textarchive.ru

Главная > Документ

1

Смотреть полностью

Таңһылыу Кусимова

ИСЕМДӘР ДОНЪЯҺЫНДА В МИРЕ ИМЕН





ББК 81.2 Баш К 90

Рецензенты: филология фәндәре докторы, профессор Н. Х. МӘҠСҮТОВА

Кусимова Таңһылыу

К 90 Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге, башҡорт һәм рус телдәрендә. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991. — 192 бит.

ISВN 5-295-00565-8

Китаптың төп маҡсаты — балаға исем һайлауҙа ата-әсәләргә ярҙам итеү. Шуның менән бергә, был хеҙмәт киң ҡатлам уҡыу­сыларҙы хәҙерге һәм боронғо башҡорт исемдәре, уларҙың тари­хы, исем ҡушыу йолалары менән таныштыра.

Исемдәрҙең яҙылышы, аңлатмалар һәм белешмә материалдар ике телдә — башҡорт һәм рус телдәрендә бирелә.

Китап ЗАГС бүлектәре хеҙмәткәрҙәре өсөн дә файҙалы ҡул­ланма буласаҡ.

4602030000—216

КМ 121(03)-91 159-91ББК 81.2. Баш

ISBN 5-295-00565-8

© Кусимова Таңһылыу, 1991

БАШ ҺҮҘ

Һәр совет гражданинының донъяға килеүе уға исем ҡушып, тыуыу тураһында таныҡлыҡ биреп беркетелә.

Балаға исем ҡушыу — яуаплы эш. Кеше тыуғас та алған исемен ғүмере буйына йөрөтә. Ата-әсәләрҙең күбеһе балаға исем ҡушыуға бик етди ҡарай, ләкин бөтөнләй уйламай исем ҡушыусылар ҙа осрай әле.

Яны тыуған сабыйға—киләсәктә үҙ иленең тулы хоҡуҡлы граж­данинына — исем һайлағанда исемдең ҡолаҡҡа ятышлы яңғырашы-аһәңы, башҡортса һәм русса әйтелеше һәм яҙылышы, яҡшы мәғәнәһе иҫәпкә алынырға тейеш. Исемдең тәрбиәүи яғын да иҫтән сығармаҫҡа кәрәк.

Беҙҙең илдә бөгөнгө көндә 126 төрлө халыҡ йәшәй. Һәр халыҡтың үҙ телендә быуаттар буйына формалашҡан кеше исемдәре, исем ҡушыу йолалары барлыҡҡа килгән. Илебеҙҙә халыҡтар, телдәр, кеше исемдәре, исем ҡушыу йолалары күп төрлө. Беҙҙең йәмғиәттә кешене рәсми рә­үештә фамилия, исем һәм отчество (аталыҡ) менән теркәү һәм атан йөрөтөү формаһы ҡабул ителгән.

Был хеҙмәттә башҡорт теле һәм тарихы буйынса тупланған төрлө сығанаҡтарға һәм башҡа төрки халыҡтарҙың исемдәрен тикшереүсе­ләрҙең хеҙмәттәренә таянып, башҡорт исемдәренә ҡағылышлы мәсьә­ләләрҙе киң һәм ентекле яҡтыртырға тырышылды.

Һеҙҙең иғтибарға тәҡдим ителгән был һүҙлектә бөтәһе 3200 исем булып, уның 2300-е ир-ат, 900-ө ҡатын-ҡыҙ исемен тәшкил итә.

Һүҙлектең төп маҡсаты — балаға исем һайлауҙа ярҙам итеү. Бынан тыш, ғилми ихтыяждан сығып, тел, халыҡ тарихын төшөнөүгә бу­лышлыҡ итеү маҡсатында, бөгөнгө көндө ҡулланылмаған йәки һирәк осраған (фамилия һәм аталыҡтарҙа һаҡланған) боронғо исемдәр ҙә һүҙлеккә индерелде. Исемдәр, уларға аңлатма һәм белешмәләр баш­ҡортса һәм русса бирелде. Был осраҡта бөгөнгө көндә күпселек халыҡ­тың, бигерәк тә йәштәрҙең, үҫмерҙәрҙең ике телдә һөйләшеүе лә күҙ алдында тотолдо.

Киләсәктә башҡорт һәм рус йәки рус һәм башҡорт телен үҙләш­тереүселәр өсөн дә был һүҙлек бер ярҙамсы сығанаҡ булып хеҙмәт итәсәк. Хеҙмәттең русса бирелгән әлештәре һүҙмә-һүҙ башҡортсанан тәржемә булып тормай, сөнки ул бүлектәр айырым яҙылды.

Башҡорт халҡы, донъялағы бөтә халыҡтар кеүек, үҙенең йәшәү дәүерендә үҙ исемдәре йыйылмаһын һәм исем ҡушыу йолаларын тыу­ҙырған. Бөгөнгө көндә лә исем ҡушыуҙа яңы йолалар барлыҡҡа килә.. Башҡорт исемдәре теҙмәһе ҙур һәм йөкмәткеһе менән ифрат бай. Үҙең-дең зауығыңа, теләгеңә ҡарап исемде һайлай ғына бел!

Автор исемдәргә бәйле мәсьәләләрҙең бөтәһен дә хәл итеүҙе маҡ­сат итеп ҡуймай. Һүҙлекте ҡулланған йәки танышып сыҡҡан иптәш­тәр үҙ фекерҙәрен, тәҡдимдәрен, файҙалы кәңәштәрен һәм тәнҡит һүҙ-ҙәрен авторға еткерһә, киләсәктәге тикшеренеүҙәр өсөн файҙалы булыр ине.

ПРЕДИСЛОВИЕ

Рождение нового гражданина в нашей стране закрепляется реги-страцией и выдачей свидетельства о рождении, где записываются фа­милия, имя, отчество.

Многие родители к выбору имени относятся со всей серьезностью,. И это понятно, ибо человек, получив имя, носит его всю свою жизнь!

Наречение новорожденного — ответственная и непростая задача: имя должно быть красивым, благозвучным и должно сочетаться. с. рт-чеством. Собственное имя человека имеет также воспитательное зна-чение.

Мотивов выбора имени много, но в основном он зависит от личных вкусов, эстетических представлений и культурно-образовательного уров-ня человека.

В нашей стране в настоящее время насчитывается 126 националь-ностей и народностей. У каждого народа своя система собственных имен и большое разнообразие национальных традиций в выборе имени и в церемонии называния.

В нашем многонациональном государстве каждый народ, соответ-ственно своему родному языку, имеет свод (систему) собственных имен и традиций их наречения. Вместе с тем для всех советских граждан существует единая форма записи и официального наименования лица, которая включает в себя фамилию, имя и отчество.

В данный словарь включено 3200 антропонимов, из которых 2300 являются мужскими, 900 — женскими именами.

Словарь носит в основном рекомендательный характер. Помимо типичных, наиболее распространенных имен, в него включены имена традиционные, которые употребляются в современных фамилиях и от-чествах.

Собственные имена в словаре даны на башкирском и русском язы-ках, снабжены этимологической, иногда — исторической справкой.

Выбирая принцип двуязычности именника, мы исходили из того, что основная часть городского и сельского населения, в особенности молодежь и подростки, двуязычна. Более того, мы полагаем, что в будущем в условиях дальнейшего развития взаимодействия и взаимо-влияния языков и культур в нашей стране при изучении башкирского и русского языков данная книга может послужить вспомогательңым источником.

У башкир, как и у других народов мира,'В течение долгого време-ни исторического развития сложились своя система собственных имен и традиций их наречения. Некоторые из них продолжают существовать и в настоящее время. Вместе с тем наблюдаются и новые церемонии в наречении имен. Словник башкирских антропонимов достаточно обши-рен, и родители соответственно своим вкусам, желаниям могут вы-брать своему ребенку имя по душе.

В данной работе, опираясь на большой исторический и филологи-ческий материал, а также на исследования других тюркологов-ономас-тов, мы старались осветить вопросы, связанные с собственными имена­ми башкир. Тем не менее нужно учесть, что в пределах одной книги невозможно охватить все проблемы, связанные с изучением данной темы. Поэтому просьба к читателям, ознакомившимся с нашим слова-рем, прислать свои критические замечания и советы с тем, чтобы по-мочь автору в его дальнейших исследованиях.

6

ҺҮҘЛЕКТЕҢ ТӨҘӨЛӨШӨ

Һүҙлек башҡорт һәм рус телдәрендә ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ исем­дәрен тәшкил иткән ике бүлектән тора.

Һәр исем үҙ бүлегендә алфавит тәртибендә бирелеп, беренсе рәттә исемдең башҡортса яҙылышы, икенсе рәттә башҡорт телендә шул исемгә аңлатма, ҡайһы бер урындарҙа тарихи мәғлүмәт килтерелә. Өсөнсө рәттә — исемдең русса яҙылышы, дүртенсе рәттә шул исемгә булған аңлатма һәм башҡа мәғлүмәттәр рус телендә бирелә.

Башҡорт телендә ҡайһы бер һүҙҙәрҙең ҡалын һәм нәҙек әйтелеше иҫәпкә алынып, ғәрәп, фарсы телдәренән үҙләштерелгән бер төркөм исемдәр ике (ҡалын һәм нәҙек) вариантта ҡалдырылды (мәҫ. Асма Әсмә, Шакир Шәкир, Майсара Мәйсәрә, Акрам Әкрәм һ. б.).

Исемдәрҙең яҙылышын тәртипкә килтереү маҡсатында яңылыш тип ҡаралған йәки бик һирәк осраған исем формалары дөрөҫ тип ҡарал­ған формаларға күсерелде (Мөхәмәҙиә — ҡара: Мөхәмәҙи; Әүбәкер — ҡара: Әбүбәкер).

Исемдәрҙең сығышы, ҡайһы телдән үҙләштерелеүе махсус тамғалар менән күрһәтелде (баш.—башҡорт, ғәр. — ғәрәп һ. б.).

Ҡушма исемдәрҙең бер өлөшө, тарҡатылып, «+» тамғаһы аша (ай + һылыу, миң+зифа, йән + бикә, иҫән + бай) яҙылды.

Һәр исемгә, исем яһаусы һүҙҙәргә мөмкин тиклем аңлатма бирелә. Исем янында аңлатма булмаған осраҡта исемдең һәр өлөшөн үҙ ал­дына бирелгән урындан йәки исем яһаусы ялғауҙар бүлегенән (148— 151-се биттәр) ҡарап асыҡларға мөмкин.

Исемдәр составында йыш ҡулланылған һүҙҙәр, ялғауҙар — исем компоненттары теҙмәһе — һүҙлектең аҙағында бирелде (148—151-се биттәр).

Исемдең мәғәнәләре бер-береһенән ныҡ айырылып торған осраҡта 1), 2) һандары, әгәр ҙә мәғәнә айырымлығы аҙ булһа, нөктәле өтөр менән айырылды (ҒАЙСАР ғәр. — 1) ҡайнар шишмә; 2) исператор. Йәки АЗАМАТ ғәр. — бөйөк, ғорур; ил ағаһы; батыр егет).

Хәҙерге көндә исем итеп ҡулланылмаған, ләкин фамилия, отче-ствола ата-әсә, олатай-бабай, ата-баба — оло быуын кешеләре исемдә­рендә һаҡланып, халыҡ тарихында, йәмғиәт үҫешендә билдәле бер осорҙо, халыҡ тормошонда булып үткән мөһим ваҡиғаларҙы сағылдыр­ған исемдәр (Аллабирҙе, Дилмөхәмәт, Тәңребирҙе, Яугилде, Босҡон, Нух һ. б.) ғилми ихтыяждан сығып һүҙлеккә индерелде.

Көнбайыш халыҡтарынан үҙләштерелгән (Робинзон, Роман, Анже-лика, Джон һ. б.), рус теленән ингән исемдәрҙең кесерәйтеү формаһы­нан яһалған (Эдик Эдуард, Рита Маргарита, Ира Ирина, Алек Александр) Һәм ата-әсәләр тапҡан (Вилсур, Вильсор, Лиғәт, Флид, Азбат, Юрис, Фисә, Лимфа, Филдәт һ. б.) исемдәр һүҙлеккә алын­маны.

Башҡорт исемдәренең русса әйтелешендә баҫым һуңғы ижеккә тешә.

7

Башҡорт алфавиты

Башкнрсхий алфавит

А Б В ГҒДҘЕЕЖЗИИКҠЛМНҢ ОӨПРСҪТУҮФХҺЦЧШЩЪ Ы Ь Э Ә Ю Я

ҠЫҪҠАРТЫЛҒАН БИЛДӘЛӘР

б. — бит

БАССР Тһ — Башҡорт АССР-

ының топонимдар һүҙлеге баш. — башҡорт теле бор. — боронғо

БХӘ — Башҡорт халыҡ әкиәттәре БШ — Башҡорт шәжәрәләре гр. — грек теле ғәр. — ғәрәп теле ДТС — Древнетюркский словарь

йэһ. — йәһүд теле лат. — латин теле монг. — монгол теле неол. — неологизм рус. — рус теле сағ, — сағыштырығыҙ санскр. —санскрит теле тар. — тарихи төр. — төрки фарс. — фарсы теле

УСЛОВНЫЕ СОКРАЩЕНИЯ

ар. — арабский язык

баш. — башкирский язык

БНС — Башкирские народные

сказки БШ — Башкирские шежере гр. — греческнй язык др. — древний

ДТС — Древнетюркский словарь евр. — еврейский язык монг. — монгольский язык неол. — неологизм

перс. — персидскии язык

рус. — русский язык

санскр. — санокритский язык

СТ БАССР — словарь топонимов

Башкирской АССР. см. — смотри соч. — сочинения cр. — сравните стр. — страница тюрк. — тюркский

ИР-АТ ИСЕМДӘРЕ

МУЖСКИЕ ИМЕНА

БАШҠОРТСА ЯҘЫЛЫШЫ БАШКИРСКОЕ НАПИСАНИЕ

РУССА ЯҘЫЛЫШЫ РУССКОЕ НАПИСАНИЕ

А

АБД (абде, абду, әбд, әбде, әп-те...) ғәр. — мәңгелек; бәндә, ҡол, хеҙмәтсе, алла бәндәһе, (ир-ат исемдәре компоненты бу­лып йөрөй)

АБДРАЗАҠ ғәр.— абд+разаҡ; ризыҡ биреүсе

АБДРАФИҠ ғәр. — абд+рафиҡ; йомарт; иптәш, юлдаш, дуҫ

АБДРАХМАН ғәр. — абд+рах-ман; рәхимле, изге ниәтле

АБДУЛ ғәр. — мәңгелек; алла ҡо­ло (ҡыҫҡартылған исем)

АБДУЛЛА ғәр.— абд+улла; ал­ла ҡоло

АБДУЛХАЙ ғәр. — абдул + хәй; мәңге тере

АБДУЛХАҠ ғәр. — абдул+хаҡ; ысын, дөрөҫ

АБДУЛХАЛИҠ ғәр. — абдул + халиҡ; ижад итеүсе, бар ҡы­лыусы

АБЗАЛ ғәр, — иң яҡшы, иң һәй­бәт

АБЛАЙ баш. — дегәнәк (баланы һаҡлау өсөн ҡушылған боронғо исем). Аблаев фамилияһы бар

АБРАР ғәр. — изге, яҡшы кү­ңелле

АБСАБИР ғәр. — сабыр, түҙемле ("Абдулсабир"ҙан ҡыҫҡартыл­ған)

АБСАТТАР ғәр. — абу+саттар («Абусаттар»ҙак ҡыҫҡартылған)

АБУ II ӘБҮ ғәр.—ата (ир-ат исем­дәре компоненты)

АБД (абди, абду...) ар.— вечный, бесконечный; раб, слуга бога (компонент мужских имен)

АБДРАЗАК ар. — абд+разак; пи-тающий, дающий средства к жизни

АБДРАФИК ар. — абд+рафик; милосердный, милостивый

АБДРАХМАН ар. — абд+рахман; милосердный

АБДУЛ ар. — вечный; раб бога (усеченная форма имени Абдул­ла)

АБДУЛЛА ар, — абд+улла; раб аллаха, раб бога

АБДУЛХАЙ ар. — абдул + хай; вечно живой

АБДУЛХАК ар. — абдук+хак; ис-тинный, настоящий

АБДУЛХАЛИК ар. — абдул + ха-лик; создатель, творец

АБЗАЛ ар. — превосходный, до-стойнейший

АБЛАЙ баш. — репей (по древне-му обычаю такие имена-обереги давались детям, чтобы сохра-нить их жизнь от злых духов). Образована фамилия Аблаев

АБРАР ар. — милосердный, доб-рый благонравный

АБСАБИР ар. — терпеливый,

стойкий (усеченная форма име­ни Абдулсабир)

АБСАТТАР ар. — абу + саттар

(усеченная форма имени Абу­саттар)

АБУ ар. — отец (компонент муж­ских имен)

10

АБУБӘКЕР ғәр., ҡара: Әбүбәкер

АБУЗАР ғәр., фарс. — моңло, зарлы

Абусаттар ғәр. — абу (ата) +

саттар (ғәфү итеүсе) АБУТАЛИП ғәр.—талапсан, бе­лем алыусы, студент; Талиптың

атаһы

АБУШАХМАН ғәр., фарс.— шаһ; батыр кеше

АБЫЗ баш. — уҡымышлы, ғалим (Кинйә Арслановты халыҡ хөр­мәтләп Кинйэабыз тип йөрөт­кән)

АБЫЗГИЛДЕ баш.— абыз + кил­де

АБЫЗГИЛДЕ ғәр., баш.—һаҡ­лаусы; Ҡөрьәнде ятҡа белеүсе

АБЫЛАЙ баш.—ҡара: Аблай АГИШ баш. — аҡ+иш (иптәш)

АҒЗАМ ғәр. — бөйөк, дәрәжәле АҒЫШ баш. — үр, юғары урын

АҘАНҒОЛ ғәр., баш.—аҙанға са­ҡырыу, өндәү

АҘНАБАЙ фарс, баш. — аҙна + бай; йома көн тыуған

АҘНАҒОЛ фарс, баш. — аҙна+ ҡол; аҙна, йома көн тыуған

АҘНАЙ фарс — аҙна һүҙенән (аҙ­на, йома)

АҘНАҠАЙ фарс, баш. — аҙна, йо­ма көн тыуған

АҘНАЛЫ фарс, баш. — аҙна + лы (борон әсә аҙна буйы балаға ауырығанда Аҙналы тип исем ҡушыу йолаһы булған). Аҙна­лин фамилияһы һаҡланған

АЗАМАТ ғәр. — бөйөк, ғорур; ил ағаһы, гражданин; батыр егет АЗАТ фарс — ирекле, азат

АЙБАҠТЫ баш. — ай + баҡты; ай һымаҡ бала тыуҙы

АЙБАР баш. — ай + бар; айы бар, айлы төндә тыуған; батыр, ғәй­рәтле

АЙБУЛ баш. — ай + бул; ай һы­маҡ бул

АБУБАКИР ар.— абу отец+ ба­кир 1) честный, правдивый; 2) верблюжонок

АБУЗАР ар., перс. — печальный, грустный

АБУСАТТАР ар.— абу отец+сат-тар прощающий, защищающий

АБУТАЛИП ар.—требователь-ный, обучающийся, ищущий зна-ний; отец Талипа

АБУШАХМАН ар., перс.— шах; молодец

АБЫЗ баш. — образованный, уче-ный (сподвижник Салавата Юлаева Кинзя Арсланов быт прозван Кинзяабыз)

АБЫЗГИЛЬДИ баш. — абыз + кильди (появился)

АБЫЗГИЛЬДИ ар., баш. — хра-нитель, защитник; знающий Ко-ран наизусть

АБЫЛАЙ баш.—см. Аблай

АГИШ баш. — аҡ белый, чистый, честный+ иш друг, товарищ

АГЗАМ ар. — великий

АГИШ баш. — возвышенность, вы-сота

АЗАНГУЛ ар., баш.—призыв на молитву; призыв, зов

АЗНАБАЙ перс, баш. — азна пят-ница+бай; родился в пятницу

АЗНАГУЛ перс, баш.— родился в пятницу

АЗНАЙ перс. — азна пятница, неделя (родился в пятницу)

АЗНАКАЙ перс, баш.—азна пятница + кай (аффикс ласка-тельности); родился в пятницу

АЗНАЛИ перс, баш. — азна пят-ница, неделя+лы (аффикс при-надлежности). Такое имя дава-лось ребенку, рожденному в пят-ницу, или, по другому обычаю, когда роды длились долго, це-лую неделю. Сохранилась фа-милия Азналин

АЗАМАТ ар. — величие, слава; гражданин; джигит, удалец

АЗАТ перс. — свободный, воль-ный, независимый

АЙБАКТЫ баш. — ай луна, ме-сяц+бакты появился

АЙБАР баш.—ай луна+бар есть, имеется; редкостный; сме-лый, могущественный

АЙБУЛ баш.— ай луна+бул будь; будь светочем, как луна

11

АЙБУЛАТ баш.; фарс. — ай + булат (ҡорос)

АЙБӘК баш. — ай һымаҡ мәңге­лек бул

АЙГИЗ баш.—ай + гиҙ; айға сә­йәхәт ит

АЙГИЗӘР баш. — ай + гиҙәр (ба­ла батыр, ҡыйыу булһын тигән теләк менән ҡушылған исем)

АЙҒӘЛИ баш., ғәр. — ай + ғәли; ай һымаҡ бөйөк (балаға бәхет теләп ҡушылған)

АЙДАР баш. — айлы төндә тыу­ған, айға оҡшаш; бәхетле, дә­рәжәле

АЙДУС баш., фарс. — ай+дуҫ

АЙҘАР баш. — 1) айлы төндә тыуған, бәхетле; 2) түбәһендә сәсе ҡалдырылған; тамғалы; билдәле, үҙенә бер төрлө; бә­хетле, дәрәжәле, билдәле

АЙҘЫЛ баш. — ай кеүек матур

АЙЙЕГЕТ баш. — ай+егет; ай һымаҡ егет

АЙНАЗ баш., фарс. — ай+наҙ

АЙНУР баш., ғәр. — ай нуры һы­маҡ яҡты, матур

АЙРАТ монг. — о й р о т тигән бо­ронғо монгол ырыуы атама­һынан яһалған исем: ой — ур­ман + а р а т — кеше, халыҡ; ур­манда йәшәүсе халыҡ (Джану-заков)

АЙСА ғәр. — Ғайса исеменән ҡыҫҡартылған; Айсин фамилия­һы яһалған

АЙСАФ баш., ғәр. — ай+саф

АЙСОЛТАН баш., ғәр. — ай+сол-тан; ай хужаһы

АЙСЫУАҠ баш.-ай+сыуаҡ; ай­лы төндә тыуған

АЙТУҒАН баш.—ай + тыуған; ай тыуғанда тыуған

АЙТЫУАР баш. — ай + тыуар; ай тыуғанда тыуған

АЙУАЗ ғәр. — алмаш, алмашсы; Айуазов фамилияһы бар

АЙБУЛАТ баш., перс. — ай лу­на +булат сталь АЙБЕК баш., — будь вечным, как

луна АЙГИЗ баш. — ай луна + гиз пу-

тешествуй
АЙГИЗАР баш.—ай луна+гизәр
будет путешествовать (пожела-
ние родителей, чтобы ребенок
был смелым, отважным)

АЙГАЛИ баш., ар.— ай луна+ гали возвышенный (пожелание ребенку счастливой жизни). АЙДАР баш. — родился в лун-ную ночь; редкостный, счастли-вый АЙДУС баш., перс. — ай луна+

дус друг, товарищ АЙДАР баш. — 1) родился в лун-ную ночь; 2) родился с чубом, хохолком; с отметиной на лбу; особенный, счастливый; знаме-нитый, видный АЙДИЛ баш. — прекрасный, лу-

ноподобный АЙЗИГИТ баш. — ай луна+зигит (джигит); луноподобный юно-ша АЙНАЗ баш., перс.—ай луна+

наз ласка, нега АЙНУР баш., ар. — ай луна+ нур блеск, луч, свет; лучезар-ный, яркий, красивый АЙРАТ монг. — образовано от древнего монгольского родового названия Ойрот: ой лес+ арат народ, т. е. лесной народ; народ, живущий в лесу (Джа-нузаков) АЙСА ар.—сокращенная форма имени Гайса; образована фа­милия Айсин АЙСАФ баш., ар, — ай луна+

саф чистый

АЙСУЛТАН баш., ар.—ай лу-

на + султан правитель; самый

лучший (компонент мужских и

женских имен)

АЙСУАК баш. — ай луна+сыуаҡ

ясный; родился в лунную ночь

АЙТУГАН баш.— ай луна + туган

взошла; родился в новолуние АЙТУАР баш.— ай луна+туар восходит; родился при новолу-нии АЙВАЗ ар. — смена, замена; об­разована фамилия Айвазов

12

АЙШАТ баш., фарс. — ай + шат

АЙЫТБАЙ ғәр., баш.—айыт + бай (ир-ат исемдәре ялғауы); байрам көндө тыуған

АЙЫТҠОЛ ғәр., баш. — айыт+ ҡол (ир-ат исемдәре ялғауы); байрамда тыуған

АЙЫТНУР ғәр.— айыт+нур; бай­рамда тыуған

АЙЫУХАН баш. — айыу+хан; ныҡ, көслө булһын тигән теләк­те аңлата

АКРАМ ғәр. — бик йомарт, кесе­лекле

АҠБАЙ баш. — аҡ+бай; изге кү­ңелле

АҠБАРС баш. — аҡ+барс (барс һымаҡ көслө, йылғыр булһын, тигән теләк әйтелгән)

АҠБАТЫР баш. —аҡ+батыр

АҠБАШ баш. — аҡ+баш; зирәк, изге бала

АҠБИРҘЕ баш.— аҡ (изге, бә­хетле) + бирҙе (Аҡбирҙин фами­лияһы бар)

АҠБУЛАТ баш., фарс. — аҡ+бу-лат (ҡорос һымаҡ ныҡ булһын тип ҡушылған)

АҠБУЛДЫ баш. — аҡ (бәхет­ле) + булды

АҠБУТА баш. — 1) аҡ+бута (дө­йә балаһы); 2) аҡ алтын

АҠБУТА баш., фарс. — аҡ+бута: 1) ҡыуаҡ, ҡыуаҡлыҡ; 2) ҡим­мәтле туҡыма атамаһы (Аҡбу-тин фамилияһы бар)

АҠДӘҮЛӘТ баш., ғәр. — аҡ+ дәүләт

АҠЙЕГЕТ баш. — изге, яҡшы

егет АҠКИЛДЕ баш.— аҡ+килде

АҠКӨБӘК баш.—ҡара: Аҡкү­бәк

АЙШАТ баш., перс.— ай луна+ шат радостный

АИТБАЙ ар., баш. — аит празд-ник+бай (компонент мужских имен); родился в праздник

АИТКУЛ ар., баш. — аит+кул (компонент мужских имен); ро­дился в праздник

АИТНУР ар. — аит+нур свет, луч; родился в праздник

АЮХАН баш. — аю медведь + хан (компонент мужских имен)

АКРАМ ар. — самый щедрый, ве-ликодушный

АКБАЙ баш. — аҡ белый, благо-родный+ бай (компонент муж­ских имен)

АКБАРС баш.— аҡ + барс (озна-чает пожелание родителей, что-бы ребенок был ловким, силь-ным, как барс)

АКБАТЫР баш. — ак+батыр

храбрец

АКБАШ баш. — ак светлый, чест­ный, благородный, способный+ баш голова

АКБИРДИ баш. — аҡ благород­ный, счастливый+бирди дал. Образована фамилия Акбирдин

АКБУЛАТ баш., перс. — ак бе­лый + булат (пожелание ребен-ку, чтобы был крепким)

АКБУЛДЫ баш. — аҡ счастли-еый + булды стал

АКБУТА баш. — 1) аҡ белый, светлый, непорочный+бута вер-блюжонок; 2) белое золото, платина

АКБУТА баш., перс. — аҡ бе-лый+бута: 1) куст, кустарник; 2) название дорогой материя (распространена фамилия Ак-бутин)

АКДАВЛЕТ баш., ар. — аҡ бе­лый, честный+давлет богатство, благо

АКЗИГИТ баш. — благородный, честный юноша

АККИЛДИ баш. — аҡ белый, бла­городный, честный+килди по-явился

АККУБЕК баш. — аҡ белый+ кубек герой, храбрец

13

АҠКӨСӨК баш. — аҡ+кесөк (бо-ронғо йола буйынса балаға оҙон ғүмер теләп ҡушылған исем). Аҡкөсөков фамилияһы бар

АҠКҮБӘК баш.—аҡ+күбәк (ба-тыр; иптәш; эт)

АҠҠОЛ баш. — саф, изге ҡол, кеше

АҠҠОШ баш. — ҡош исеменән

АҠҠУЖА баш., фарс— аҡ, из-ге кеше

АҠҠУСҠАР баш. — аҡ+ҡусҡар (Аҡҡусҡаров фамилияһы һаҡ-ланған)

АҠМАЛ ғәр. — иң һәйбәт АҠМАН баш. — боронғо ғинуар айы атамаһы; ғинуар айында тыуған АҠМОРАТ баш., ғәр.— аҡ (из-ге)+морат (теләк)

АҠМӨХӘМӘТ баш., ғәр. — аҡ+ мөхәмәт (данлы, маҡтаулы)

АҠМУЛЛА баш., ғәр. — аҡ (саф, изге күңелле) + мулла (уҡытыу­сы). XIX быуат шағиры, мәғри­фәтсе Мифтахетдин Аҡмулла-ның исеме)

Аҡмырҙа баш., фарс. — аҡ+

мырҙа (ҡара: Мирза, Мырҙа) АҠНАЗАР баш., ғәр. — аҡ+на­зар (ҡараш, ярҙам, иғтибар)

АҠСУЛПАН баш. — йондоҙ ата­маһынан. Аҡсулпанов фамилия­һы бар

АҠСУРА баш. — аҡ+сура (ба­тыр, улан). Аҡсурин фамилия­һы яһалған

АҠТАЙ баш., монг. — аҡ+тай (барлыҡ ялғауы); аҡ, саф кү­ңелле. Аҡтаев фамилияһы бар

АҠТУҒАН баш. — аҡ+туған

АҠЪЮЛ баш. — аҡ+юл (Аҡъ­юлов фамилияһы һаҡланған)

АҠЪЯР баш., фарс. — аҡ (изге,

яҡшы) + яр (дуҫ) АҠЫЛ ғәр. — аҡыллы (Аҡылов фамилияһы бар)

АККУСЮК баш.—аҡ белый-кусюк щенок (по древнему обы-чаю, пожелание ребенку долгой жизни). Образована фамилия Аккусюков

АККУБЕК баш.—аҡ белый+ку-бек герой, храбрец; друг; со-бака

АККУЛ баш. — благородный, че-стный раб, человек

АККУШ баш. — лебедь

АККУЖА баш., фарс. — благо­родный, честный человек

АККУСКАР баш.— аҡ белый+ кускар: 1) племенной баран; 2) улитка (сохранилась фами­лия Аккускаров)

АКМАЛ ар. — наилучший

АКМАН баш. — январь; родился в январе месяце

АКМУРАТ баш., ар. — аҡ белый, светлый, добрый, священный+ мурат цель, желание

АКМУХАМЕТ баш., ар., — аҡ бе­лый, чистый, непорочный+ муха­мет

АКМУЛЛА баш., ар. — аҡ бе­лый, чистый+мулла учитель. Имя, данное народом выдаю-щемуся поэту-просветителю XIX века Мифтахетдину Акмулле

АКМУРЗА баш., перс.—аҡ+мур­за (см. Мирза)

АКНАЗАР баш., ар.—ак+назар точка зрения, взгляд, взор, вни-мание

АКСУЛПАН баш.— Венера (наз-вание звезды). Сохранилась фа­милия Аксулпанов

АКСУРА баш.—аҡ+сура уда-лец, герой; сын. Образована фамилия Аксурин

АКТАЙ баш., монг. — аҡ+тай (аффикс наличия). Сохранилось в фамилии Актаев

АКТУГАН баш. — аҡ благород­ный, добрый, счастливый+ту-ган родился

АКЪЮЛ баш. — аҡ белый, доб-рый+юл путь, дорога. Сохра­нилась фамилия Акъюлов

АКЪЯР баш., перс. — ак белый, хороший+яр друг, товарищ

АКИЛ ар. — умный (образована фамилия Акилов)

АҠЫЛБАЙ ғәр., баш.— аҡыллы

АЛҒАЗИ ғәр. — яугир, һуғышсы

АЛҒЫШ бор. баш. —маҡтау, дан, яҡшы теләк

АЛҒЫШАЙ бор баш. — маҡтау­лы, данлы (Алғушаев тигән фамилия һаҡланған)

АЛДАР монг. — данлы

АЛЛАБИРҘЕ ғәр., баш. — алла + бирҙе

АЛЛАЯР ғәр., фарс.— алла + яр (иптәш, дуҫ)

АЛМАС баш. — аҫыл таш исеме­нән (бала ныҡ, үткер булһын тигән теләкте белдерә)

АЛСЫН бор баш. — ыласын

АЛСЫНБАЙ баш. — алсын (ыла­сын) + бай

АЛТЫН баш. — алтын һымаҡ ҡә­ҙерле АЛТЫНБАЙ баш. — алтын+бай

АЛТЫНҒУЖА баш., фарс.— ал­тын+ғужа (хужа)

АЛТЫНДУҒА баш, — алтын+ду­ға (Бессонов)

АЛТЫНСУРА баш. — алтын+су-ра (батыр; улан)

АМАН ғәр. — иҫән-һау, имен (Аманов фамилияһы бар)

АЛЫПБАТЫР бор. баш. — алп (бәһлеүән) + батыр

АРҒЫНБАЙ баш. — 1) арғын (ҡырағай ат) + бай; 2) арғын тигән боронғо ырыу исеменән

АРПА бор. баш. — арпа һүҙе­нән

АРПАБАТЫР бор. баш. — арпа + батыр

АРПАЛЫ баш. — арпа + лы; ар-п а һүҙе менән исемдәр әкиәт­тәрҙә һаҡланған. Мадъярҙар тыуған илдәрен тапҡан осорҙа етәкселәренең исеме Арпады булған

АРСЛАН баш. — януар атамаһы­нан; батырлыҡ, ҡыйыулыҡ бил­дәһе

АКИЛБАЙ ар., баш. — акил ум, разум+бай (компонент муж-ских имен): умный, разумный

АЛГАЗИ ар. — воин, боец

АЛГУШ др. баш. — хвала, сла-ва; доброе желание

АЛГУШАЙ др. баш. — славный; почетный (сохранилась фами­лия Алгушаев)

АЛДАР монг. — славный

АЛЛАБИРДИ ар., баш. — алла бог+бирди дал

АЛЛАЯР ар., перс. — алла бог+ яр товарищ, друг

АЛМАС баш. — алмаз (выража-ет пожелание, чтобы ребенок был крепким, как алмаз)

АЛСЫН др. баш. — сокол

АЛСЫНБАЙ баш. — алсын со-кол+бай (компонент мужских имен)

АЛТЫН баш. — золото

АЛТЫНБАЙ баш. — алтын золо­то + бай

АЛТЫНГУЖА баш., перс —ал­тын золото+ гужа хозяин

АЛТЫНДУГА баш. — алтын зо-лото+дуга (Бессонов)

АЛТЫНСУРА баш. — алтын зо­лото +сура, герой, молодец; сын

АМАН ар. — благополучный, здра-вый (образована фамилия Ама­нов)

АЛЫПБАТЫР др. баш. — алп великан+ батыр герой, богатырь

АРГЫНБАЙ баш. — 1) аргын (ди-кая лошадь + бай; 2) происхо-дит от названия племени Ар­гын

АРПА др. баш. — ячмень

АРПАБАТЫР др. баш. — арпа ячмень + батыр богатырь

АРПАЛЫ баш. — арпа ячмень +
лы (аффикс наличия). Имена с
компонентом арпа сохрани-
лись в башкирских сказках.
Арпады — имя предводителя

венгров в эпоху обретения ими Родины

АРСЛАН баш.—лев; символ храбрости, смелости

15

АРСЛАНБАЙ баш. — арыҫлан + бай

АРСЛАНБӘК баш. — арыҫлан+ бәк (көслө)

АРСЛАНГӘРӘЙ баш., фарс. — арыҫлан+гәрәй (эйәреүсе, да­уам итеүсе)

АРСЛАНҒӘЛИ баш., ғәр. — арыҫ­лан + ғәли

АРЫСЛАН баш.—януар атама­һынан. Төрки телдәрҙә күп та­ралған исем

АРЫСЛАНБАЙ баш. — арыҫлан+ бай

АРЫСЛАНБӘК баш.—арыҫлан + бәк

АРЫСЛАНГӘРӘЙ баш., фарс.— арыҫлан+гәрәй

АРЫСЛАНҒӘЛИ баш., ғәр. — арыҫлан + ғәли

АРЫШ баш. — а р ы ш һүҙенән

АСАДУЛЛА || АСАҘУЛЛА ғәр. — асад (арыҫлан)+улла (алла); алланың арыҫланы

АСАНБАЙ баш. — асан (иҫән) + бай

АСАФ ғәр. — сифат, билге; һәй­бәт

АСҠАР баш. — ин бейек тау, ҡая; таяныс, терәк

АСҠАР ғәр. — 1) "Ғәлизскәр"ҙән ҡыҫҡартылған; бәләкәй; 2) ғәс­кәр, һалдат

АСМАН фарс. — күк йөҙө, күк һауа

АСМАНДИЯР фарс. — асман

(күк, һауа)+яр (дуҫ, иптәш). Асмандияров фамилияһы яһал­ған

АСРАР ғәр.—сер, йәшерен нә­мә

АСФАНДИЯР фарс. — 1) асфан (күк, һауа) + яр (дуҫ, иптәш); 2) иран эпосы геройынын исе­менән; 3) иран йыл иҫәбендәге ай исеменән

АСЫЛ ғәр. — 1) нигеҙ, тамыр;

төп, ысын, асыл; 2) ҡәҙерле,

аҫыл, ҡиммәтле АСЫЛАЙ ғәр.— ысын АСЫЛБАЙ ғәр., баш. — асыл+

бай

16

АРСЛАНБАЙ баш. — арслан

лев+бай (компонент мужских имен)

АРСЛАНБЕК баш. — арслан

лев+бек сильный

АРСЛАНГАРЕЙ баш., перс. — арслан лев+гарей последова-тель

АРСЛАНГАЛИ баш., ар. — арс­лан лев+гали великий, возвы-шенный, величавый

АРСЛАН баш.—лев. Имя широ-ко распространено в тюркских языках

АРСЛАНБАЙ баш.— арслан + бай

АРСЛАНБЕК баш. — арслан+бек

АРСЛАНГАРЕЙ баш., фарс. — ар­слан + гарей

АРСЛАНГАЛИ баш., ар. — ар­слан + гали

АРЫШ баш. — рожь

АСАДУЛЛА ар.— асад лев+ улла бог; лев бога

АСАНБАЙ баш. — асан живой, здоровый+бай

АСАФ ар. — качество, знак; луч-ший

АСКАР баш. — высокая, непри-ступная гора, вершина; опора, защита

АСКАР ар. — 1) сокращенная фор­ма имени Галиаскар: малень-кий; 2) армия, солдат, воин

АСМАН перс —небо

АСМАНДИЯР перс. — асман не­бо + яр друг, товарищ. Образо-вана фамилия Асмандияров

АСРАР ар. — секрет, тайна

АСФАНДИЯР перс. — 1) асфан небо+яр друг, товарищ; дар божий; 2) от имени одного из главных героев иранского эпо-са; 3) название месяца по иран-скому летоисчислению

АСЫЛ ар. — 1) основа, корень; подлинник, настоящий; 2) доро-гой, драгоценный

АСЫЛАЙ ар. — подлинный

АСЫЛБАЙ ар., баш. — асыл+бай

АСЫЛГӘРӘЙ ғәр., фарс. —

асыл+гәрәй (эйәреүсе) АСЫЛЗАДА ғәр., фарс. — асыл

зада (улан, ир бала, варис)

АҪЫЛЪЯР ғәр., фарс. — аҫыл+

яр (ысын дуҫ) АҪЫЛБАЙ ғәр., баш. — аҫыл+

бай

АҪЫЛГӘРӘЙ ғәр., монг.—аҫыл + гәрәй

АҪЫЛҒУЖА ғәр., фарс—аҫыл + ғужа; ҡәҙерле кеше

АҪЫЛЗАДА ғәр., фарс. — аҫыл+ (ҡиммәтле)+ зада (улан, ир бала; вариҫ)

АТАНБАЙ баш. — атан (эш дө­йәһе) + бай (эшсән булһын тип ҡушылған боронғо исем)

АТАНҒОЛ баш. — атан+ҡол;

Атанғолов фамилияһы бар

АТАУЛЛА ғәр. — бүләк (Ғатаул­ла тигән исемдән ҡыҫҡартыл­ған)

АТЛАС ғәр. — атлас (ебәк туҡы­ма атамаһынан)

АУСАФ ғәр. — сифат, билдә; һәй­бәт

АФЗАЛ ғәр, — ин яҡшы, иң һәй­бәт, шәп

АХИЯР ғәр. — яҡшылыҡлы, иге­лекле

АХУН ғәр. — 1) дуҫ, иптәш, ҡәр­ҙәш; 2) хужа, әфәнде, (өндә­шеү һүҙе); 3) өйрәтеүсе

АХУНЙӘН ғәр., фарс. — ахун + йән

АХУНЪЯН ғәр., фарс. — ахун+ ян (йән)

АШИРАФ ғәр. — ҡәҙерле, хөр­мәтле; дәрәжәле, данлы

АШРАФ ғәр.— ҡара: Ашираф

АЮП ғәр. (бор. йәһ.) — эҙәрлән­гән, үкенгән

АЯҘ || АЯЗ баш.— аяҙ, асыҡ, саф

АЯҘҒОЛ || АЯЗҒОЛ баш. —аяҙ+ ғол (ҡол)

АСЫЛГАРЕЙ ар., перс. — асыл+ гарей последователь

АСЫЛЗАДА ар. перс. — асыл на-стоящий, дорогой+зада сын, наследник, царевич

АСЫЛЪЯР ар., перс. — асыл на-стоящий+яр друг

АСЫЛБАЙ ар., баш. — асыл до-рогой+бай (компонент мужских имен)

АСЫЛГАРЕЙ ар., монг. — асыл + гарей

АСЫЛГУЖА ар., перс. — асыл драгоценный+тужа хозяин

АСЫЛЗАДА ар., перс. — асыл до-рогой+зада сын, наследник, ца­ревич

АТАНБАЙ баш. — атан верблюд-мерин+бай (выражает пожела-ние, чтобы ребенок был трудо-любивым)

АТАНГУЛ баш. — атан вер-блюд+гүл (компонент мужских имен). Распространена фамилия Атангулов

АТАУЛЛА ар. — дар, подарок (усеченная форма имени Гата­улла)

АТЛАС ар. — атлас (название шелковой материи)

АУСАФ ар. — качество, знак; луч­ший

АФЗАЛ ар. — достойнейший, пре-восходный

АХИЯР ар, — доброжелательный, благодетельный

АХУН ар. — 1) друг, товарищ, родственник; 2) хозяин, госпо-дин (форма обращения); 3) на-ставник, учитель

АХУНЬЯН ар., перс. — ахун+ян душа

АХУНЪЯН ар., перс.— ахун+ян душа

АШИРАФ ар. — дорогой, уважае-мый; знатный, славный

АШРАФ ар.—то же, что и Аши­раф

АЮП ар. (древн. евр.) —пресле-дуемый, раскаивающийся (от библейского имени Иов)

АЯЗ баш.—чистый, прозрачный, ясный

АЯЗГУЛ баш.— аяз чистый, про­зрачный, ясный+гул (компо­нент мужских имен)

17

Б

БАБИШ баш. — ата-баба, олатай мәғәнәһендәге баба һүҙенән яһалған. Тарихи сығанаҡтарҙа Бабаиш, Бабыш, Бабаҡай, Ба­бай, Бабис һ. б. исемдәр бар. Ата-бабаларҙы хөрмәт итеү йо­лаһына бәйле боронғо исем. Ба-бичев фамилияһы яһалған

БАБСАҠ баш. — Күсәкбей эпо­сында баба һүҙе менән яһал-:ған герой исеме

БАҘАМША фарс.— баҙам (мин­даль)+ша (ир-ат исеме ялға­уы)

БАҘАР фарс. — баҙар көн, бай­рам көн; баҙар көнө тыуған

БАҘАРБАЙ фарс, баш.— баҙар + бай

БАҘАРҒОЛ фарс. баш.,— баҙар + ғол (ҡол); байрам, баҙар көн­дө тыуған

БАҘЫҠ баш.—ныҡ, таҙа; Ба-зиков фамилияһы бар

БАЙБУЛ баш. — бай + бул

БАЙБУЛАТ баш., фарс.— бай +

булат (ҡорос) БАЙГИЛДЕ баш.,— бай + килде

БАЙГӨБӘК баш. — бай + гөбәк (күбәк) — батыр, ҡыйыу; ип­тәш; эт

БАЙҒАЗЫ баш. — бүләк

БАЙҒАЗЫ ғәр. — еңеүсе

БАЙҒАРА баш. — төйлөгән (ҡош)

БАЙҒОТЛО баш. — бай+ҡотло; бәхетле бала

БАЙҒУЖА баш., фарс. — бай+ ғужа

БАЙҒУСҠАР баш. — бай+ҡус-ҡар, ҡусҡар мөгөҙлө (ғаиләлә малайҙар күп тыуһын тигән те­ләкте белдергән)

БАЙҒҮБӘК баш. — бай+кубәк

(батыр) БАЙҒЫУАТ баш., ғәр.— бай +

ҡеүәт, көс, ғәйрәт

БАЙДӘҮЛӘТ баш, ғәр, — бай+ дәүләт

БАБИШ баш. — от слова баба— дедушка, прадед, потомок. В исторических источниках встре-чаются имена Бабаиш, Бабыш, Бабакай, Бабай, Бабич и пр. Происхождение таких имен свя-зано с культом предков. Обра-зована фамилия Бабичев

БАБСАК баш. — имя героя эпо-са «Кусякби», образовано со словом баба — дедушка, пра­дед, потомок

БАДАМША перс. — бадам мин­даль + ша (окончание мужских имен)

БАЗАР перс. — базар; празднич-ный, базарный день; родился в базарный день, в праздник

БАЗАРБАЙ перс, баш. — базар + бай

БАЗАРГУЛ перс, баш. — базар, праздник, базарный день+гул (компонент мужских имен)

БАДИК || БАЗИК баш. — сильный, крепкий; образованы фамилии Базиков и Бадиков

БАЙБУЛ баш. — бай богатый, бо-гач + бүл (будь)

БАЙБУЛАТ баш., перс. — бай богач+булат (сталь)

БАЙГИЛЬДИ баш. — бай бо-гач + гильди пришел

БАЙГУБЕК баш. — бай богатый, богач+губек (кубек) герой, молодец, храбрец, друг; собака

БАЙГАЗЫ баш.—дар, подарок

БАЙГАЗИ ар. — победитель

БАЙГАРА баш. — коршун

БАЙГУТЛЫ баш.— бай богач+ кутлы (счастливый)

БАЙГУЖА баш., перс. — бай бо­гач +гужа хозяин

БАЙГУСКАР баш.— бай богач+ кускар баран. Связано с поже-ланием родителей иметь боль-ше сыновей

БАЙГУБЕК баш. — бай богатый+

кубек герой, удалец; друг БАЙГУВАТ баш., ар. — бай бо-

гатый+гуват(куат)—сила,

энергия, могущество БАЙДАВЛЕТ баш., ар, — бай +

давлет богатство. счастье

18

БАЙЙЕГЕТ баш. — бай + егет

БАЙМОРАТ баш., ғәр. — бай+ морат (теләк)

БАЙМӨХӘМӘТ баш., ғәр. — бай+мөхәмәт (данлы, маҡтау­лы)

БАЙМЫРҘА баш., фарс.— бай+ мырҙа түрә балаһы; рәйес, се­кретарь; ҡусты

БАЙНАЗАР баш., ғәр. — бай + на-зар (ҡараш; иғтибар; яҡшы­лыҡ, яҡшы ниәт)

БАЙРАҠ баш. — байраҡ һүҙе­нән

БАЙРАМ баш. — байрамда тыу­ған

БАЙРАМҒОЛ баш. — байрам + ҡол; байрамда тыуған

БАЙРАМҒӘЛИ баш., ғәр. — бай­рам + ғәли

БАЙРАС баш. — байрамда тыу­ған

БАЙРАТ ғәр. — ирек алған, ты­ныслыҡҡа сыҡҡан

БАЙРАШ баш. — ҡара: Байрас

БАЙСАЛ баш. — тыныслыҡ, са-

бырлылыҡ, татыулыҡ
БАЙСУРА баш. — бай + сура

(улан, ир бала; батыр, ҡыйыу;

ярҙамсы, иптәш) БАЙТИМЕР баш. — бай + тимер

БАЙТИРӘК баш.— бай+тирәк (ағас исеменән)

БАЙТҮРӘ баш. — бай + түрә

(аҡыллы, белемле, күп белгән). Байтурин фамилияһы яһалған

БАЙЫҠ баш — тоғро, ысын

БАЙЫМ баш. — бай һүҙенән

БАЙЫМБӘТ баш., ғәр. — бай+ өммәт (халыҡ, милләт)

БАЙЫШ баш. — бай + иш (ип­тәш)

БАҠАЙ — ҡара: Баҡый

БАҠТЫБАЙ баш.— баҡты (кил­де) + бай

БАҠЫЙ ғәр. — мәңге йәшәүсе, мәңгелек

БАЛАПАН баш. — 1) бөркөт ба-

БАЙЗИГИТ баш. — бай+зигит (джигит)

БАЙМУРАТ баш., ар.— бай бо-

гатый + мурат желание, стремле-

ние БАЙМУХАМЕТ баш., ар. — бай

богатый+мухамет прославляе-

мый БАЙМУРЗА баш., перс.— бай бо-

гач +мурза царевич; младший

брат БАЙНАЗАР баш., ар. — бай бо-

гатый+назар взгляд, точка зре-

ния; взор, внимание; помощь,.

благосклонность БАЙРАК баш. — знамя, флаг

БАЙРАМ баш. — байрам празд-

ник (родился в праздник)
БАЙРАМГУЛ баш. — байрам

праздник+гул (компонент муж-

ских имен) БАЙРАМГАЛИ баш., ар. — бай­рам праздник+гали великий,

возвышенный БАЙРАС баш. — родился в празд­ник БАЙРАТ ар. — освобожденный,

свободный БАЙРАШ баш. — то же, что и

Байрас БАЙСАЛ баш.—согласие, покой,

мир БАЙСУРА баш. — бай+сура сын;

герой; друг, товарищ, сподвиж-

ник БАЙТИМИР баш. — бай бога-

тый+тимир железо БАЙТИРЯК баш. — бай бога-

тый+тирәк тополь БАЙТУРА баш.—бай+тура зна-

ющий законы, правила, умный.

Образована фамилия Байтурин БАИК баш. — верный, истинный БАИМ баш. — от слова бай БАИМБЕТ баш., ар. — бай + ум-

мет народ, нация БАИШ баш. — бай богатый+иш

друг, товарищ БАКАЙ — см. Бакый БАКТЫБАЙ баш. — бакты по-

явился+бай богатый; мужчина БАКЫЙ ар. — вечный, вечножи-

вучий БАЛАПАН баш. — 1) птенец ор-

19-

лаһы; ҡарсыға; 2) Меркурий йондоҙо атамаһы

БАЛТАБАЙ баш. — балта + бай. Бала ныҡ, үткер, ҡыйыу йәки балта оҫтаһы булһын тигән те­ләк менән ҡушылған боронғо исем

БАЛТАС баш. — балта + сы, бал­та оҫтаһы

БАРАК баш.—оҙон йөнлө һунар эте. (Борон бала ныҡ, әрһеҙ, оҙон ғүмерле булһын тип эт исемен ҡушҡандар. Был йола башҡа төрки халыҡтарҙа ла һаҡланған: Шаһибарак тигән исем, Бараков фамилияһы бар.)

БАРИС ғәр. — алдан күреүсән,

аҡыллы БАРЛЫБАЙ баш.— барлы + бай

БАРС баш. — 1) барс, юлбарыҫ; 2) боронғо 12 йылдан торған мөсәл хисабында өсөнсө йыл­дың атамаһы

БАРЫЙ ғәр. — барлыҡҡа килте­реүсе, бар итеүсе, яратыусы

БАСИР ғәр. — үтә һиҙгер, зирәк, аҡыллы

БАТТАЛ ғәр. — батыр, ҡыйыу, үткер

БАТУЛЛА ғәр. — ҡәғбә (Мәккә-ләге ғибәҙәтхана)

БАТЫЙ || БАТЫУ баш. (бор. төр­ки: БАТУ) — ҡиммәтле таш

(Сыңғыҙ хандың улының улы — Алтын Урҙа ханының исеме. — Баскаков, 99-сы б.)

БАТЫР баш. — ҡыйыу, үткер, ба­тыр, баһадир

БАТЫРБАЙ баш. — батыр + бай

БАТЫРБӘК баш. — батыр + бәк

БАТЫРГӘРӘЙ баш., фарс. - ба­тыр + горәй (эйәреүсе)

БАТЫРҒУЖА баш., фарс.— ба­тыр+ғужа (хужа)

БАТЫРҒӘЛИ баш., ғәр.—ба­тыр + ғәли

БАТЫРЙӘН баш., фарс. — ба­тыр+йән; батыр егет

БАТЫРҠАЙ баш. —Батыр исе-менең иркәләү формаһы

ла; ястреб; 2) малый Сириус, Меркурий

БАЛТАБАЙ баш. — балта то-пор+бай (компонент мужских имен). Такие имена давались как пожелание ребенку быть смелым, бойким, выносливым

БАЛТАС баш.— балта топор+ сы (аффикс); плотник

БАРАК баш. — длиниошерстная, крупная охотничья собака. (Та­кие имена давались как поже­лание, чтобы ребенок был вы­носливым, крепким. Этот обы-чай сохранился также у других тюркских народов. Имя Шаһи­барак и Бараков восходят к данному слову).

БАРИС ар.—прозорливый, ум-ный

БАРЛЫБАЙ баш. — барлы имею-щий, состоятельный+бай

БАРС баш. — 1) барс, тигр; 2) название третьего года в ле-тоисчислении по двенадцатилет-нему животному циклу

БАРЫЙ ар.—творец, создатель

БАСИР ар. — проницательный, ра-зумный, понятливый

БАТТАЛ ар. — храбрый, смелый, отчаянный

БАТУЛЛА ар.—кааба (мусуль-манский храм в г. Мекке)

БАТЫЙ баш. (др. тюрк.) —дра-гоценный камень (имя хана Золотой Орды — внука Чингиз-хана. — Баскаков, стр. 99)

БАТЫР баш, — смелый, храбрый, герой, богатырь

БАТЫРБАЙ баш. — батыр + бай; герой, удалец

БАТЫРБЕК баш. — батыр + бек; герой, удалец

БАТЫРГАРЕЙ баш., перс. — ба­тыр удалец+гарей последова-тель

БАТЫРГУЖА баш., перс. — ба­тыр+гуж а (хозяин)

БАТЫРГАЛИ баш., ар. — батыр + гали

БАТЫРЬЯН баш., перс. — батыр смелый+ян д уша

БАТЫРКАЙ баш. — батыр+кай (ласкательная форма имени Ба­тыр)

20

БАТЫРША баш., фарс.— батыры­ша (ялғау); батыр, ҡыйыу (XVIII быуат Башҡортостан та­рихында билдәле шәхестен. исе­ме)

БАТЫУ — ҡара: Батый БАҺАУ ғәр.— матур, шәп БАҺАУТДИН ғәр. — баһау+дин

(ир-ат исеме ялғауы) БАЯЗ ғәр. — аҡ, аҡлыҡ БАЯЗИТ ғәр. — 1) Абуязит исе­менән ҡыҫҡартылған: Язиттың атаһы; 2) бик яҡшы, шәп

БАЯН баш. — бай булған БАЯН монг. — аҡыллы һунарсы БАЯН ғәр. — 1) асыҡ, аныҡ;

2) аңлатыу, әйтеү, белдереү

(баян әйтеү) БЕЙЕШ баш. — бей (етәксе,

башлыҡ) + иш

БИКБАЙ баш. — бик (көслө, ныҡ) + бай

БИКБАУ баш. — Бикбай исеме-нең боронғо формаһы; 1555 й. Ҡаҙанға Иван Грозный батшаға барған илселәрҙең береһе — үҫәргән ырыуы башлығының исеме (БШ, 194-се б.)

БИКБИРҘЕ баш.— бик+бирҙе

БИКБУЛАТ баш. — бик ныҡ + булат ҡорос

БИКЕШ баш. — бай улы

БИКЙӘН баш., фарс. — бик+йән (бала ныҡ булһын тигән теләк­те белдерә)

БИККЕНӘ баш. — бик+кенә (ир-кәләү ялғауы (Биккинин фами­лияһы бар)

БИКҠОЛ баш. — бик+ҡол

БИКҠУЖА баш., фарс. — бик+

ҡужа; ныҡ хужа БИКМОРАТ баш., ғәр. — бик+

морат (бик ныҡ теләп алған

бала)

БИКМӨХӘМӘТ баш., ғәр.—

бик+мөхәмәт БИКМЫРҘА баш., фарс. — бик+

мырҙа

БАТЫРША баш., перс. — батыр смелый, храбрый, герой+ша (компонент мужских имен). (Имя исторической личности, известное в истории Башкирии XVIII в.)

БАТУ — то же, что и Батый

БАГАУ ар. — красивый, хороший

БАГАУТДИН ар. — багау+дин (компонент мужских имен)

БАЯЗ ар. — белый, светлый

БАЯЗИТ ар. — 1) усеченная фор­ма имени Абуязид; отец Язида; 2) превосходный, превосходя-щий

БАЯН баш. — богатый, богач

БАЯН монг. — мудрый охотник

БАЯН ар. — 1) ясный; ясность; 2) объяснение, извещение, объ-явление

БИИШ баш. — бай (би) — глава, предводитель + иш друг, това-рищ

БИКБАЙ баш. — бик крепкий, твердый; очень + бай богатый

БИКБАУ баш. — древняя форма имени Бикбай; имя вождя баш-кирского рода Усерген — одно-го из послов, прибывших к Ивану IV после взятия им Казани (БШ, стр. 194)

БИКБИРДИ баш. — бик крепкий, твердый+бирди дал

БИКБУЛАТ баш. — бик креп­кий + булат сталь

БИКЕШ баш.—царевич, принц

БИКЬЯН баш., перс. — бик креп-кий+ян душа (выражает по-желание родителей)

БИККИНА баш. — бик креп-кий+кина (уменьш-ласк. аф­фикс). Образована фамилия Биккинин

БИККУЛ баш. — бик крепкий, твердый+кул (компонент муж­ских имен)

БИККУЖА баш., перс. — бик крепкий + кужа хозяин

БИКМУРАТ баш., ар. — бик твердый, крепкий+мурат жела-ние, стремление (ребенок был очень желанным)

БИКМУХАМЕТ баш., ар. — бик+ мухамет

БИКМУРЗА баш., перс —бик+ мурза

21

БИКМӘТ — «Бикмөхәмәт»тән ҡыҫҡартылған

БИКНУР неол. баш., ғәр. — бик нурлы

БИКСУРА баш.— бик+сура; Бик­сурин фамилияһы яһалған

БИКСӘНТӘЙ монг. — иң бәләкәй, төпсөк бала. Биксәнтәев фами­лияһы бар

БИКТАБИР баш, ғәр. — бик (ныҡ) +табир (нәҫел)

БИКТАҺИР баш, ғәр. — бик+ таһир (саф, паҡ)

БИКТАШ баш. — бик+таш (ба­ла таш һымаҡ ныҡ булһын, ти­гән теләк менән ҡушылған бо­ронғо исем)

БИКТИМЕР баш. — бик + тимер (бала тимер һымаҡ ныҡ бул­һын, тип ҡушылған исем)

БИЛАЛ баш. — билал а тигән аҫыл ҡош исеменән («һауалар­ҙа оса эй аҫыл ҡош, ыласын да тиһәм, билала» — халыҡ йыры­нан)

БИЛАЛ ғәр. —иҫән-һау

БИРҒӘЛИ баш, ғәр.— бир + ғәли

БОЛАНБАЙ баш. — болан + бай

БОЛҒАҠ баш. — 1) «болғау» һүҙенән яһалған боронғо исем; эшлекһеҙ, елғыуар; 2) ғорур, эре (Баскаков, 34-се б.)

БОРНАҠ баш. — мороно аҡ (бо­рон бындай «баланы һаҡлаусы» исем ҡушыу тураһында Юрма­ты шәжәрәһендә әйтелгән. — БШ, 28-се бит)

БОРХАН монг. — бот, тораташ; алла, әүлиә

БОРХАН ғәр. — дәлил, хәҡиҡәт, дөрөҫлөктө иҫбатлаусы

БОСҠОН баш. — «боҫоу» һүҙенән яһалған. Бускунов фамилияһы бар

БОСТАН фарс. — баҡса; гөл баҡ­саһы

БОХАЙЫР ғәр. — ғәрәптәрҙәге Бохайыр тигән өлкә исеменән

БОХАР баш. — Үзбәкстандағы Бо­хара ҡалаһы исеменән

БОХАР ғәр. — быу, ҡар

БОХАРБАЙ баш.— бохар + бай

БИКМЕТ — усеченная форма име-

ни Бикмухамет БИКНУР неол. баш., ар. — бик

очень + нур свет, луч, сияние БИКСУРА баш.— бик + сура; об-

разована фамилия Биксурин БИКСЕНТЕЙ монг, — последыш,

последний, самый младший.

Образована фамилия Бикчента-

ев БИКТАБИР баш, ар. — бик креп-

кий+табир происхождение БИКТАГИР баш, ар. — бик

очень + тагир чистый, честный БИКТАШ баш. — бик крепкий,

твердый + таш камень (пожела-

ние, чтобы ребенок был креп-

ким, как камень) БИКТИМИР баш.— бик+тимир

железо (пожелание, чтобы ре­бенок был крепким, как железо) БИЛАЛ баш. — от названия кра-

сивой птицы из семьи соколи-

ных

БИЛАЛ ар.—жив, здоров

БИРГАЛИ баш, ар. — бир дай + гали великий

БУЛАНБАЙ баш. — булан лось + бай

БУЛГАК баш.— 1) от слова «бул-гау» — мутить, мешать; бездель-ник, легкомысленный; 2) гор-дый, важный (Баскаков, стр. 34)

БУРНАК баш. — белая морда (о древнем обычае наречения име­нем Бурнак говорится в баш-кирском шежере племени Юр­маты. — БШ, стр. 32)

БУРХАН монг. — идол, кумир; бог, пророк

БУРХАН ар. — доказательство, довод, причина, вера

БУСКУН баш. — от слова «бо­соу» таиться, притаиться; обра­зована фамилия Бускунов

БУСТАН перс. — цветник, сад

БУХАИР ар. — от названия обла-

сти у арабов БУХАР баш. — от названия уз-

бекского города Бухара БУХАР ар. — влага, пар БУХАРБАЙ баш. — бухар + бай

22

БӨРЙӘН баш. — боронғо баш­ҡорт ырыуы атамаһынан БӨРКӨТ баш. — ҡош исеменән БУҘЙЕГЕТ баш.—йәш егет; ыла­сын

БУҘЫҠАЙ баш. — бүҙ төҫ; йәш, буй еткән; Буҙыҡаев фамилия­һы бар

БУЛАТ фарс, ғәр. — иң шәп ҡо­рос (Дамаск ҡоросо)

БУЛАШ баш. — (сығышы билдә­һеҙ)

БУРАҠАЙ баш. — бура+ҡай; дө­йә балаһы (баланы яратып, ир­кәлән ҡушҡан боронғо исем). Бураҡаев фамилияһы бар.

БУРАН баш. — буран көндө тыу­ған

БУРАНБАЙ баш. — буран + бай; буранда тыуған

БУРАНҒОЛ баш. — буран + ғрл; буранда тыуған

БУРАНСЫ баш. — буранда тыу­ған

БУРАНША баш., фарс. — буран+ ша (шаһ); буран батшаһы, бу­ранды еңеүсе; Бураншин фами­лияһы бар

БҮЛӘК баш. — атанан йәки әсә­нән бүләк булып ҡалған бала (боронғо йола буйынса, бала донъяға килгәндә атаһы йәки әсәһе иҫән булмаһа, балаға Буләк, Иәҙкәр, Мирас, һәҙиә тигән һ. б. исем ҡушҡандар)

БҮЛӘКБАЙ баш. —бүләк+бай

БҮЛӘКҠОЛ баш. — бүләк+ҡол БҮЛӘКӘЙ баш.—Бүләк исеме?

нең иркәләү формаһы БҮЛӘКӘН баш. — бүләк, иҫтәлек,

мираҫ БҮРЕБАЙ баш. — бүре+бай

БӘҒДӘНУР ғәр.—һуңғы нур (кинйә балаға ҡушылған исем)

БӘҒДӘТ ғәр. — бүләк БӘҘЕҒОЛ ғәр., баш. — бәзе (шәп, ин һәйбәт)+ғол (исем ялғауы)

БУРЗЯН баш. — от названия древнего рода башкир

БЕРКУТ баш.—орел, беркут

БУЗЗИГИТ баш. — молодой па-рень, совершеннолетний; соко-лик

БУЗЫКАЙ баш. — серый, сизый цвет; молодой; образована фа­милия Бузыкаев

БУЛАТ перс, ар. — сталь высше-го сорта (дамасская сталь)

БУЛАШ баш. — (этимология не-ясна)

БУРАКАЙ баш. — верблюжонок (подобные имена — явление тра-диционное в башкирском и в других тюркских языках). Об­разована фамилия Буракаев

БУРАН баш. — буран; родился в буранный день

БУРАНБАЙ баш.— буран+бай; родился в буранный день

БУРАНГУЛ баш. — буран+гул; родился в буранный день

БУРАНСЫ баш. — родился в бу­ранный день

БУРАНША баш., перс. — буран+ ша (шах); победитель, усмири-тель бурана

БУЛЯК баш.—подарок, память, дар от отца или матери. По древнему обычаю, если при рождении ребенка не было в живых отца или при родах уми-рала мать, то таким детям да-вались имена Ядгар память, Мирас наследие, Хадия пода­рок и пр.

БУЛЯКБАЙ баш.— буляк дар, подарок-}-бак (компонент муж-ских имен)

БУЛЯККУЛ баш. — буляк+кул

БУЛЯКАЙ баш.—ласкательная форма имени Буляк

БУЛЯКАН баш. — дар, подарок, память

БУРИБАЙ баш. — буре волк+ бай

БАГДАНУР ар.—последний луч, последнее сияние (такое имя давалось последнему ребенку в семье, последышу)

БАГДАТ ар.—дар, подарок

БАДИГУЛ ар., баш. — бади са­тый лучший+туп (компонент мужских имен)

23

БӘҘРЕТДИН ғәр. — иң һәйбәт ба­ла

БӘҘРИ ғәр.—тулған ай һымаҡ, һәйбәт, матур

БӘҘӘМША фарс. — бәҙәм (мин­даль)+ша (ир-ат исеме ялға­уы)

БӘҘӘҮИ ғәр. — күсмә ғәрәптәр ырыуы атамаһынан

БӘЙТУЛЛА ғәр.—ҡәғбә (Мәккә ҡалаһындағы ғибәҙәтхана)

БӘКЕР ғәр. — 1) өйрәнеүсе, тик­шереүсе; 2) дөйә балаһы; 3) саф, йәш

БӘХЕТ ғәр. — бала бәхетле бул­һын тип ҡушылған исем

БӘХРӘМ неол. ғәр.—Марс пла­нетаһы

БӘХТЕГӘРӘЙ ғәр. — бәхет+гә-рәй

БӘХТЕЙӘР ғәр., фарс.— бәхет + йәр (бәхетле, ырыҫлы, ҡотло булһын тигән теләкте белдерә)

БӘХТЕЯР ғәр., фарс. — бәхетле

БӘХТИ ғәр. — бәхетле БӘХТИНУР ғәр —бәхет нуры

БӘШИР ғәр. — Һөйөнөс килтереү­се

БӘШӘР ғәр. — кеше г

БАДРИТДИН ар. — полнота, со-

вершенство БАДРИ ар. — полная луна; со-

вершенный БАДАМША перс. — бадам мин­даль + ша (окончание мужских

имен) БАДАВИ ар. — от названия пле-

мени кочевых арабов БАЙТУЛЛА ар. — кааба (мусуль-

манский храм в г. Мекке) БАКИР ар. — 1) изучающий, ис-

следующий; 2) верблюжонок;

3) чистый, молодой БАХИТ ар. — счастье, удача

БАХРАМ неол. ар. — название планеты Марс

БАХТИГАРЕЙ ар. — бахит счаст-ливый+гарей последователь

БАХТИЯР ар., перс. — бәхет сча­стье + яр друг, товарищ; спут­ник счастья

БАХТИЯР ар., перс. — счастли-вый

БАХТИ ар. — счастливый

БАХТИНУР ар. — луч, сияние сча­стья

БАШИР ар. — вестник радости

БАШАР ар. — человек

В

ВАЗИФ ғәр. — йөкмәтелгән бу­рыс

ВАЗИХ ғәр. — асыҡ, аңлайышлы

ВАҠИФ ғәр. — аңлаусан, белдек­ле

ВАРА ғәр. — кеше (ир-ат исем­дәре компоненты булып та йө­рөй: Хәйрееара)

ВАРИС ғәр.—дауам итеүсе, ва­риҫ

ВАСИҠ ғәр. — ышаныусы

ВАСИМ ғәр. — матур

ВАСИФ ғәр. — маҡтаусы, маҡ­тап һөйләүсе

ВАСИХ ғәр. — ышаныусы

ВАССАФ ғәр. — маҡтаусы

ВАФА ғәр.—тоғро, тотанаҡлы, ышаныслы

ВАФИР ғәр. — бай, мул; киң кү­ңелле; тоғро

ВАҺАП ғәр. — бүләк итеүсе, би­реүсе; йомарт

ВАЗИФ ар. — обязанность, долж-

ность ВАЗИХ ар. — ясный ВАКИФ ар. — понимающй, сведу-

щий, знающий ВАРА ар. — человек (является

также компонентом мужских

имен: Хайривара и пр.) ВАРИС ар. — наследник

ВАСИГ ар. — уверенный (в чем-

либо) ВАСИМ ар. — красивый ВАСИФ ар.—восхваляющий

ВАСИХ ар — уверенный ВАССАФ ар. — восхваляющий ВАФА ар.— верный, выдержанный,

благонадежный ВАФИР ар. — богатый; верный

ВАГАП ар. — дарящий; щедрый

24

ВАҺИП ғәр. — бағышлаусы, бү-ләк биреүсе

ВЕНЕР неол. лат. — (Венера ти­гән исемдән ҡыҫҡартылған)

ВИЛДАН ғәр. — бала, улан

ВӘҒИЗ ғәр. — вәғәз һөйләүсе

ВӘДҮТ ғәр.—һөйгән

ВӘЗИР ғәр. — ярҙамсы, вәзир

ВӘЗИХ ғәр. — асыҡ, аңлайышлы

ВӘКИЛ ғәр. — ышанып эш тап­шырған кеше; вәкил

ВӘҠИФ ғәр. — аңлаусан, белдек­ле

ВӘЛИ ғәр. — 1) хужа, эйә; 2) яҡын кеше, туған; 3) яҡ­лаусы; 4) изге (ир-ат исемдәре ялғауы)

ВӘЛИНУР ғәр. — изге, шифалы

НУР

ВӘЛИТ ғәр. — 1) бала; улан, ул, ир бала; 2) нәҫел, тоҡом

ВӘЛИУЛЛА ғәр. — алланың из­геһе; изге, уҡымышлы кеше

ВӘЛИХАН ғәр.—вәли+хан

ВӘЛИША ғәр., фарс.—изгелек­ле; Вәлишин фамилияһы яһал­ған

ВӘЛИӘХМӘТ ғәр. — вәли+әхмәт (маҡтаулы, изге)

ВӘРИС ғәр. — дауам итеүсе, ва­риҫ

ВӘСИЛ ғәр. — айырылмаҫ дуҫ

ВӘСИМ ғәр. — матур

ВӘСИФ ғәр. — маҡтаусы

ВӘСИХ ғәр. — ышаныусы

ВӘХИТ ғәр. — яңғыҙ, тиңдәш­һеҙ

ВАГИП ар. — посвящающий; да-

рящий ВЕНЕР неол. лат. — сокращенная форма женского имени Венера ВИЛЬДАН ар. — дитя, сын ВАГИЗ ар. — проповедник, оратор ВАДУТ ар. — любягдий ВАЗИР ар.—помощник, везир,

министр ВАЗИХ ар. — ясный ВАКИЛ ар.— представитель; упол­номоченный, доверенный ВАКИФ ар. — понимающий, све-

дущий; знающий ВАЛИ ар. — 1) хозяин; 2) род-ственник, близкий человек; 3) покровитель; 4) святой (ком­понент мужских имен) ВАЛИНУР ар. — святой, целебный

луч ВАЛИТ ар. — 1) ребенок, дитя, мальчик; 2) родитель, потомок ВАЛИУЛЛА ар. — вали+улла;

святой; образованный человек ВАЛИХАН ар. — вали+хан ВАЛИША ар., перс. — благоде-тельный; образована фамилия Валишин ВАЛИАХМЕТ ар. — вали+ ахмет;

прославленный, святой ВАРИС ар. — наследующий, на-

следник ВАСИЛЬ ар. — неразлучный друг ВАСИМ ар. — красивый ВАСИФ ар. — восхваляющий ВАСИХ ар. — уверенный ВАХИТ ар. ■— единственный, не-сравненный

ГӨЛҮС неол, фарс. — гөл һүҙе­нән

ГӘРӘЙ фарс. — эйәреүсе, дауам итеүсе (ир-ат исемдәре ялғауы булып йөрөй)

ГӘРӘЙ монг. — монгол ырыуы атамаһынан (ир-ат исемдәре ял­ғауы булып йөрөй)

Г

ГУЛУС неол., перс. — от слова

гуль — цветок
ГАРЕЙ перс. — последователь

(компонент мужских имен)

ГАРЕЙ монг.—от названия мон-гольского рода (компонент муж­ских имен)

ҒАББАС ғәр. — яусыл, көрәшсән, һуғышсан

Ғ

ГАББАС ар. — суровый, воинст-венный

25

ҒАБДУЛЛА — ҡара: Абдулла ҒАЗЗАЛ ғәр. — бик көслө ҒАЗЗАЛИ ғәр. — бик көслө ҒАЙНАН ғәр. — ысын, сын

ҒАЙСА ғәр. — 1) Ғайса пәйғәм­бәр исеменән; 2) бор. йәһ. И с а — хоҙаның шәфҡәте, мәр­хәмәте

ҒАЙСАР ғәр. — 1) ҡайнар шиш­мә; 2) император

ҒАЙФУЛЛА ғәр. — алланың ғәфү итеүсеһе

ҒАЛИП ғәр. — еңеүсе

ҒАМИЛ ғәр. — 1) эшсе, хеҙмәт­кәр; 2) хаким, башлыҡ

ҒАМИР ғәр. — бик шәп, һәйбәт; сәскә атҡан

ҒАРИФ ғәр. — аҡыллы, белемле; аҡыл эйәһе

ҒАРИФЙӘН ғәр., фарс. — ғариф + йән

ҒАРИФУЛЛА ғәр. — аҡыллы, бе­лемле

ҒАСИМ ғәр. — һаҡлаусы, яҡлау­сы

ҒАТА ғәр. — бүләк

ҒАТАУЛЛА ғәр. — алла бүләге

ҒАФАР ғәр. — ғәфү итеүсе

ҒАФУРЪЯН ғәр., фарс. — ғафур +

йән; ғәфү итеүсе ҒАЯЗ ғәр. — ярҙам; бөйөк, оло;

дан ҒАЯЗЕТДИН ғәр.— ярҙам ҒАЯН ғәр.—күренекле, атаҡлы;

күренеп торған, билдәле ҒАЯР ғәр. — ғәйрәтле, ғәйәр,

дәртле, көслө, батыр ҒИБАҘУЛЛА ғәр. — алла ҡоло ҒИБАТ ғәр. — ҡол, хеҙмәтсе

ҒИБАТУЛЛА ғәр. — алла ҡоло

ҒИБӘҘӘТ ғәр.—табыныу, хөр­мәтләү

ҒИБӘҘӘТУЛЛА ғәр. — ғибәҙәт+ улла

ҒИЗАМ ғәр. — бөйөклөк

ҒИЗЕТДИН ғәр.—диндең бөйөк­лөгө

ҒИЗЗӘТ ғәр.—дан, намыҫ, хөр­мәт; көс, ҡөҙрәт

ҒИЗЗӘТУЛЛА ғәр. — хоҙаның даны, көсө

ҒИЛАЖ ғәр.—сара, дауа

ГАБДУЛ Л А — см.: А бдулла

ГАЗЗАЛ ар. — сильный

ГАЗЗАЛИ ар. — сильный

ГАЙНАН ар. — подлинный, насто-ящий

ГАЙСА ар. — 1) от имени проро-ка Гайса, Гиса, Иса; 2) от древнеевр. И с а—милость божья

ГАЙСАР ар. — 1) горячий источ­ник, родник; 2) император

ГАЙФУЛЛА ар. — прощение ал-лаха

ГАЛИП ар. — победитель

ГАМИЛ ар. — ]) рабочий; 2) рас-порядитель, правитель

ГАМИР ар. —очень хороший, пре-восходный; цветущий

ГАРИФ ар. — умный, образован-ный, мудрый

ГАРИФЬЯН ар'., перс'— гариф-умный, мудрый+ян душа

ГАРИФУЛЛА ар. — умный, обра-зованный

ГАСИМ ар. — защитник

ГАТА ар.—дар, подарок ГАТАУЛЛА ар.—дар аллаха ГАФАР ар. — прощающин, все-

прощающий ГАФУРЪЯН ар., перс. — гафур

всепрощающий+ян душа ГАЯЗ ар. — помощь; величие, сла-

ва ГАЯЗЕТДИН ар. — помощь ГАЯН ар. — знаменитый, знат-

ный; очевидный, ясный ГАЯР ар.—энергичный, мужест-

венный, отважный, сильный ГИБАДУЛЛА ар. — раб божий ГИБАТ ар.—раб, невольник, слу-

га, работник ГИБАТУЛЛА ар.— раб божий ГИБАДАТ ар. — поклоненпе, по-

читание ГИБАДАТУЛЛА ар. — гибадат+

улла ГИЗАМ ар. — велнчавость ГИЗИТДИН ар. — величие бога

ГИЗЗАТ ар. — могущество, почи-тание, достоинство; сила, мощь

ГИЗЗАТУЛЛА ар. — могущество

аллаха

ГИЛАЖ ар. — средство, лекарст-во

26

ҒИЛАЖЕТДИН ғәр. — саралы,

дауалы ҒИЛЕМДАР ғәр., фарс.— ғилем +

дар (барлыҡ ялғауы); ғилеме

булған, ғилемле ҒИЛЕМХАН ғәр., баш. — ғилем +

хан ҒИЛМАН ғәр. — ир бала ҒИЛМЕТДИН ғәр. — дин ғилеме

ҒИЛМИНУР ғәр. —ғилем нуры

ҒИЛМИСЛАМ ғәр. — ислам ғи­леме

ҒИЛМИӘХМӘТ ғәр. — ғилемдең шөһрәтле кешеһе

ҒИЛМИЯР ғәр., фарс. — ғилемле

ҒИЛФАН ғәр.—һаҡсы, һаҡлау­сы

ҒИЛӘЖ ғәр. — әмәл, сара, дауа

ҒИЛӘЖЕТДИН ғәр.—диндең әмәле, сараһы

ҒИЛӘЖИ ғәр. — саралы, әмәлле,

дауалы ҒИМАҘИ ғәр. — терәк, ярҙамсы ҒИМАЙ ғәр. — хеҙмәтсе

ҒИМАЛ ғәр. — эшсе, хеҙмәткәр

ҒИМАЛЕТДИН ғәр, —эшсе, хеҙ­мәткәр ҒИМРАН ғәр. — культуралы ҒИНДУЛЛА ғәр. — мәрхәмәт

ҒИНИӘТ ғәр. — изгелек, мәрхә­мәт, яҡшылыҡ ҒИНИӘТУЛЛА ғәр. — изгелекле

ҒИРФАН ғәр. —аң, белем; тәр­биә

ҒИСМӘТ ғәр. — намыҫ, сафлыҡ, паҡлыҡ

ҒИЯЗ ғәр. — ярҙам

ҒИЯЗЕТДИН ғәр. —ғияз ярҙам + дин

ҒОСМАН ғәр. — Усман тигән исемдән (боронғо ғәрәп хәли-фе исеме)

ҒОФРАН ғәр.—кисереү, ғәфү итеү

ҒӨБӘЙ ғәр. — 1) кинйә, кесе; 2) хеҙмәтсе, ҡол

ҒӨБӘЙҘУЛЛА ғәр. — 1) алла ҡо­ло; 2) кесе, кинйә

ГИЛАЖЕТДИН ар. — гилаж+ дин (компонент мужских имен)

ГИЛИМДАР ар., перс. —«гилим образование, зндаше+дар (аф­фикс наличия)

ГИЛИМХАН ар., баш. — гилим знание, образование+хан

ГИЛЬМАН ар. — мальчик

ГИЛЬМИТДИН ар.—знание ве-ры

ГИЛЬМИНУР ар. — гилем наука, знание + нур луч, сияние

ГИЛЬМИСЛАМ ар.—гилем зна­ние + ислам

ГИЛЬМИАХМЕТ ар. — прослав-ленный человек науки

ГИЛЬМИЯР ар., перс. — ученый

ГИЛЬФАН ар. — защитник

ГИЛЯЖ ар.—лекарство, средст-во

ГИЛЯЖЕТДИН ар. — гиляж

средство+дин вера; средство веры

ГИЛЯЖИ ар. — имеющий лекар­ство, средство

ГИМАДИ ар. — опора, помощник

ГИМАЙ ар. — служитель, служа-щнй

ГИМАЛ ар. — рабочий, служи­тель

ГИМАЛЕТДИН ар,—рабочий, служитель

ГИМРАН ар. — культурный

ГИНДУЛЛА ар. — милость, бла-годать

ГИНИЯТ ар.—милость, добро, благодеяние

ГИНИЯТУЛЛА ар. — милостивый, добрый

ГИРФАН ар. — знание, познание; воспитание

ГИСМАТ ар. — честь, непороч-ность, чистота

ГИЯЗ ар.—помощь

ГИЯЗИТДИН ар. — гияз по­мощь + дин вера — помощник веры

ГУСМАН ар.—то же, что и Ус­ман (от имени арабского хали-фа)

ГУФРАН ар.—прощение, изви-нение

ГУБАЙ ар. — 1) младший; 2) слу­житель, раб

ГУБАЙДУЛЛА ар. —1) раб бо-жий; 2) младший, последыш

ҒӨЗӘЙЕР ғәр.— көс, ярҙам

ҒӨМӨРҘАҠ ғәр., баш. — ғүмере оҙаҡ (Оморҙаҡ исеме менән бер' тиң)

ҒӨМӘР ғәр. — ғүмерле, ғүмере оҙон булһын

ҒӘББӘС ғәр. — һуғышсан, көрәш-сән, яусыл

ҒӘБДЕЛБАРЫЙ ғәр. — барлыҡ­ҡа килтереүсе, бар итеүсе

ҒӘБДЕЛБАЯН ғәр. — ғәбдел+

ҒӘБДЕЛВӘЛИ ғәр. — ғәбдел+ вәли

ҒӘБДЕЛЙӘЛИЛ ғәр.— оло, бө­йөк

ҒӘБДЕЛКӘРИМ ғәр. — йомарт, киң күңелле кеше

ҒӘБДЕЛХАҠ ғәр. — ғәбдел + хаҡ (ысын, дөрөҫ)

ҒӘБДИНУР ғәр. — ғәбди (әбд) + нур; яҡты йөҙлө

ҒӘБДРАХМАН ғәр. — мәрхәмәт­ле, шәфҡәтле

ҒӘБДРӘҮФ ғәр. — игелекле, мәр­хәмәтле

ҒӘБДРӘХИМ ғәр. — игелекле, рә­химле

ҒӘБДРӘШИТ ғәр.— тура юлдан барыусы

ҒӘБИҘУЛЛА ғәр. — алланың хеҙ­мәтсеһе; эшсе, хеҙмәтсе

ҒӘБИТ ғәр. — баш эйеусе, хеҙ­мәтсе

ҒӘҘЕБӘК ғәр., баш. — ғәҙел+ бәк (ир бала); башлыҡ

ҒӘҘЕЛ ғәр. — ғәҙел

ҒӘҘЕЛБАЙ ғәр., баш.—ғәҙел+

бай ҒӘҘЕЛБӘК ғәр., баш.—ғәҙел+

бәк (ир-ат исемдәре ялғауы)

ҒӘҘЕЛША ғәр., фарс.—ғәҙел+ ша (шаһ); ғәҙел кеше

ҒӘҘӘМ ғәр. — ололоҡ, бөйөклөк ҒӘҘӘН ғәр. — ожмах; бөйөклөк ҒӘЗЗӘЛ ғәр. — бик көслө ҒӘЗИ ғәр. — еңеүсе, көрәшсе ҒӘЗИЗ ғәр. — иң ҡәҙерле, ғәзиз;

ҡеүәтле ҒӘЗИЗЙӘН ғәр., фарс.—ғәзиз+

йән; ҡәҙерле, ҡеүәтле ҒӘЗИНУР ғәр.— еңеү нуры

ГУЗАИР ар. — сила, помощь ГУМЕРЗАК ар., баш. — гумер жизнь + узак долгий (пожелание долгой жизни) ГУМЕР ар. — жизнь (пожелание

долгой жизни) ГАББАС ар. — суровый, воинст-

венный ГАБДУЛБАРЫЙ ар. — творец,

создатель ГАБДУЛБАЯН ар. — габдул + ба-

ян ГАБДУЛВАЛИ ар.—габдул + ва­ли ГАБДУЛЬЯЛИЛ ар. — величесг-

венный, великий ГАБДУЛ КАРИМ ар. — щедрый,

добрый человек ГАБДУЛХАК ар. — габдул роб

божий+хак правда, истина ГАБДИНУР ар.— габд раб+

нур луч; лучезарный ГАБДРАХМАН ар.— милосердный,

добрый ГАБДРАУФ ар. — милостивый,

добрый ГАБДРАХИМ ар. — милосердный,

милостивый ГАБДРАШИТ ар. — идущий по

правильному пути ГАБИДУЛЛА ар. — раб божий;

рабочий, служитель ГАБИТ ар. — подчиненный, слу-

жащий ГАДИБЕК ар., баш. — гадиль справедливый+ бек юноша, гос-подин ГАДИЛЬ ар. — слраведливый ГАДИЛЬБАЙ ар., баш.— гадиль +

бай ГАДИЛЬБЕК ар., баш.—гадиль справедливый + бек господин, юноша (компонент мужских имен) ГАДИЛЬША ар., перс—гадиль справедливый+ша (компонент мужских имен) ГАДАМ ар. — величие, слава ГАДАН ар. — рай; величие ГАЗЗАЛ ар. — сильный ГАЗИ ар, — победитель, борец ГАЗИЗ ар. — дорогой; могучий

ГАЗИЗЬЯН ар., перс. — газиз до­рогой, могучий+ян душа

ГАЗИНУР ар. — гази победитель, борец + нур луч

ҒӘЗИМ ғәр. — бөйөк, абруйлы ҒӘЙЗУЛЛА ғәр. — ғәйз (бөйөк, оло, хөрмәт, дан)+улла (ал­ла)

ҒӘЙЗӘМ, ғәр. — бөйөк

ҒӘЙНАН ғәр. — ысын, сын, асыл

ҒӘЙНЕТДИН ғәр.—динден асы­лы

ҒӘЙНИСЛАМ ғәр. — исламдың асылы

ҒӘЙНИЯР ғәр., фарс. — ғәйн (ысын)+яр (дуҫ, иптәш)

ҒӘЙНУЛЛА ғәр.—ғәйн + алла

ҒӘЙРӘТ ғәр. — ғәйрәт, көс, ба­тырлыҡ, ҡыйыулыҡ

ҒӘЙСӘР ғәр. — ҡайнар шишмә

ҒӘЙФИ ғәр. — ғәфү ителгән; мәр­хәмәтле

ҒӘЙФУЛЛА ғәр. —ғәфү ителгән; алла ғәфү иткән

ҒӘЛЕКӘЙ ғәр. — бөйөк (Ғәле исеменең иркәләү формаһы)

ҒӘЛЩҒӘЛЕ ғәр.— бөйөк, оло, юғары; ҡәҙерле (ир-ат исемдә­ренә ҡушыла торған ялғау)

ҒӘЛИАРСЛАН ғәр., баш.—ғә­ли-)-арыҫлан (бала көслө, ғәй­рәтле булһын тип ҡушылған исем)

ҒӘЛИАРЫҪЛАН ғәр., баш. — ҡа­ра: Ғәлиарслан

ҒӘЛИАСТАН ғәр., фарс. — бөйөк­лөк

ҒӘЛИБАЙ ғәр., баш. — ғәли+-бай

ҒӘЛИБӘК ғәр., баш. —ҒЭЛИ.+ бәк

ҒӘЛИЙӘН ғәр., фарс. — бөйөк 4-йән

ҒӘЛИКАРАМ ғәр. — ғәли+ка­рам

ҒӘЛИМ ғәр. — белемле, уҡымыш­лы, ғалим

ҒӘЛИМҒОЛ ғәр., баш. — белем­ле, уҡымышлы

ҒӘЛИМЙӘН ғәр., фарс. — бе­лемле, уҡымышлы, ғалим

ҒӘЛИМУЛЛА ғәр. — алланын уҡымышлыһы

ҒӘЛИМЫРҘА ғәр., фарс. — ғә­ли + мырҙа

ГАЗИМ ар. — великий ГАЙЗУЛЛА ар.—гайз величие„

слава, достоинство, могущест-

во + улла бог (компонент муж-

ских имен) ГАЙЗАМ ар. — великий ГАЙНАН ар. — настоящий; ис-

тинный; сущность ГАЙНИТДИН ар. — сущность ве-

ры ГАЙНИСЛАМ ар. — сущность ис-

лама ГАЙНИЯР ар., перс. — гайн точь-

ө-точь, подлинный + яр друг,.

товарищ ГАЙНУЛЛА ар. — ғайн подлин-

кый+улла бог ГАЙРАТ ар. — сила, мужество,.

смелость, неустрашимость ГАЙСАР ар. — горячий источник. ГАЙФИ ар. — прощенный; мило-

стивый, сердобольный ГАЙФУЛЛА ар. — прощенный бо-

гом ГАЛИКЕЙ ар.— гали величие+

кей (аффикс) — ласкательнаж

форма имени Гали ГАЛИ ар. — великий, возвышен-

ный, выдающийся (компонент

мужских имен) ГАЛИАРСЛАН ар., баш. — галк

великий+арслан лев (пожела-

ние ребенку силы, могущеҫтва)-

ГАЛИАРСЛАН ар„ баш. — гали +

арслан ГАЛИАСТАН ар., перс. — велнчие

ГАЛИБАЙ ар., баш. — гали + бай;

великий, выдающийся ГАЛИБЕК ар., баш. — галк+бек-

ГАЛИЯН ар., перс. — гали еели-кий+ян душа

ГАЛИКАРАМ ар. — гали вели­кий + карам щедрый

ГАЛИМ ар. — образованный, эру-дированный, ученый

ГАЛИМГУЛ ар., баш. — гали» образованный, ученый+тул

ГАЛИМЬЯН ар., перс.—галим-образованный, ученый+ян (ком­понент мужских имен)

ГАЛИМУЛЛА ар. — ученый, об­разованный

ГАЛИМУРЗА ар., перс. — гали+ мурза

23'

ҒӘЛИНУР ғәр. —• ғәли+нур

ҒӘЛИУЛЛА ғәр. — алланың бө­йөклөгө

ҒӘЛИӘКБӘР ғәр,—ғәли+әкбәр; оло, ҙур, хөрмәтле, бөйөк

ҒӘЛИӘСКӘР ғәр. — 1) бәләкәй Ғәли; 2) Ғәлиҙең терәге, тая­нысы; 3) һалдат, бөйөк һуғыш­сы

ҒӘЛИӘХМӘТ ғәр. — ғәли+әхмәт; бөйөк Әхмәт

ҒӘЛЛӘМ ғәр. — бик күп белеү­се, ғалим

ҒӘЛЛӘМЕТДИН ғәр.—динде бе­леүсе; күп белеүсе

ҒӘЛӘҮ ғәр. — бөйөклөк

ҒӘЛӘҮЕТДИН ғәр.—диндең бө­йөклөгө

ҒӘЛӘҮИ ғәр. — бөйөк

ҒӘМБӘР ғәр.—хуш еҫле май; хушбуй

ҒӘМБӘРИС ғәр., баш. — ғәмбәр еҫе

ҒӘМИЛ ғәр. — эшсе, хеҙмәткәр; хаким, башлыҡ

ҒӘМӘЛ ғәр.—эш, йомош; хеҙ­мәт

ҒӘНДӘЛИП ғәр.—һандуғас

ҒӘНИ ғәр. — бай, маллы, дәүләт­ле

ҒӘРИФ ғәр.-—аҡыллы, белемле

ҒӘРИФУЛЛА ғәр. — аҡыллы, бе­лемле

ҒӘТИӘТ ғәр. — бүләк, мираҫ

ҒӘТИӘТУЛЛА ғәр.—алла бүлә­ге

ҒӘФИӘТ ғәр. — һаулыҡ, именлек

ҒӘФИӘТУЛЛА ғәр. — һаулыҡ, именлек

ҒӘФҮР ғәр. — ғәфү итеүсе, кисе­реүсе

ҒӘФҮРЙӘН ғәр., фарс. —ғәфүр + йән; ғәфү итеүсе

ҒӘФӘР ғәр. — ғәфү итеүсе

ГАЛИНУР ар. — гали великий+ нур луч, сияние

ГАЛИУЛЛА ар.—величие алла-ха

ГАЛИАКБАР ар. — гали вели­кий + акбар самый большой, са­тый великий

ГАЛИАСКАР ар. — 1) маленький Гали; 2) опора, надежда Гали; 3) великий воин, солдат

ГАЛИАХМЕТ ар. — гали+ахмет;

великий Ахмет ГАЛЛЯМ ар. — ученеиший, очень

много знающий ГАЛЛЯМИТДИН ар.—знающий

религию; многознающий ГАЛЯУ ар. — высота, величие ГАЛЯУИТДИН ар.— величие ре-

лигии ГАЛЯУИ ар. — величавый ГАМБАР ар. — амбра (аромат-

ное жидкое вещество); духи ГАМБАРИС ар., баш. — аромат;

запах духов ГАМИЛ ар.—рабочий; распоря-

дитель, правитель ГАМАЛЬ ар.—занятие, дело; ра-

бота, труд ГАНДАЛИП ар. — соловей ГАНИ ар. — богатый, зажиточный

ГАРИФ ар.—умный, образован-

ный ГАРИФУЛЛА ар. — умный, обра-

зованный ГАТИЯТ ар.—дар, подарок ГАТИЯТУЛЛА ар. — божий дар

ГАФИЯТ ар. — здоровье, благопо-

лучие ГАФИЯТУЛЛА ар. — благополу-

чие ГАФУР ар. — всепрощающий

ГАФУРЬЯН ар., перс—-гафур

всепрощающий+ян душа ГАФАР ар.—всепрощающий

ДАЛХА ғәр.—һайлап алынған,

бик шәп ДАМИН ғәр. — бик шәп, көслө

Д

ДАЛХА ар. — избранный, пре-

красный ДАМИН ар. — очень хороший..

сильный

80

ДАМИНДАР ғәр., фарс. — етеҙ, көслө; бик шәп, яҡшы

ДАМИР неол. — 1) «Да здравст-вует мир» тигән лозунгынан ҡыҫҡартылған; 2) «тимер» һү­ҙенең боронғо төрки формаһы «димер» һүҙенән тигән ҡараш бар

ДАНИЛ неол., фарс. — белемле, аҡыллы

ДАНИР ҡара; Дамир

ДАНИЯЛ ҡара; Данияр

ДАНИЯР фарс. — белемле, ғилем­ле; яҡын дуҫ, йәр; бүләк

ДАНИЯС неол., фарс. — белемле,

ғилемле ДАУЫТ (йәһ.) ғәр.—һөйәкле

ДАҺИ ғәр. — аҡыл эйәһе

ДАЯН ғәр. — хөкөм эйәһе

ДИБАЙ — мәғәнәһе билдәһеҙ; Ди-баев фамилияһында һаҡланған

ДИҠҠӘТ ғәр. — иғтибар, диҡ­ҡәт

ДИЛАВИР фарс. — йөрәкле, ба­тыр

ДИЛМӨХӘМӘТ фарс, ғәр. — дил (йөрәк) + мөхәмәт; Мөхәмәттең йөрәге

ДИМ баш. — йылға исеменән; бәл­ки, төрөкмән телендәгесә «тын» тигән мәғәнәгә бәйлелер

ДИНАР ғәр., фарс. — боронғо ал­тын аҡса атамаһынан

ДИНИСЛАМ ғәр. —дин + ислам; ислам динендәге кеше

ДИНМӨХӘМӘТ ғәр.—дин+мөхә­мәт

ДИҢГЕҘБАЙ баш. — диңгеҙ + бай (ауыл исемендә һаҡланған)

ДИСТАН фарс. — көйлө хикәйәт

ДИЯЗ неол., исп. — көн, көндөҙ

ДИЯР ғәр. — ер, ил, йорт; Дия­ров фамилияһы бар ДИЯС неол., исп. — көн, көндөҙ

ДУСМӨХӘМӘТ фарс, ғәр.— дуҫ + мөхәмәт; Мөхәмәттең дуҫы (Дусмөхәмәтов фамилияһы бар)

ДУСӘМБӘТ фарс, ғәр.—1) дуҫ + өммәт (халыҡ); 2) дүшәмбе + өммәт; дүшәмбе көн тыуған; Дүсәмбдтов фамилияһы бар

ДАМИНДАР ар., перс. — провор-ный, сильный; очень хороший

ДАМИР неол. — 1) сокращенная форма лозунга «Да здравству--ет мир»; 2) существует мнение, что «дамир» — древнетюркский вариант слова «тимир» (желе-зо)

ДАНИЛ неол. перс.—образован-ный, умный

ДАНИР см.: Дамир

ДАНИЯЛ см.: Данияр

ДАНИЯР перс — знающий, све-дущий, близкий друг, любимый;: дар, подарок

ДАНИЯС неол., перс. — знающий,. образованный

ДАУТ (евр.) ар. — любимый, при-влекательный

ДАГИ ар. — гений

ДАЯН ар. — господин

ДИБАЙ — этимология неясна; со-хранилось в фамилия Дибаев

ДИККАТ ар. — внимание

ДИЛАВИР перс. — смелый, от-

важный ДИЛЬМУХАМЕТ перс, ар. —диль

сердце+мухамет; сердце Муха-

мета ДИМ баш. •— от названия реки

Дим—Дема; возможно. озна-

чает тын — «безмолвный», как

в туркменском языке ДИНАР ар., перс. — от названия

древней золотой монеты ДИНИСЛАМ ар,—дин вера, ре-

лигия+жлам; мусульманин ДИНЬМУХАМЕТ ар.—дин вера,

религия+мухамет славный ДИНГИЗБАЙ баш. — дингаз мо-

ре+бай ДИСТАН перс. — рассказ ДИЯЗ неол., исп. — день, дневное

время ДИЯР ар. — земля, страна; об-

разована фамилия Дияров ДИЯС неол., исп. — день, дневное

время ДУСМУХАМЕТ перс, ар. — дус

друг + мухамет славный (обра-

зована фамилия Дусмухаметов) ДУСЕМБЕТ перс, ар. — 1) друг

народа; 2) родился в понедель-

ник

31

.ДЫУАН баш. — башҡорт ырыуы

исеменән ДӘМИН ғәр. — бик шәп, көслө ДӘМИНДАР ғәр., фарс.-дәмин

етеҙ, көслө; бик шәп + дар

(барлыҡ ялғауы)

ДӘРДЕМАН фарс.—моңло ҡай­ғылы

.ДӘРДМӘНД фарс.-моңло, ҡай­ғылы ДӘҮЛИ ғәр. — дәүләт кешеһе

.ДӘҮЛӘТ ғәр.—мал, байлыҡ; ил мәмләкәт, дәүләт; бәхет

ДӘҮЛӘТБАЙ ғәр. баш.-дәүләт + бай

ДӘҮЛӘТБИРҘЕ ғәр., баш.-бай­лыҡ, муллыҡ бирҙе

ДӘҮЛӘТГӘРӘЙ ғәр., фарс.-дәү­
ләт-)-гәрәй ү

ДӘҮЛӘТЙӘР ғәр. фарс.-дәүләт­ле, бай

ДӘҮЛӘТКИРӘЙ ғәр., монг -дәүләт+кирәй

.ДӘҮЛӘТКИЛДЕ ғәр., баш.-дәү­ләт + килде

.ДӘҮЛӘТҠОЛ ғәр., баш.-дәү­ләтле, бай кеше

ДӘҮЛӘТША ғәр., фарс.-бай, мул, дәүләтле кеше

.ДӘҮЛӘТЯР ғәр., фарс.—дәүләт­ле, бай, мул

ДУВАН баш.—от названия баш-

кирского рода ДАМИН ар. — сильный, хороший ДАМИНДАР ар., перс. — дамин

сильный, проворный, хороший+

дар (аффикс наличия) ДАРДИМАН перс. — печальный,

страдающий, скорбный ДАРМАНД перс. — печальный,

горестный, скорбный ДАВЛИ ар. — государственный

муж, деловой человек ДАВЛЕТ ар. — богатство, мужест-

во; государство, держава; сча-

стье ДАВЛЕТБАЙ ар.—давлет + бай

ДАВЛЕТБИРДИ ар., баш.—дав­лет богатство, могущество+ бирди дал

ДАВЛЕТГАРЕЙ ар., перс.—дав­лет + гарей

ДАВЛЕТЬЯР ар., перс. — дав-лет+яр; состоятельный, зажи-точный

ДАВЛЕТКИРЕЙ ар., монг.—дав­лет + кирей

ДАВЛЕТКИЛЬДИ ар., баш.— давлет+кильди пришел

ДАВЛЕТКУЛ ар., баш. — состоя­тельный, зажиточный человек

ДАВЛЕТША ар., перс. — состоя­тельный, зажиточный

ДАВЛЕТЬЯР ар., перс— давлет+ яр; состоятельный, зажиточный

ЕГЕТБАЙ баш. —егет + бай; шәп, батыр егет

ЕЙӘНБАЙ баш.— ейән + бай; (бо­ронғо йола буйынса, бала әсә­һенең тыуған ауылында — әсә йортонда тыуһа, уға ейән ти­гән һүҙ менән исем ҡушылған. Мәҫ. Ейәнбикә, Ейәнсура, Ейән­бирҙе, Ейәнғол һ. б.)

ЕЙӘНБИРҘЕ баш.—ейән+бирҙе

ЕЙӘНГИР баш., фарс.—ейән + гир (тотоусы, алыусы). Йәнги­рсә фамилияһы яһалған

ЕЙӘНҒОЛ баш. — ейән+ғол

ЗИГИТБАЙ баш. — зигит парень, юноша, джигит, молодец + бай (компонент мужских имен)

ЗИАНБАЙ баш. — зиан внук, пле-мянник+ бай; (по обычаю, с компонентом зиан давали имя ребенку, если он родился в род-ной деревне матери, т. е. во время ее приезда в дом родите-лей. Примеры: Зианбика, Зиан­сура, Зианбирде, Зиангул и пр.)

ЗИАНБИРДЕ баш. — зиан + бирде дал

ЗИАНГИР || ЯНГИР баш., перс.— зиан+гир владеющий; власте-лин (образованы фамилии Зи-ангиров, Янгиров)

ЗИАНГУЛ баш. —зиан + гул

32

ЕЙӘНСУРА баш. — ейән + сура (улан, ир бала; батыр, ҡыйыу, дуҫ). Зианчура районының ата­маһы ошо исемгә ҡайтып ҡа­ла

ЗИАНСУРА баш. — зиан внук, племянник + сура мальчик, сын; герой, молодец; друг (название Зианчуринского района восхо-дит к этому имени)

Ж

ЖӘҮИТ ғәр. — мәңгелек ЖӘҮӘТ ғәр. — мәңгелек

ДЖАВИТЦЖАВИТ ар. — вечный ДЖАВАТЦЖАВАТ ар.—вечный

ЗАҒАФРАН ғәр.—сәскә атама­һынан

ЗАҒАФУРАН ғәр. — сәскә атама­һынан

ЗАДА фарс. — ир бала, батша улы, аҡһөйәк (ир-ат һәм ҡа­тын-ҡыҙ исемдәренә лә ҡушы­лып йөрөй: Гөлзада, Әхмәтза­да һ. б.)

ЗАИМ ғәр. — башлыҡ; етәксе. Заимов фамилияһы бар

ЗАЙЛАЛ ғәр. — бөйөклөк (сино­нимы: Ялал, Йәләл)

ЗАКАРИА (бор. йәһ.) ғәр.— ис­тәге

ЗАКИР ғәр. — иҫкә алыусы

ЗАКИРЙӘН ғәр., фарс. — иҫкә

алыусы+ йән ЗАҠУАН ғәр. — зирәк, үткер

ЗАМАН ғәр.—заман, дәүер, осор; замана кешеһе

ЗАМИР неол., ғәр. — йөрәк, выж­дан

ЗАМИР неол. — «за мир» һүҙҙә­ренән

ЗАРИМҢЗАРЕМ фарс. — зарығып һорап алған

ЗАРИП ғәр. — ҡупшы, телгә оҫ­та

ЗАРИФ ғәр. — ҡупшы, телгә оҫта

ЗАРИФЙӘН ғәр., фарс—зариф + йән

ЗАҺИҘУЛЛА ғәр.— суфый

ЗАҺИР ғәр. — 1). яҡты нур сә­сеүсе, бик матур; 2) ярҙамсы, булышсы

ЗАҺИТ ғәр. — суфый; изге, тый­наҡ

ЗАГАФРАН ар — шафран ЗАГАФУРАН ар. — шафран

ЗАДА перс.—сын; царевич; знат-ного происхождения (является компонентом мужских и жен-ских имен: Гульзада, Ахметза­да и пр.)

ЗАИМ ар. — глава, руководитель, Образована фамилия Заимов

ЗАЙЛАЛ ар. — величественный (восходит к имени Ялиль)

ЗАКАРИЯ (др. евр.) ар. — памят-ный

ЗАКИР ар. — воспоминание; по-минающий

ЗАКИРЬЯН ар., перс.—закир по-минающий+ян душа

ЗАКУАН ар. — смышленый, сме-лый

ЗАМАН ар. — время, эпоха; со-временный человек

ЗАМИР неол., ар. — сердце, со-весть

ЗАМИР неол. — от слов «за мир»

ЗАРИМҢЗАРЕМ перс. — желан-

ный, долгожданный ЗАРИП ар. — изящнып, остроум-

ный ЗАРИФ ар. — изящный, остроум-

ный ЗАРИФЪЯН ар., перс. — зариф+

ян ЗАГИДУЛЛА ар.— аскет ЗАГИР ар. — 1) блестящий, яр-

кий, прекрасный; 2) помощник,

покровитель ЗАГИТ ар. — аскет; скромный,

ҫвятой.

2 Заказ 122

33

ЗАҺРЕТДИН ғәр.—заһри+дин

ЗАҺРИ ғәр. — нур һибеүсе; күре­неп торған

ЗАЯН ғәр. — үкенесле (Заянов фамилияһы бар)

ЗЕКЕР ғәр.—истәге нәмә; иҫтә­лек

ЗЕКЕРИӘ ғәр. — истәге, иҫтә тор­ған; иҫтәлек

ЗЕКЕРЙӘ ғәр. — иҫтә торған; иҫ­тәлек

ЗИАДАТ ғәр.—үҫкән, үрләгән

ЗИАҘАТ ғәр. — үҫкән, үрләгән

ЗИАФАТ ғәр. — ҡунаҡ, һый ЗИННУР ғәр.—нурлы

ЗИННӘТ ғәр. — биҙәк ЗИННӘТУЛЛА ғәр. — зиннәт+ алла; алла биҙәге

ЗИНФИР неол. — «Земфира»нан ҡыҫҡартылған

ЗИҺАТ ғәр. — тотанаҡлы, тый­наҡлы ЗӨБӘЙ ғәр. — иң һәйбәт ЗӨБӘЙҘУЛЛА ғәр.— иң һәйбәт

ЗӨБӘИЕРЦЗӨБӘИР ғәр. — көслө,

аҡыллы ЗӨБӘЙТ ғәр. — иң һәйбәт ЗӨЛҠӘРНӘЙ ғәр.—ҡуш мөгөҙ­лө (Александр Македонскищың ҡушаматынан) ЗӨЛФӘҠӘР ғәр. — киҫеүсе, са­быусы (Ғәли хәлифтең леген­дар ҡылысының исеменән) ЗӨЛФӘР фарс. — матур сәсле;

дәртле ЗӨЛФӘТ фарс. — бөҙрә сәсле;

дәртле ЗӨФӘР ғәр.—еңеүсе ЗЫЯ гәр.—нур, яҡтылыҡ ЗЫЯЗИТДИН'ғәр.— дин нуры

ЗЫЯИТДИН гәр.—дин нуры

ЗЫЯҠАЙ ғәр., баш.— Зыя исе-

менен иркәләү формаһы ЗӘБИБ ғәр. — йөҙөм; матур ЗӘБИҘУЛЛА ғәр. — башлыҡ ЗӘБИР фарс. — көслө, ныҡ, аҡыл­лы

34

ЗАГРЕТДИН ар.— загри сияю-

щий+дин религия ЗАГРИ ар. — сияющий, лучезар-

ный; очевидный ЗАЯН ар. — прискорбпый, досад-

ный (образована фамилия Зая­нов) ЗИКИР ар. — память, воспомина-

ние, упоминание ЗАКАРИЯ ар. — воспоминание;

память ЗАКАРИЯ ар.—воспоминание;

память ЗИЯДАТ ар. — растущий, подни-

мающийся ЗИЯДАТ ар. — растущий, подни-

мающийся ЗИАФАТ ар. — гость; угощение ЗИННУР ар. — лучезарный, лу-

чистый ЗИННАТ ар. — украшение ЗИННАТУЛЛА ар.— зиннат ук-

рашение+улла бог; украшение

бога ЗИНФИР неол. — сокращенная

форма женского имени Земфи­ра ЗИГАТ ар. — выдержанный, сдер-

жанный, послушный ЗУБАЙ ар. — самый лүчший ЗУБАЙДУЛЛА ар.—самый луч-

ший ЗУБАИР ар. — сильный, умный

ЗУБАИТ ар. — самый лучший ЗУЛЬКАРНАЙ ар. — двурогий

(прозвище Александра Македон-

ского) ЗУЛЬФАКАР ар.—колющий, рас-

секагощий (от названия летен-

дарного меча халифа Али) ЗУЛЬФАР перс-—несравненные

локоны; темпераментный ЗУЛЬФАТ перс.—кудри, локоны

любимого; темпераментный ЗУФАР ар. — победитель ЗИЯ ар.—свет, сиянье ЗИЯЗИТДИН ар. —луч, свет ре-

лигии ЗИЯИТДИН ар.—луч, свет ре-

лигии ЗИЯКАЙ ар., баш.—ласкатель-

ная форма имени Зия) ЗАБИБ ар. — изгом; красивый ЗАБИДУЛЛА ар. — руководитель ЗАБИР перс. — твердый, сильный,

умный

ЗӘБИХ ғәр.—ҡорбан

ЗӘҒӘФРАН ғәр. — сәскә исеме­нән

ЗӘҒФРАН ғәр.— ҡара: Зәғэ-фран

ЗӘИТ ғәр. — үҫеүсе, артыусы

ЗӘЙНЕТДИН ғәр. — биҙәк; дин биҙәге

ЗӘЙНИ ғәр.— биҙәк

ЗӘЙНУЛЛА ғәр. — алла биҙәге; алланың яратҡаны

ЗӘИТҮН ғәр. — көньяҡта үҫкән мәңге йәшел ағас атамаһынан

ЗӘКИ ғәр.—саф, зирәк ЗӘКИР ғәр. — иҫкә алыусы

ЗӘКИРЙӘН ғәр. фарс. — иҫкә

алыусы кеше ЗӘКӘРИӘ (бор. йәһ.) ғәр. — иҫтә

ҡалған; иҫтәлек

ИБНЕ ғәр. — «улы» мәғәнәһендә исем компоненты булып йөрө­гән

ИБНЕИСЛАМ ғәр.— ибне + ислам; исламдың улы

ИБНЕӘМИН ғәр. — ибне+әмии; Әминдең улы

ИБРАЙ ғәр. — Ибраһим исеменән ҡыҫҡартылған

ИБРАҺИМ (бор. йәһ.) ғәр.—ха­лыҡтар атаһы (Библиялағы Авраам, Абраһам исеменән үҙ­гәртелгән)

ИБӘТ ғәр. — бүләк; (һибәт исе­менән ҡыҫҡартылған)

ИБӘТУЛЛА ғәр. — Ибәт + улла; алла бүләге

ИГЕБАЙ бор. баш. — иге, яҡ­шы + бай (ир-ат исеме ялғауы)

ИГЕЛЕК бор. баш. — яҡшылыҡ (Игликов фамилияһы бар)

ИГЕҘӘК баш. — игеҙ тыуған ба­лаларҙың береһенә ҡушылған исем

ИҒДӘҮЛӘТ баш., ғәр. — иге+-дәүләт; яҡшы дәүләт

ИҘЕЛ баш. — 1) йылға, ҙур йыл­ға; 2) Иҙел йылғаһы буйында

2*

ЗАБИХ ар.—жертва ЗАГАФРАН ар. —шафран

ЗАГФРАН ар. — то же, что и За­гафран ЗАИТ ар. — возрастающий ЗАЙНИТДИН ар. — украшение

ЗАЙНИ ар. — украшение ЗАЙНУЛЛА ар.—заин украше-

«ие+улла бог; любимец бога ЗАЙТУН ар. — олеандр (назва-

ние южного вечнозеленого де-

рева) ЗАКИ ар.—чистый, одаренный ЗАКИР ар.—вспоминающий; со-

знание, разум ЗАКИРЪЯН ар., перс. — закир

вспоминающий-\-ш душа ЗАКАРИЯ (ДР- евр.) ар. — остав-

шийся в памяти; воспоминание

И

ИБН...||ИБНИ...ар. — в значении сын, м а л ь ч н к употребляет-ся именным компонентом

ИБНИСЛАМ ар. — ибн + ислам; сын ислама

ИБНИАМИН ар. — ибн. + амин; сын Амина

ИБРАЙ ар. — сокращенная форма имени Ибрагим

ИБРАГИМ (др. евр.) ар. — отең народов (арабская форма биб-лейского имени Авраам, Абра-

хам)

ИБАТ ар.—дар, подарок (вос-ходит к имени Хибат)

ИБАТУЛЛА ар.— дар бога

ИГИБАЙ др. баш.—иги хоро-шик+бай (аффикс мужских имен)

ИГИЛИК др. баш.—добро, доб-рота, доброе дело, милссть, бла-годеяние (образована фамилия Игликов)

ИГИЗАК баш. — близнецы (по древнему обычаю, такое имя давали одному из близнецов)

ИГДАВЛЕТ баш., ар. — иги хо-роший, (Зобрьш+давлет состоя-ние, богатство

ИДЕЛЬ баш. — 1) река, большая река; 2) имя образовано от наз-

тыуғанын билдәләп ҡушылған исем (боронғо йола буйынса, бала ҡайҙа тыуһа, шул ерҙең, һыуҙың атамаһын исем итеп ҡушҡандар) ИҘЕЛБАЙ баш. — иҙел + бай ИҘЕЛБӘК баш. — иҙел+бәк ИҘЕЛҒУЖА баш., фарс. — иҙел

хужаһы ИҘЕЛСАБИ баш. — иҙел+саби (ырыу атамаһы)

ИҘРИС ғәр. — өйрәнеүсе, уҡыусы

ИЗГЕ фарс. — яҡшылыҡ, изгелек; Изгин фамилияһы яһалған

ИЗГЕ ғәр. — хөрмәт

ИЗАХ ғәр. — аңлатыу, асыҡлау

ИҠБАЛ ғәр. — бәхет, уңыш ИҠСАН ғәр. — изгелек ИЛБАЙ баш. — ил + бай

ИЛБАҠТЫ баш. — ил + баҡты; илен һаҡлаусы

ИЛБАР баш. — иле бар

ИЛБАРИС баш., ғәр. — ил + ба-рис (алдан күреүсән, аҡыллы; иленең аҡыллыһы)

ИЛБАТЫР баш. — иленең батыры

ИЛБУЛ баш.—ил + бул (ил бу­лып, күбәйеп кит, тигән теләкте белдергән). Илбулов фамилия­һы бар

ИЛБӘК баш. — ил ағаһы, ил ху­жаһы

ИЛГИЗ баш., фарс. — ил гиҙеү­се

ИЛГИЗӘР баш., фарс. — сәйәхәт­се, ил гиҙеүсе

ИЛҒУЖА баш., фарс. — иленең хужаһы

ИЛДАР баш., фарс. — ил+дар;

ил хужаһы, илен һөйәүсе ИЛДАРХАН баш. — ил башлығы,

хужаһы ИЛДУС неол., баш., фарс. — илен

һөйөүсе, илен һаҡлаусы ИЛЕМБӘТ баш., ғәр. — ил+өм-

мәт; ил халҡы; бөтә халыҡ

вания реки Агидель (по древ-нему обычаю, ребенку давали имя по названшо местности, где он родился)

ИДЕЛЬБАЙ баш. — идель + бай

ИДЕЛЬБЕК баш. — идель4- бек

ИДЕЛЬГУЖА баш., перс. — идель река+гужа хозяин; хозяин реки

ИДЕЛЬСАБИ баш.— идель ре-ка+саби (название башкирско-го рода)

ИДРИС ар. — ученик, обучаю-щийся

ИЗГИ перс.—добро, доброта, ми-лость; образована фамилия Из­гин

ИЗГИ ар.—почтение

ИЗАХ ар. — разъясненне, объяс-нение

ИКБАЛ ар.—счастье, удача

ИКСАН ар. — доброта, милость

ИЛЬБАЙ баш. — иль страна, ро­дина + бай богатый

ИЛЬБАКТИ баш. — иль родина+ бакти защищал; защитник ро-дины

ИЛЬБАР баш. — иль родина+бар есть

ИЛЬБАРИС баш., ар. — иль стра­на, родина + барис предвестник; умный, мудрый

ИЛЬБАТЫР баш. — иль родина + батыр герой; герой своей стра-ны

ИЛЬБУЛ баш. — иль строяа+бул будь (выражает пожеланне, чтобы детей стало много). Об­разована фамилия Ильбулов

ИЛЬБЕК баш.—хозяин своей страны

ИЛЬГИЗ баш., перс. — иль стра-«а+гиз путешествуй; путешест-венник

ИЛЬГИЗАР баш., перс.—путеше-ственник

ИЛЬГУЖА баш., перс. — иль гтра-яа+гужа хозяин; хозяин своей страны

ИЛЬДАР баш., перс.— илЫ-дар; хозяин своей страны, патриот

ИЛЬДАРХАН баш.—хозяин сво­ей страны

ИЛЬДУС неол., баш., перс. — друг напода, патриот

ИЛЕМБЕТ баш., ар. — иль етра-ка + уммет народ

36

ИЛЕШ баш. — ил+иш; иленә иш (Илеш районы, Илишев фами­лияһы бар)

ИЛЙӘН баш., фарс. — илден, ха­лыҡтың йәне

ИЛКӘЙ баш.— ил һүҙенән (ир-кәләү формаһында)

ИЛМОРАТ баш., ғәр. — ил+морат

ИЛМЫРҘА баш., фарс. — ил+ мырҙа

ИЛНАЗ неол., баш., фарс.—ил­дең наҙлыһы, иркә улы

ИЛНАЗАР баш., ғәр. — ил+на-зар (уй, ҡараш, иғтибар). Ил-назаров фамилияһы бар.

ИЛНАР неол., баш. — халыҡтың танылған, данлы кешеһе

ИЛНУР неол., баш., ғәр. — ил ну­ры

ИЛОСТАН баш., фарс.— ил+ос-тан (эйәлек ялғауы)

ИЛСЕБАЙ баш. — илсеЧ- бай;

илен һаҡлаусы

ИЛСЕҒОЛ баш. — илсе+ҡол

ИЛСЕКӘЙ баш. — илсе+кәй (ир-кәләү формаһындағы исем)

ИЛСЕН баш. — иле бар, иле бул­ған

ИЛСЕНБӘТ баш., ғәр.— илен һөйгән халыҡ

ИЛСӨЙӘР баш. — илен һөйәр,

илен һөйгән ИЛСУН баш.— иле бар

ИЛСУР баш. — ил батыры, ил

дуҫы; ил башлығы ИЛСУРА баш.— ил батыры, ил

башлығы

11ЛТИМЕР баш. — ил+тимер

ИЛТУҒАН баш.—ил+туған-; ил улы

ИЛФАТ ғәр.—дуҫлыҡ, берҙәм­лек

ИЛҺАМ ғәр.—дәрт, теләк; ил­һам

ИЛИШ баш. — иль страна+иш друг, товарищ (отсюда назва-ние района и фамилия Или­шев)

ИЛЬЯН баш., перс.—душа наро-да, патриот

ИЛЬКАЙ баш. — иль страна, ро-дина+кап (уменьш.-ласк. аф­фикс)

ИЛЬМУРАТ баш., ар. — иль роди­на, сграяа+мурат цель, жела-ние

ИЛЬМУРЗА баш., перс. — иль страна+мурза брат

ИЛЬНАЗ неол., баш., перс. — иль+ наз; любимец родины

ИЛЬНАЗАР баш., ар.—иль стра­на + назар мысль, взгляд, вни-мание; образована фамилия Ильназаров

ИЛЬНАР неол., баш. — избранник, гордость народа

ИЛЬНУР неол., баш., ар. — свет, луч, сияние страны

ИЛУСТАН баш., перс. — иль стра-на+стан (аффикс принадлежно-сти)

ИЛЬСИБАЙ баш. — ильси посол, посланник+бай; поборник мира и спокойствия

ИЛЬСИГУЛ баш.— ильси посол+ гул (компонент мужских имен)

ИЛЬСИКАЙ баш. — ильси по-сод-ңсай (уменьш.-ласк. аф­фикс)

ИЛЬСИН баш. — имеющий роди-ну

ИЛЬСИНБЕТ баш., ар. — народ, любящий свою родину, патри­от

ИЛЬСЕЯР баш. — любящий свою родину, патриот

ИЛЬСУН баш. — имеющий роди­ну

ИЛЬСУР баш.— иль страна+су-ра герой, друг; сын; правитель

ИЛЬСУРА ба1К. — герой, отваж-ный сын своеа родины; прави­тель

ИЛЬТИМИР баш. — иль страна-т тимир железо

ИЛЬТУГАН баш.—сын своей ро­дины

ИЛЬФАТ ар. — дружба, сплочен-ность

ИЛЬГАМ ар. — вдохновение

37

ИЛҺӨЙӘР баш. — илен һөйәр

ИЛШАТ баш.—ил + шат (баш­лыҡ) ; ил башлығы

ИЛЬЯС (бор. йәһ.) ғәр. — бик ныҡ, еңелмәҫ

ИМАЙ ғәр. — хеҙмәтсе; алда то­роусы (Ғимай йәки Имам исем­ләренән ҡыҫҡартылған)

ИМАМ гәр. — 1) етәксе, башлыҡ; 2) дин әһеле (ҡайһы бер мо­солман илдәрендә); 3) фән әл­кәһендә дәрәжәле ғалим

ИМАМҒОЛ ғәр., баш. — имам + ғол

ИМАМЕТДИН ғәр. — диндең өй­рәтеүсеһе, дин башлығы

ИМАН ғәр.—ышаныс, инаныс

ИМАНАЙ ғәр., баш. — иман + ай (өндәшеүҙе белдергән ялғау)

ИМАНБАЙ ғәр., баш. — иманҢ-бай

ИМАНҒОЛ ғәр., баш. — иман + ғол

ИМАШ ғәр. — «Имаметдин»дән ҡыҫҡартылған

ИМӘН баш. — имән ағасы атама­һынан (имән һымаҡ ныҡ бул­һын тигән теләк әйтелгән)

ИМӘНБАЙ баш. — имән + бай

ИМӘНБӘК баш. — имән + бәк

ИМӘНҒОЛ баш.—имән + ғол ИНСАФ ғәр. — инсафлы, саф

ИНСЕҒОЛ баш. — инселәнгән, ал­дан билдәләнгән бала

ИНСУР баш.—ҡара: Илсур ИНШАР неол., ғәр. — инҡила­бы шәреҡ («көнсығыш револю­цияһы» тигән һүҙҙәрҙән ҡыҫҡар­тып яһалған яңы исем. — Сат­таров, 91-се б.) ИРАЛИ баш., ғәр. — батыр ир

ИРАН баш. — ил, халыҡ исеме­нән

ИРАМАН баш., ғәр. — ир + аман (иҫән)

ИРБАЙ баш. — ир + бай; ир ба­ла ИРБУЛ баш. — батыр бул

38

ИЛЬСЕЯР баш. — любящий ро-

дину, патриот ИЛЬШАТ .баш. — иль -.страна +

шат глава, вождь; вождь стра-

ны ИЛЬЯС (др. евр.) ар. — крепкий,

непобедимый ИМАЙ ар. — служитель, служа-

щий (усеченная форма имени

Гимай или Имам) ИМАМ ар. — 1) предводнтель,

вождь; 2) духовное лнцо (в не-

которых мусульманских стра-

нах); 3) авторитет в науке,

ученый со званием ИМАМГУЛ ар., баш.—имам +

гул ИМАМИТДИН ар. — распростра-

нитель религии, глава религии ИМАН ар. — вера, убеждение ИМАНАЙ ар., баш. — иман ве-

ра+ай (звательный аффикс) ИМАНБАЙ ар., баш. — иман +

бай ИМАНГУЛ ар., баш. — иман +

гул ИМАШ ар. — (усеченная форма

имени Имамитдин) ИМАН баш. — дуб (пожеланне

родителей, чтобы ребенок был

крепким, как дуб) ИМАНБАЙ баш.— иман + бай ИМАНБЕК баш.— имән дуб +

бек крепкий ИМАНГУЛ баш. — иман+гул ИНСАФ ар. — совестливый, воспн-

танный, честный ИНСИГУЛ баш. — инсе завеща-

ние+гул (компонент мужских

имен) ИНСУР баш. — то же, что Илсур ИНШАР неол., ар. — революция

Востока (образовано путем со-

кращения слов инкилаби рево-

люция+тарш Восток. — Сатта­ров, стр. 91) ИРАЛИ баш., ар. — смелый, от-

важный мужчина ИРАН баш. — от названия наро-

да, страны ИРАМАН баш., ар. — ир мужчи­на, герой, молодец+аман жи-

вой, здоровый, благополучный ИРБАЙ баш. — ир мужчина+

бай ИРБУЛ баш. — будь отважным

ИРБУЛАТ баш., фарс. — ир + бу-

лат; батыр ир ИРҒӘЗИ баш., ғәр. — ир + ғәзи

(көрәшеүсе) ИРҒУЖА баш., фарс.—ир + ғужа ИРҒӘЛИ баш., ғәр. — ир + ғәли

ИРЕК баш. — ирек, азатлыҡ ИРЙЕГЕТ баш.—шәп егет, ба­тыр ИРКӘБАЙ баш. — иркә малай

ИРМӘК баш. — күңел йыуатҡыс; көтөп алған бала

ИРНАЗАР баш., ғәр. — ир + назар

ИРНУР баш., ғәр.—ир + нур

ИРСАЙ санскр. — ҡара: Ырсай ИРТУҒАН баш. — ир + туған

ИРШАТ баш.— батыр, ҡыйыу

ИРШАТ ғәр. — юл күрһәтеүсе, башлыҡ

ИРӘЛЕ баш., ғәр. — ир + ғәли

ИРӘНДЕК баш.—тау атамаһы­нан (борон бала ҡайҙа тыуһа, шул ерҙең атамаһын балаға исем итеп ҡушыу йолаһы бул­ған)

ИСКӘНДӘР ғәр.— батыр, ғәй­рәтле, кешеләрҙе яҡлаусы; (Ис­кәндәр — Александр исеменең ғәрәпсә әйтелеш формаһы. Алек­сандр Македонскийҙы көнсығыш халыҡтары Искәндәр Зөлҡәр-нәйн — «Ҡушмөгөҙлө Искәндәр» тип йөрөткәндәр)

ИСҠУЖА баш., фарс. — иш, ип-тәшЧ-хужа (Исҡужин фамилия­һы, Исҡужа тигән ауыл атамаһы бар)

ИСЛАМ ғәр. — мосолман; дин атамаһы

ИСЛАМБАЙ ғәр., баш.—ислам+ бай

ИСЛАМҒОЛ ғәр, баш.—ислам + ғол

ИСЛАМҒӘЗИ ғәр. — ислам + ғәзи

ИСЛАМҒӘЛИ ғәр(: — ислам + ғә­ли

ИСМАҠ фарс. — йомарт (Смакоз

ИРБУЛАТ баш, перс.— ир + бу­лат

ИРГАЗИ баш, ар. — ир мужчи-яа+гази борец

ИРГУЖА баш, перс.—ир+гужа

ИРГАЛИ баш, ар. — ир мужчи-яа+гали великий

ИРЕК баш.—свобода

ИРЗИГИТ баш. — храбрец, сме-лый джигит

ИРКАБАЙ баш. — ирка люби-мец+бш (компонент мужских имен)

ИРМЯК баш. — забавляющий,

развлекающий; забава; люби-мый ребенок

ИРНАЗАР баш, ар. — ир муж-<шна+назар взгляд, взор; вни-мание

ИРНУР баш, ар.— ир мужчина+ нур свет, луч

ИРСАЙ санскр. — см. Ырсай

ИРТУГАН баш.— ир мужчина + туган родня, родственник

ИРШАТ баш. — смелый, реши-тельный

ИРШАТ ар. — предводитель,

вождь

ИРАЛИ баш, ар. — ир+гали

ИРЕНДЫК баш.—от названия горы Ирендык (встарь детям давали имена по названию ме-стности, рек, гор и пр, где они родились)

ИСКАНДАР ар. — смелый, бес-страшный, покровитель (Искан­дар — арабская форма имени Александр. Восточные народы Александра Македонского на-зывали Искандар Зулькарнайн— «двурогий Искандар»)

ИСКУЖА баш, перс. — иш друг, товаршц+кужа хозяин (сохра-нилось в фамилии Искужин и в названии деревни Искужа)

ИСЛАМ ар. — мусульманин (яаз-вание религии)

ИСЛАМБАЙ ар, баш. — ислам + бай

ИСЛАМГУЛ ар, баш.—ислам +

гул ИСЛАМГАЗИ ар. — ислам + гази ИСЛАМГАЛИ ар.—ислам+гали

ИСМАК перс. — щедрый (известны

39

фамилияһы, Смак ауыл исеме һаҡланған)

ИСМӘҒИЛ ғәр. — һорай, теләп алған

ИСМӘҒӘЗӘМ ғәр. — исеме Әғзәм (бөйөк, оло)

ИСМӘҒӘЛӘМ ғәр.—исеме Әғ­ләм (белемле)

ИСРАФИЛ ғәр. — көрәшсе, һу­ғышсан

ИСТӘК бор. баш., — башҡорт; ҡа­ра: Иштәкбай (Истәков фами­лияһы бар)

ИСХАҠ ғәр. — көлөү һүҙенән (Исаак исеме менән бер тамыр)

ИСӘКӘЙ баш. — иҫә н һүҙенең иркәлэү формаһынан. Исәкәев фамилияһы бар

ИҪӘН баш. — иҫән-һау (Иҫәнов фамилияһы бар)

ИҪӘНАМАН баш., ғәр.—иҫән­аман; иҫән-һау (Иҫәнаманов фамилияһы бар)

ИҪӘНБАЙ баш. — иҫән; һау

ИҪӘНБИРҘЕ баш. — иҫэн + бирҙе; Иҫәнбирҙин фамилияһы яһал­ған

ИҪӘНБУЛАТ баш., фарс—иҫән + булат

ИҪӘНБӘК баш. — иҫән + бәк

ИҪӘНБӘТ баш., ғәр. — иҫән + өм­мәт (халыҡ, милләт)

ИҪӘНГИЛДЕ баш. — иҫән + килде

ИҪӘНҒОЛ баш. — иҫән+ҡол ИҪӘНҒУЖА баш., фарс—иҫән+

хужа ИҪӘНҒӘЛИ баш., ғәр. — иҫән +

ғәли ИҪӘНМОРАТ баш., ғәр.—иҫән +

морат ИҪӘНДӘҮЛӘТ баш., ғәр. —

иҫән+дәүләт (Иҫәндәүлатов

фамилияһы бар) ИҪӘНСУРА баш. — иҫән + сура

(батыр, улан, ир бала); Иҫән­сурин фамилияһы бар

ИҪӘНТАЙ баш., монг. — иҫән+ тай (барлыҡ ялғауы); иҫәнлеге бар, сәләмәт; Иҫәнтаев фами­лияһы бар

ИҪӘНЪЮЛ баш. — иҫән+юл

фамилия Смаков и название деревни Смаково) ИСМАГИЛ ар. — желанный

ИСМАГАЗАМ ар. — велпкий, ве-

личавый ИСМАГАЛАМ ар. — образован-

пый ИСРАФИЛ ар. — борец; боевитый

ИСТЯК др. ' баш.— башкпр; см. Иштякбай (образована фами­лия Истяков)

ИСХАК ар. — смех (связано с древней легендой, восходит к именн Исаак)

ИСЯКАЙ баш.—от ласкательной формы слова исян — живой, здоровый. Образована фамилия Исякаев

ИСЯН баш. — живой, здоровый (образована фамилия Исянов)

ИСЯНАМАН баш., ар.—живой, здоровый (образована фамилия Исянаманов)

ИСЯНБАЙ баш.—живой, здоро­вый

ИСЯНБИРДИ баш. — исән жи­вой, здоровый4-бирди дал. Об­разована фамилия Исянбирдин

ИСЯНБУЛАТ баш., перс.— исян + булат

ИСЯНБЕК баш.—исян + бек

ИСЯНБЕТ баш., ар. — исян + бет; благополучие народа

ИСЯНГИЛЬДИ баш. — исян жи­вой, здоровый 4-гильди пришел

ИСЯНГУЛ баш. — исян + гул

ИСЯНГУЖА баш., перс. — исян жавой+тужа хозяин

ИСЯНГАЛИ баш., ар. — исян жи­вой-)-гали великий, величавый

ИСЯНМУРАТ баш., ар. — исян живоы + мурат окелание, цель

ИСЯНДАВЛЕТ баш., ар.—исян живой, благополучный+давйет государство

ИСЯНСУРА баш. — исян живой, здоровый + сура сын; герой, мо­лодец; образована фамилия Исянсурин

ИСЯНТАЙ баш., монг. — исян здоровый, благополучный+тан (аффикс наличия). Образована фамилия Исянтаев

ИСЯНЪЮЛ баш. — исян живой, благополучный+юл путь, дорога

40

ИСӘРГӘП бор. баш. — йәлләп (Исәргэпов фамилияһы бар)

ИХСАН ғәр. — изгелек, яҡшылыҡ

ИШБАЙ баш. — иш иптәш + бай (и ш һүҙе «атаһына иш, ип­тәш булһын» тигән теләкте бел­дерә; ир-ат, ҡатын-ҡыҙ исем­дәренә ҡушыла)

ИШБИРҘЕ баш. — иш + бирҙе

ИШБУЛАТ баш., ғәр., фарс.—

иш + булат

ИШБУЛДЫ баш.—иш (иптәш) + булды

ИШҒӘЛИ баш., ғәр. — бөйөк, ҡә­ҙерле дуҫ, иптәш

ИШДӘҮЛӘТ баш., ғәр. — иш+

дәүләт ИШЕМ баш.—дуҫым, иптәшем

11ШЕМБАЙ баш. — ишем + бай (Ишембай тигән ауыл, ҡала исемдәре, Ишембаев фамилия­һы бар)

ИШЕМБӘТ баш., ғәр. — ишем + бәт (өммәт, халыҡ)

ИШЕМҒОЛ баш. — ншем + ҡол

ИШЕМҒУЖА баш., фарс.— ишем + ғужа

ИШЕМЪЯР баш., фарс. — иш, ип­тәш ИШЙЕГЕТ баш. — иш + егет

ИШЙӘР баш., фарс.—иш+йәр; дуҫ, иптәш (Ишйәров фамилия-ь: ::.:

ИШКЕНӘ баш.—иш + кенә (ир-кәләү ялғауы). Ишкинин фами­лияһы яһалған

ИШКИЛДЕ баш. — иш (иптәш) + килде; Ишкилдин фамилияһы бар

ИШКӘЙ баш. — иш + кәй (иркә-ләү формаһындағы исем)

ИШҠОЛ баш.— иш+ҡол (Иш­ҡол тигән ауыл исеме, Ишҡо-лов фамилияһы бар)

ИШҠӘЛЕ баш., ғәр. — иш + ҡәле (ғәле)

ИСАРГАП др. баш. — сожалея (сохранилось в фамилии Исар-гапов)

ИХСАН ар. — благородство, бла-годеяние

ИШБАЙ баш. — иш товарищ, друг + бая (выражает пожела-ние родителей, чтобы он стал им опорой, помощником)

ИШБИРДИ баш.— иш друг, по-мощник+бнр&п дал

Р1ШБУЛАТ баш., ар., перс. — иш друг + булат сталь высшего сор-та

ИШБУЛДЫ баш. — появился

друг, товарищ

ИШГАЛИ баш., ар. — иш друг, товарищ+талп великий, ееличе-ственный

ИШДАВЛЕТ баш., ар.— иш друг+давлет богатство

ИШИМ баш.—друг мой, това­рищ мой

ИШИМБАЙ баш. — ишим + бай (от имени Ишимбай образованы названия. населенных пунктов и фамилия Ишимбаев)

ИШИМБЕТ баш., ар,—друг на-рода

ИШИМГУЛ баш.—ишим друг, товарищ+гул (компонент муж-ских имен)

ИШИМГУЖА баш., перс. — ишим друг, товарищ + гужа хозяин, мужчина

ИШИМЪЯР баш., перс.—друг, товарищ

ИШЗИГИТ баш.— друг, товарищ, напарник

ИШЪЯР баш., перс. — иш+яр; друг, товарищ (сохранилась фа­милия Ишъяров)

ИШКИНА баш. — иш друг, това­рищ напарник+үлта (уменьш. ласк. аффикс)

ИШКИЛЬДИ баш. — иш друг, то-еариц+кильди пришел; образо-вана фамилия Ишкильдин

ИШКАЙ баш. — иш+кай (аф­фикс ласкательности)

ИШКУЛ баш.—иш + кул (ком­понент мужских имен); сохра­нилось в названии деревни Иш-кулово и в фамилии Ишкулов

ИШКАЛИ баш., ар.—то же, что Ишгали

41

ИШҠУЖА баш., фарс.—иш + ҡу­жа

ИШҠЫУАТ баш., ғәр. — иш + ҡыуат (ҡеүәт, көс). Ишкыуа­тов фамилияһы бар

ИШМЕЯР баш., фарс. — ишем (иптәш, дуҫ) + яр (иптәш)

ИШМОРАТ баш., ғәр., — иш + мо-рат; теләп алған иш, иптәш

ИШМӨХӘМӘТ баш., ғәр. —.иш + мөхәмәт; маҡтаулы, шәп дуҫ

ИШМУЛЛА баш., ғәр. — иш + мулла; уҡымышлы дуҫ, иптәш

ИШМӘТ баш., ғәр. — «Ишмөхә­мәттән ҡыҫҡартылған ИШМЫРҘА баш., фарс. — иш+

мырҙа; Ишмурзин фамилияһы

яһалған ИШНИЯЗ баш., фарс. — иш + ии-

яз (буләк) ИШНИЯР баш., фарс. — иш (дуҫ,

иптәш) + яр (дуҫ, иптәш) ИШСУРА баш.— иш + сура (Иш-

сурин, Исчурин фамилиялары

бар) ИШТИМЕР баш. — иш + тимер;

тимер һымаҡ ныҡ

ИШТУҒАН баш. — иш+туған; иш, иптәш булып тыуған

ИШТӘКБАЙ баш. — иштәк (баш­ҡорт) + бай (борон заман ҡа­ҙаҡтар башҡорттарҙы иштә к, истәк тип йөрөткән); Иштә-ков фамилияһы бар

ИШКУЖА баш., перс. — иш + ку­жа; то же, что Искужа

ИШКУВАТ баш., ар.—иш + куват сила, могущество (образована фамилия Ишкуватов)

ИШМИЯР баш., перс. — ишми друг, товаршц+яр друг, това-рищ

ИШМУРАТ баш., ар. — иш друг+ мурат окелание, цель; желан-ный друг

ИШМУХАМЕТ баш., ар. — иш друг, товарищ+мухамет слав-ный, прославленный

ИШМУЛЛА баш., ар. — иш друг, товаршц+мулла образованный человек, господшт

ИШМАТ баш., ар. — сокращенная форма имени Ишмухамет

ИШМУРЗА баш., перс. — иш друг, товарищ + мурза царевич; брат; писарь

ИШНИЯЗ баш., перс. — иш друг, товарищ+япяз дар, подарок

ИШНИЯР баш., перс. — иш друг, товарищ + яр друг, товарищ

ИШСУРА баш.— иш + сура (об­разована фамилия Ишсурин, Исчурин)

ИШТИМИР баш. — иш друг, то-варищ+тимир железо (выра-жает пожелание, чтобы ребе-нок был крепким, как железо)

ИШТУГАН баш.— иш друг, то­варищ + туган родственник (воз-можно: тыуған — родился, по-явился)

ИШТЯКБАЙ баш. — иштяк баш-кир + бай (в прошлом казахн башкир называли иштяк, ис­тяк); сохранилась фамилия Иштяков

Й

ЙОРТБАҠ баш. — йорт+баҡ

йортто, илде һаҡлаһын тигән теләк менән ҡушылған боронғо исем; Йортбаҡов фамилияһы бар

ЙОРТБӘК баш.— йорт башлығы {Йортбәков фамилияһы бар)

ЙОСОПҢЙОСОФ ғәр.—өҫтәмә матур, бик шәп (Йосоп пәй-

ЮРТБАК баш. — юрт дом, стра-на, родина + бак защищай, ох-раняй (выражает пожелание, чтобы ребенок стал защитником своей родины); образована фа­милия Юртбаков

ЮРТБЕК баш.—глава рода, гла­ва народа, страны (образована фамилия Юртбеков)

ЮСУП ар. — приумноженный, кра-сивый, хороший (арабская фор-

42

ғәмбәр исеменән, сығышы Ио-сиф тигән боронғо йәһүт исе-:г::э барып тоташа, «йосоп һәм Зөләйха» легендаһына бәйле лә төрки халыҡтарҙа күп тарал­ған)

ЙОСОПЙӘН ғәр, фарс. - йо­соп + йән; матур, бик шәп бала

ПӨҘБАШ баш.—йөҙ башы, баш­лыҡ, етәксе (тарихи документ­тарҙа һаҡланған)

ПӨҘЙӘШӘР баш. — йөҙ + йәшәр (оҙон ғүмер теләп ҡушылған боронғо исем)

ЙӨҘЛӨБАЙ баш. — йөҙлөклө,

бөркәнсек менән тыуған балаға ҡушылған боронғо исем

ЙЫЛҠЫБАЙ баш. — йылҡы+ бай; 1) малы, йылҡыһы күп, бай; 2) йылҡы йылында тыу­ған (боронғо 12 йылдан торған мөсәл хисабында етенсе йыл­дың атамаһы)

ЙЫУАНЫС баш.—йыуаныс, шат­лыҡ

ЙЫУАШБАЙ баш. — йыуаш

(аҡыллы) + бай; аҡыллы бала,

ЙЫҺАНГИР фарс. — йыһанды

баш эйҙереүсе
ЙЫҺАНДАР фарс. — йыһан,

донъя башлығы

ЙЫҺАННУР фарс, ғәр. — йыһан нуры

ЙЫҺАНША фарс. — йыһан хужа­һы

ЙЫҺАТ ғәр. — 1) изге һуғыш; 2) тыйнаҡлы, тотанаҡлы

ПӘҒӘФӘР ғәр. — йәннәт шишмәһе ПӘҘГӘРЦИӘҘЕГӘР фарс.— иҫтә­лек, йәткәр, ҡомартҡы (борон­ғо йола буйынса, атаһы үлгәс тыуған балаға Бүләк, Мирас, Иәҙгәр, һәҙиә тигән исемдәр ҡушылған) ПӘКШӘМБӘТ фарс.—йәкшәмбе көн тыуған (Иәкшәмбәтов фа­милияһы бар)

ма древнееврейского имени про-рока Иосиф. Распространение данного имени у тюркских на-родов, возможно, связано с ле-гендой «Юсуф и Зулейха»)

ЮСУПЪЯН ар, перс. — юсуп кра-сивый+ян душа

ЮЗБАШ баш. — сотенный, началь­ник, главарь (это имя зафик-сировано в исторических доку-ментах)

ЮЗЬЯШАР баш. — юзь сто + яшар проживет (выражает по-желание долгих лет жизни)

ЮЗЛУБАЙ баш. — имена со сло-вом ю з л у, ю з — «с покрыва-лом» давалось детям, родив-шимся в рубашке

ЗИЛКИБАЙ баш. — зилки ло-шадь +бай богатый; богатый лошадьми; 1) издревле суще-ствовал обычай наречения де-тей названиями домашних жи-вотных; 2) родился в год ло-шади (название седьмого года в летоисчислении по двенадца-тилетнему животному циклу)

ЮАНЫС баш. — утешитель, успо-коитель

ЮАШБАЙ баш. — юаш кроткий, спокойный, умный+бай; умный, спокойный

ЗИГАНГИР перс. — зиган+гир; покоритель мира, властелин

ЗИГАНДАР перс. — зиган жизнь, вселенная, косжос+дар; влас­телин мира

ЗИГАННУР перс, ар. — зиган жизнь, мир, вселенная, космос+ нур свет, блеск, луч

ЗИГАНША перс. — зиган+ша; хо-зяин мира, властелин

ЗИГАТ ар. — 1) священная вой-на; 2) выдержанный, скромный

ЯГАФАР ар.— райский источник ЯДГАР перс. — память, реликвия (по старому обычаю ребенку в память отца, погибшего (умер-шего) до рождения ребенка, да-вали имена Мирас, Ядгар и пр.)

ЯКШИМБЕТ перс. — от слова якшамбе — воскресенье; ро­дился в воскресенье (образова-на фамилия Якшимбетов)

43

ЙӘЛИЛ ғәр. — бөйөк, оло, ҙур, хөрмәтле, шөһрәтле, атаҡлы

ЙӘЛӘЛ ғәр. — бөйөк, дан

ЙӘЛӘЛЕТДИН ғәр. — йәләл + дин; диндең бөйөк кешеһе

ЙӘМИЛ ғәр. — матур; һөйкөмлө

ЙӘМИН ғәр. — уң ҡул, ярҙамсы

ЙӘНАЛИ фарс, ғәр.—йән + ғәли (Йәналин фамилияһы бар)

ЙӘНБАҠТЫ фарс, баш. — йән + баҡты (был төр исемдәр оҙаҡ көтөп алынған балаға ҡушыл­ған). Йәнбактин фамилияһы яһалған

ЙӘНБИРҘЕ фарс, баш. — йән+ бирҙе; Йәнбирҙин фамилияһы яһалған

ЙӘНБУЛАТ фарс. — йән+ булат

ЙӘНБӘК фарс, баш.—йән + бәк

ЙӘНГИЛ фарс, баш. — йән+гил

(кил); Йәнгил тигән йылға,

ауыл исемдәре бар ЙӘНГИЛДЕ фарс, баш. —йән-Ь

килде ЙӘНГИР фарс.—йән+тир (тот,

ал). Йднгиров фамилияһы бар

ИӘНҒАЗЫЛ фарс, ғәр. — көрәш­се ЙӘНҒОЛ фарс, баш. — йән+ғол

ЙӘНҒӘЛИ фарс, ғәр. — йән + ғәли; батыр йәнле

ЙӘНЕКӘЙ фарс, баш.—йән + кәй (иркәлэү ялғауы)

ЙӘНЙЕГЕТ фарс, баш. — йән + егет; нескә, саф күңелле егет

ЙӘНМЫРҘА фарс. — йән + мырҙа

ЙӘНОҘАҠ фарс, баш. — йән + оҙаҡ (ғүмере оҙон, оҙаҡ бул­һын тигән теләк менән ҡушыл­ған исем)

ЙӘНСУРА фарс, баш. — йән +су­ра (батыр); батыр егет

ЙӘНТАҺИР фарс, ғәр. — йән +

ЯЛИЛЬЦ ДЖАЛИЛЬ ар. — вели-кий, величавый, славнын, про-славленный

ЯЛАЛЬ, ДЖАЛАЛ ар. —вели-кий. славпый

ЯЛАЛИТДИН Ц ДЖАЛАЛ ИТ ДИ Н ар. ялал великий+щт (ком­понент мужских имен)

ЯМИЛЬ|| ДЖАМИЛЬ ар. - кра-сивый, прекрасный, любезный, милый

ЯМИН ар. — правая рука, помощ-ник

ЯНАЛИ перс, ар.—янЧ-гали (об-разована фамилия Яналин)

ЯНБАКТЫ перс, баш. — ян ду-ша+ бакты появилась (такие имена давались долгожданным детям). Образована фамилия Янбактин

ЯНБИРДИ перс. баш. — ян ду-ша+бирди Зал; образована фа­милия Янбирдин

ЯНБУЛАТ перс.— ян душа+бу-лат сталь

ЯНБЕК перс, баш.—ян душа + бек крепкий

ЯНГИЛЬ перс, баш. — ян душа+ гиль приди, приходи

ЯНГИЛЬДИ перс, баш. — ян

<?г/ша+гильди пришел ЯНГИР перс—ян душа-Һтир

возьми, обладай (образована

фамилия Янгиров) ЯНГАЗИЛ перс, ар. — борец

ЯНГУЛ перс, баш.—ян душа+

гул (компонент мужских имен) ЯНГАЛИ перс, ар. — ян душа+

гали великий, величавый, сме-

лый ЯНИКЕЙЦЕНИКЕИ перс. баш.—

ян душа-гкей (уменьш.-ласк.

аффикс); душенька ЯНЗИГИТ перс, баш. — ян ду-

шо + зигит (джигит) юноша; ду-

шевный, чнстосердечный юноша ЯНМУРЗА перс. — ян + мурза ЯНУЗАК перс, баш. — ян душа+

узак долгий (выражает пожела-

ние родителей ребенку долгих

лет жизни) ЯНСУРА перс, баш. — ян душа+

сура герой ЯНТАГИР перс, ар. — ян + тагир;

44

таһир (Таһирйән исеме менән бер тин: таҙа, саф, пак)

ПӘНТЕЛӘ фарс, баш. — йән+те-лә (Йәнтилин фамилияһы яһал­ған)

ПӘНТИМЕР фарс, баш. — йән + тимер; (балаға ныҡлыҡ теләп ҡушылған исем)

ПӘНТҮРӘ фарс, баш. — йән+ түрә; аҡыллы булһын тигән те­ләк менән ҡушылған (Йәнту-рин фамилияһы бар)

ПӘНҺАРЫ фарс, баш. — йән+ һары (аҡ төҫ); Йәнсарин фа­милияһында һаҡланған боронғо исем

ЙӘНҺӨЙӘР фарс, баш. — йән + һөйәр (бала һөйәкле булһын тигән теләк менән оҙаҡ көтөп алған балаға ҡушылған исем)

ПӘНӘБИ фарс.—түрә затынан

ЙӘНӘХМӘТ фарс, ғәр. — йән + әхмәт; данлыҡлы кеше

ЙӘНЬЮЛДАШ фарс, баш. — йән дуҫ: Иэныолдашев фами­лияһы бар

ПӘРК.ӘИ фарс— йәр, дуҫ, ип-тәш + кәй (иркәләу ялғауы)

ЙӘРМӨХӘМӘТ фарс, гәр.—йәр +

мөхэмәт ЙӘРМУЛЛА — ҡара: Муллаяр ЙӘРМӘК фарс, ғәр. — 1) йәр­мөхәмәт исеменән ҡыҫҡартыл­ған; 2) ҡара: Ярмаҡ (бәлки Ирмаков, Ермаков фамилияла­ры ошо исемдән яһалғандыр)

ЙӘРМӘКӘЙ фарс, ғәр. — Йәр­мөхәмәт исеменән ҡыҫҡартыл­ған; йәки ҡара: Йәрмәк, Яр­маҡ)

ЙӘҮҘӘТ ғәр. — өҫтөн, юғары

ПӘҮИТ ғәр. — мәңгелек

ПӘҮӘТ ғәр. — киң күңелле

ЙӘҺҮҘӘ ғәр. — 1) тырышыусы; 2) йәһүд (Йәһүдин фамилияһы Сар)

то же, что Тагирьян: чистый, невинный, непорочный

ЯНТИЛЯ перс, баш. — ян душа+ тиля желай (сохранилось в фа-милии Янтилин)

ЯНТИМИР перс, баш.—ян ду-ша+тимир железо (выражает пожелание ребенку «железного» здоровья)

ЯНТУРА перс, баш. — ян душа+ туря умный (выражает поже­лание ребенку, чтобы он был умным). Образована фамилия Янтурин

ЯНСАРЫ перс, баш.— ян душа+ сары белый, светлый (в древне-тюркском языке сары озпачало «белый», «светлый»), Сохрани-лась фамилия Янсарин

ЯНСЕЯР перс, баш. — ян душа + сеяр полюбит (выражает поже­лание ребенку, чтобы он был любимым, уважаемым)

ЯНАБИ перс. — благородного про-исхождения

ЯНАХМЕТ перс, ар. — ян душа + ахмет; прославленный человек

ЯНЬЮЛДАШ перс, баш. — ду-шевиый друг; образована фами­лия Яныолдашев

ЯРКЕИЦЕРКЕИ перс-яр друг, товарищ+кей (уменьш.-ласк. аффикс)

ЯРМУХАМЕТ перс, ар.—яр друг+мухамет прославляемый ЯРМУЛЛА —см. Муллаяр

ЕРМАКЦ ЯРМАК перс, ар.—

1) усеченная форма имени Яр­
мухамет; 2) см. Ярмак (воз-
можно, фамилии Ирмаков, Ер­
маков связаны с данным име­
нем)

ЕРМЕКЕЙ|| ЯРМИКЕЙ перс, ар.— усеченная форма имени Ярму­хамет; или см. Ермак, Ярмак

ЯВДАТ ар. — превосходный ДЖАВИТЦ ЯВИТ ар. —вечный ДЖАВАТЦЯВАТ ар. — благород-

ный ЯГУДА ар. — 1) старающийся;

2) еврей (образована фамилия
Ягудин)

45

к

КАМАЛ ғәр. — кәмселекһеҙ, ка­мил

КАМАЛЕТДИН ғәр. — камал + дин

КАМИЛ ғәр. — кәмселекһеҙ КАРАМ ғәр. — йомартлыҡ КАРАМЕТДИН ғәр. — карам +

дин КАФИ гәр. — етерлек, ярарлыҡ;

булдыҡлы КАШАН ғәр. — алдан барыусы;

Кашанов фамилияһы бар КАШАП ғәр. — асыусы, табыусы

КАШАФ ғәр. — асыусы, табыусы

КЕЙЕКБАЙ баш. — кейек+бай (борон бала көслө, йылғыр бул­һын, тип төрлө януар, йәнлек атамаһын исем итеп ҡушыу йо­лаһы булған. Кейекбаев фами­лияһы киң таралған)

КЕЙЕКБИРҘЕ баш. — кейек+ бирҙе (Кейекбирҙин фамилияһы бар)

КИЛДЕБАЙ баш. — килде+бай

КИЛДЕБӘК баш. — килде+ бәк

(көслө, ныҡ) КИЛДЕҒОЛ баш.—крлде+ҡол

(малай, ир бала тыуҙы) КИЛДЕЙӘР баш., фарс. — кил-

де+йәр (иптәш, дуҫ) КИЛДЕЯР баш., фарс. — килде +

яр КИЛМӨХӘМӘТ баш., ғәр.—кил+

мөхәмәт

КИЛМӘК баш. — ситтән килгән (килеүһүҙенән яһалған)

КИЛСЕНБАЙ баш. — килһен + бай (боронғо төрки к и л с е н формаһында һаҡланған исем; Килсенбаев фамилияһы бар)

КИНЙӘ баш. — кинйә, төпсөк; һуңғы бала

КИНЙӘБАЙ баш. — кинйә + бай (борон кинйә, төпсөк балаға ҡушылған исем)

КАМАЛ ар. — совершенный

КАМАЛЕТДИН ар.—камал со-
вершенный+дин (компонент

мужских имен) КАМИЛ ар. — совершенный

КАРАМ ар. — щедрость

КАРАМЕТДИН ар.— карам щед­рость -Ьдин религия

КАФИ ар.—достаточный; удов-летворительный, деловитый

КАШАН ар. — предводитель; об-разована фамилия Кашанов

КАШАП ар. — открывающий, изо-бретающий

КАШАФ ар. — открывающий, изо-бретающий

КИЕКБАЙ баш. — киек вверь, ба­кие животные+бай (обычай на-речения ребенка названием ди-ких животных известен у мно-гих тюркских народов. У баш-кир распространена фамилия Киекбаев)

КИЕКБИРДИ баш. — киек+бир-ди (образована фамилия Кигк-бирдин)

КИЛЬДИБАЙ баш. — кильди при-шел+ бай

КИЛЬДИБЕК баш. — кильди при-шел+бек сильный, крепкай

КИЛЬДИГУЛ баш. — кильди по-явился+туп (кул) сын

КИЛЬДИЯР баш., перс. — кильди пришел+яр друг, товарищ

КИЛЬДИЯР баш., перс.—киль­ди + яр

КИЛЬМУХАМЕТ баш., ар.—кил приходц+мухамет прослаеляе-мый

КИЛЬМАК баш. — пришелец (от слова килеү — приходить). БШ, с. 214

КИЛЬСЕНБАЙ баш. —килсен

пусть приходит + бай; сохрани-лась фамилия Кильсенбаев

КИНЬЯҢКИНЗЯ баш. — после-дыш, последний; самый млад-ший в семье

КИНЬЯБАЙЦКИНЗЯБАИ баш.— кинья самый младший из де* тей+бай (компонент мужских имен)

46

КИНЙӘБУЛАТ баш, фарс. — кин-

йә +булат КИНЙӘҒОЛ баш. — ккнйә + ғол

(ир-ат исеме ялғауы)

КИНЙӘҒӘЛИ баш., ғәр. —кин­йә + ғәли

КИНЙӘКӘЙ баш. — кинйә+кәй (иркәләү ялғауы)

КИНЙӘМОРАТ баш. ғәр.— кин­йә + морат; һуңғы теләк

КИРАМ ғәр. — киң күңелле, хуш күңелле

КИРӘЙ фарс. — 1) боронғо мон­гол ырыуы атамаһына барып тоташа; 2) гәрәй формаһын­да фарсы телендә «эйәреүсе», «дауам итеүсе»; 3) кирәй, гәрәй һүҙҙәре ир-ат исеме ял­ғауы булып йөрөн

КӘБӘК бор. баш. — батыр, ип­тәш; ҡара: Күбәк

КӨМӨШБАЙ баш. — көмөш + бай;

ҡәҙерле, ҡиммәтле КӨМӨШҠОЛ баш. — көмөш +

ҡол; көмөш һымаҡ ҡәҙерле

КӨСӨК баш. — көсөк һүҙенән (эт, көсөк атамалары менән исем ҡушыу йолаһы күп төрки ха­лыҡтарына билдәле. Кусюков, Кучуков фамилиялары, Көсөк тигән ауыл исеме билдәле)

КӨҪӘМЕШ бор. баш.—көҫәп,

көтөп алған КӨҪӘПҠОЛ бор. баш. — көҫәп,

теләп алған бала

КҮБӘК бор. баш. — 1) батыр, ип­тәш; 2) эт. (Борон баланы һаҡ­лау әсән, эт һымаҡ ныҡ, әрһеҙ булһын, үлмәһен тип «эт» һүҙе менән исем ҡушыу йолаһы бул­ған; сағыштырығыҙ: Аҡкөсөк, Эткөсөк, Этбай, Эталмаҫ һ. б.)

КҮЗБӘК бор. баш.—ҡуҙы (бә-рәс)+бәк (көслө, ныҡ). Төрлө януар, хайуан һәм уларҙың ба­лаларының атамаһын исем итеп ҡушыу йолаһы борон башҡорт-

КИНЬЯБУЛАТ || КИНЗЯБУЛАТ баш, перс. — кинья+булат

КИНЬЯГУЛ||КИНЗЯГУЛ баш.— кинья+гул (компонент мужских имен)

КИНЬЯГАЛИ баш,, ар. — кинья + гали

КИНЬЯКАЙ Ц КИНЗЯКАЙ || КИН-
ЗИКЕЙ баш. — кинья+кай

(уменьш.-ласк. аффикс); обра-зованы фамилии Киньякаев, Кинзябаев, Кинзикеев

КИНЬЯМУРАТ баш, ар.—кинья последний+мурат желание; по-следнее желание

КИРАМ ар. — великодушный, бла-городный

КИРЕЙ перс. — 1) название древ-него монгольского рода; 2) в форме «гирей» (перс.)—после-дователь; 3) слова «кирей», «ги­рей» являются нменообразова-тельными компонентами муж­ских имен

КУБЯК ДР- баш. — 1) храбрец, смелый товарищ, друг; 2) со-бака (Баскаков, с. 204)

КУМУШБАЙ баш.— кумуш се-ребро + бай; дорогой, ценный

КУМУШКУЛ баш. — кумуш се-ребро + кул; дорогое, как сереб-ро

КУСЮК баш. — щенок (наречение ребенка названиями собак, щен-ков известно многим тюркским народам. У башкир известны фамилии Кучуков, Кусюков и название деревня Кучуково и

ДР-)

КУСЯМИШ др. баш. — желанный, жданный

КУСЯПКУЛ др. баш. — от слова «кусяу» — желать; желанный, жданный

КУБЯК др- баш. — 1) смелый, храбрый, товарищ, друг; 2) со-бака. (По древнему обычаю, чтобы сохранить жизнь ребенку, давали имена со словами «эт», «кубек» собака, «кусюк» щенок; сравните: Аккусюк, Кусюк, Эт­бай, Италмас и пр.)

КУЗБЕК др. баш. — кузы ягне-нок+бек крепкий (в башкир-ском и в других тюркских язы-ках много личных имен, обра-зованных от названий диких,

47

тарҙа һ. б. төрки халыҡтарҙа киң таралған булған (Кузбәков, Ҡузыев фамилиялары яһалған)

КУЛИБАЙ баш. — кули (ҡол) + бай

КҮСЕМ баш. — күсеп йөрөгәндә тыуған (боронғо күсмә тормош­ҡа бәйле исем)

КҮСЕП баш. — «күсеү» һүҙенән (Кусеев фамилияһы бар)

КҮСКИЛДЕ баш. — күс + килде; 1) күс — бал ҡорто күсе, ояһы мәғәнәһендә башҡорттарҙың бо­роп бал ҡорто аҫрап йәшәүенә бәйле исем булыуы мөмкин; 2) бо­ронғо төрки (башҡорт) телдә­рендә «күс» ил, йорт, нәҫел-ырыу, халыҡ, төркөм мәғәнә­һендә ҡулланылған; ил, йортҡа күсеү мәғәнәһендә ҡулланылы-уы ла ихтимал (Кускилдин фа­милияһы бар)

КҮСӘБАЙ баш. — күсеп йөрөгәндә тыуған (Күсәбаев фамилияһы бар)

КҮСӘК баш. — күсеп йөрөүсән (күсеп йөрөгәндә тыуған балаға ҡушылған исем)

КҮСӘКБАЙ баш. — күсәк + бай (күсмә тормошҡа бәйле исем)

КҮСӘКБЕЙ бант—күсәк+бей («Күсәкбей» эпосының теп ге­ройының исеме)

КҮСӘР баш. — күсеп йөрөүсән КҮСӘРБАЙ баш. — күсәр + бай Күсәрбаев фамилияһы бар.

КӘБИР ғәр. — бөйөк, оло; мөһа­бәт, етди КӘЛИ ғәр.—һүҙ; һүҙ оҫтаһы

КӘЛИМУЛЛА ғәр.—һүҙ оҫтаһы; бөйөк, таныҡлы

КӘРИМ ғәр. — йомарт, киң күңел­ле

КӘРӘМ ғәр. — йомартлыҡ, киң күңеллелек

КӘРӘМӘТ ғәр. — йомартлыҡ, киң күңеллелек

КӘҮСӘР ғәр. — йәннәт шишмәһе; муллыҡ, байлыҡ

КӘШИФ ғәр. — яңылыҡ асыусы, табыусы

48

домашних животных и их дете-нышей); образовапы фамилии Кузбеков, Кузыев и пр.

КУЛИБАЙ баш.—кули раб + бай

КУСИМ баш.— от слова «кусеу»— кочевать (отражает кочевой об­раз жизни древних башкир)

КУСЕЙ баш.— от слова «күсеү»— переезжать, кочевать (образова-на фамилия Кусеев)

КУСКИЛЬДИ баш. — 1) кус рой (пчелиный) +кильди пришел; происхождение этого имени, воз-можно, связано с пчеловодче-ским образом жизни башкир; 2) в древнетюркском (и баш-кирском) языке слово «кус» оз-начало страна, родина, дом, на-род, группа; вполне возможно н образование имени с данным значением слова (образована фамилия Кускильдин)

КУСЯБАЙ баш. — родился во вре-. мя кочевья; образована фами-' лия Кусябаев

КУСЯК баш. — кочующий, кочев-ник (это имя давалось ребен-ку, рожденному во время ко­чевья)

КУСЯКБАЙ баш. кусяк кочую-щий +бап (компонент мужских имен)

КУСЯКБИ баш. — кусяк кочую-щий + бя (компонент мужских имен). Имя эпического героя эпоса «Кусякби»

КУСЯР баш. — кочующий

КУСЯРБАЙ баш. — кусяр кочую­щий, кочевник + бай (образована фамилия Кусярбаев)

КАБИР ар. — великий, могучий, большой; важный, серьезный

КАЛИ ар. — слово; красноречи-вый

КАЛИМУЛЛА ар. — красноречи-вьга; великий, знаменитый

КАРИМ ар. — щедрый, велико-душный

КАРАМ ар. — щедрость, великоду-шие, благородство

КАРАМАТ ар. — щедрость, вели-кодушие

КАВСАР ар. — райский источник; богатство, изобилие

КАШИФ ар. — открывающий, изо-бретающий

КӘШФИ ғәр. — табылған, асыл­ған; табыш

КӘШФУЛЛА ғәр. — алланы та­ныусы

КӘШӘФ ғәр. — асыусы, табыусы

КӘШӘФЕТДИН ғәр. — кәшәф +

ДИН

ҠАБАН баш. — бала ҡабан һы­маҡ көслө булһын, тип ҡушыл­ған исем (ауыл исемдәрендә һаҡланған)

1\Лилиилп о«^. .—« , «_.ч

т-т * -т -.^^ 1^ойцп КТР\ГГР ҠЯГ)-

шы алыусы; булдыҡлы, һәләт­ле

ҠАДИР ғәр., баш. — ҡөҙрәтле, көслө, һәләтле; ҡаты, уҫал, яһил

КАДИРҒОЛ баш. — ҡадир + ҡол; көслө, ҡөҙрәтле

ҠАҘАҠБАЙ баш. — ҡаҙаҡ+бай; 1) ҡаҙаҡ, атлы, ғәскәри һал­дат; 2) ҡаҙаҡ — ырыу, ҡәбилә атамаһы

ҠАҘАҠҠОЛ баш. — ҡаҙаҡ+ҡол; Ҡаҙаҡҡолов фамилияһы бар

ҠАҘАН бор. баш. — ҡаҙан һү­ҙенән (боронғо күсмә халыҡ­тар тормошонда ҡаҙан (аш бе­шереү һауыты) ҙур урын тот­ҡан, һунынан ырыу атамаһына әйләнгән. Ҡаҙан һүҙе менән исемдәр байтаҡ һаҡланған; Ҡа­ҙансы, Ҡаҙанай, Ҡаҙанбай, Ҡа­ҙанғол, Ҡаҙанҡай, Ҡаҙантар-хан, Ҡаҙансубы, Ҡотлоғаҙан һ. б. Ғөмүмән, боронғо башҡорт исемдәре составында эш ҡора­малдары, һауыт-һаба, ырыу, ара һ. б. атамалар киң сағы­лыш алған) ҠАҘАНБАЙ баш. — ҡаҙан + бай ҠАҘАНҒОЛ баш.—ҡаҙан + ҡол

ҠАҘАНСЫ баш.—ҡаҙан + сы

(«ҡаҙансы» тигән ырыу атама­һынан; Ҡаҙансы, Үрге Ҡаҙан­сы, Яны Ҡаҙансы, Иҫке Ҡаҙан­сы тигән ауыл исемдәре бар)

КАШФИ ар. — изобретенныи, от-

крытый; находка КАШФУЛЛА ар. — иризнающий!

бога КАШАФ ар.—открывающип, об-

наруживающий КАШАФИТДИН || КАШАФУТ ДИН'

ар. — кашаф открывающий-\-

дин религия

ҡ

КАБАН баш. — кабан, дикая.

свинья (выражает пожелание^

чтобы ребенок был кренким,.

сильным); это имя сохранилось.

в антропотопонимах

У/*»ш\'пкшйя,,т — кабан + бай
КАБИЛ ар.'—пгшнимаюшии..

встречающни, способныи, смет-

ливый

КАДИР ар., баш. — могуществен-ный, сильный, способныи; суро-вый, жестокий, свирепый

КАДИРГУЛ баш. — кадир силь­ный, могущественный+гул

КАЗАКБАЙ баш. — казак+бай;, 1) солдат конной армии; 2) ог этнонима к а з а х

КАЗАККУЛ баш. — казак +-кул (образована фамилия Казакку­лов)

КАЗАН др. баш. — котёл (имена-со словом казан распростра-нены у многих тюркскнх наро-дов. В разряд личных имен сло-во «казан» перешло как назва-ние посуды, имевшей важное-значение в быту древиих лю-дей, а затем как этноним. Как: известно, в составе древнебаш-кирских имен названия орудия> труда и быта, этнонимы полу-чили широкое отражение)

КАЗАНБАЙ баш. — казан + бай КАЗАНГУЛ баш.— казан котел-Ь гул (компонент мужских имен)» КАЗАНСЫ баш. — казан + сы (аф­фикс) — от этнонима «казан­сы»; известны названия дере-вень Казанчи, Старые Казан-чи, Новые Казанчи, Верхние* Казанчи)

49:

ҠАҘНАБАЙ ғәр., баш. — ҡаҙна (хазина, байлыҡ) + бай (ир-ат исемдәре ялғауы)

ҠАЗБУЛАТ ғәр., фарс.— ҡара: Хазбулат, Хасбулат

ҠАЗИХАН ғәр., баш.— ҡаҙый (хөкөм итеүсе) +хан (ир-ат исе­ме компоненты)

ҠАЙБАТЫР бор. баш. — ҡай (ныҡ, ҡыйыу) + батыр; боронғо башҡорт исемдәрендә «ҡай» һү­ҙе менән күп исемдәр осрай. Ҡай ҡыпсаҡ ырыуының бер араһының атамаһы булған

ҠАЙГИЛДЕ бор. баш. — ҡай (ныҡ, ҡыйыу, батыр) +гилде (килде)

ҠАЙҒОЛ бор. баш. — ҡай (ныҡ, батыр)+ғол (ҡол)

ҠАЙМЫРҘА бор. баш., фарс­ҡай (ныҡ, батыр) + мырҙа (ҡус­ты)

ҠАЙСУРА бор. баш. — ҡай (ныҡ, батыр)+сура (батыр, дуҫ, улан)

ҠАНГИЛДЕ баш. — хан + килде (Ҡангилдин фамилияһы бар)

ҠАНСУРА баш. — ҡара: Хансура ҠАЛДЫБАЙ баш.—ҡалды (үл­мәне) + бай ҠАРАБАЙ баш. — ҡара (көслө, ҡөҙрәтле) + бай

ҠАРАБАШ баш. — 1) ҡара сәсле; 2) борон ҡолдарға бирелгән исем; 3) көслө, ҡеүәтле, ғәй­рәтле; уҫал, дәһшәтле (йылға, ауыл исемдәре һәм Ҡарабашев фамилияһы бар)

ҠАРАГҮБӘК баш. — ҡара (көс­лө)-)-күбәк (батыр, иптәш, улан)

ҠАРАҒОЛ баш. — ҡара + ҡол;

һаҡсы, ҡарауылсы (Ҡарағол тигән ауыл исеме, Ҡарағолов фамилияһы бар)

ҠАРАҒУЖА баш., фарс. — ҡара (көслө, ҡөҙрәтле) +ғужа (Ҡа­рағужин, Ҡарагузин фамилия­лары яһалған)

ҠАРАҠАЙ баш. — ҡара+ҡай

(иркәләү аффиксы)

КАЗНАБАЙ ар., баш. — казна клад, сокровище, богатство-^-бай (компонент мужских имен)

КАЗБУЛАТ ар., перо. — см. Хаз­булат, Хасбулат

КАЗИХАН ар., баш. — кази су-бья+хан (компонент мужских имен)

КАЙБАТЫР др. баш. — кай креп­кий, смелый+батыр храбрый (слово «кай» является названп-ем подразделения рода Кып-сак. — Рашид ад-дин. Сб. лето-писей, т. I, ки. 1, стр. 87—88, 203)

КАЙГИЛЬДИ др. баш.—кай крепкий, смелый, герой+тълъцп пришел

КАЙГУЛ др. баш. — кай крепкий, герой + гул (компонент мужских имен)

КАЙМУРЗА др. баш., перс — кай крепкий, герой + мурза брат

КАЙСУРА др. баш. — кай креп­кий, герой + сура герой; друг, сын

КАНГИЛЬДИ баш. — хан+гйль-ди пришел (сохранилось в фа-милии Кангильдин)

КАНСУРА баш. — см. Хансура

КАЛДИБАЙ баш. — калди остал-ся+бай

КАРАБАЙ баш. — кара черный; сильный могучий, грозный+баи (компонент мужских имен)

КАРАБАШ баш. — 1) черноволо-сый; 2) раб, слуга; 3) сильный, могучий, грозный (сохранилось в антропотопонимах и в фа-милии Карабашев)

КАРАГУБЕК баш.— кара чер­ный, сильный, могучий + губек товарищ, друг, сын

КАРАГУЛ баш. — ҡара + гул; ох-ранник, патруль, часовой (встре-чается в антропотопонимах Карагулова, образована фами­лия Карагулов)

КАРАГУЖА баш., перс. — кара сильный, могучий + гужа хозяин (образованы фамилии Карагу­жин, Карагузин)

КАРАКАЙ баш.—кара+кай

(уменын.-ласк. аффикс)

50

ҠАРАМЫШ баш. — ҡараны, кил­де (Ҡарамышев фамилияһы күп таралған)

ҠАРАНАЙ бор. баш. — ҡарағай (ҡарағай һымаҡ ныҡ булһын, тигән теләкте белдереп ҡушыл­ған; Ҡаранаев фамилияһы бар)

ҠАРАСАЙ бор. баш. — боронго башҡорт телендә иц ҡаты ҡыш­ҡы һыуыҡтың атамаһы булған. Боронғо иҫемдәрҙә һаҡланған

ҠАРАСУРА баш. — ҡара + сура (көслө, ҡеүәтле). Ҡарасурин фамилияһы бар

ҠАРАТАЙ баш., монг. — ҡара + тай; ҡара төҫтә; көслө, ҡеүәт­ле

ҠАРМЫШ баш.—халыҡ, төркөм, күпселек; был исем Юрматы шә­жәрәһендә XVI б. билдәле (БШ, 27—35 б.)

ҠАСИМ ғәр.—1) өләшеүсе; 2) ҡы­ҙыл төҫтә; матур, һылыу

ҠАСҠЫН баш. — ҡасыу һүҙе­нән (боронғо яуҙарға бәйле исем; Ҡасҡын тигән ауыл исе­мендә, Ҡасҡынов фамилияһын­да һаҡланған)

ҠАСҠЫНБАЙ баш. — ҡасҡын + бай; ҡасҡында тыуған

ҠАУИ ғәр. — көслө, ҡеүәтле

ҠАФИ ғәр. — булдыҡлы, һәләт­ле

ҠАҺАРМАН ғәр. — батыр, ир; көслө, ҡеүәтле

ҠАШҠАР бор. баш. — бүре (Ҡашҡар тигән ауыл исемдәре, Ҡашҡаров фамилияһы бар)

ҠИЯМ ғәр. —аяҡ өҫтө тороп хөр­мәтләү

ҠОБАҒОШ баш. — ҡош атамаһы­нан (ауыл исемендә, фамилияла һаҡланған)

ҠОҘАБАЙ баш. — ҡоҙа + бай

(туй йолаһына бәйләнешле, ҡо­ҙа килгәндә тыуған балаға ҡу­шылған исем)

КАРАМЫШ баш. — от глаголае «ҡарау» — смотреть; появитьск (распространена фамилия Ка­рамышев) КАРАНАЙ др. баш. — сосна (вы-ражает пожелание, чтобы ребе-нок был крепким, могучим; со-хранилось в фамилии Ҡарана­ев) КАРАСАЙ др. баш. — в древне-башкирском языке—название-самого холодного зимнего меся-ца КАРАСУРА баш.— кара черный,. сильный, могучий, грозный+су-ра друг, молодец, герой (обра-зована фамилия Карасурин) КАРАТАЙ баш., монг.—кара + тай (аффикс наличия); сильный,.. могучий, грозный КАРМЫШ баш. — смесь, толпа,. народ, множество; это имя за-фиксировано в шежере юрма-тинцев в XVI в. (БШ, стр. 27— 35) КАСИМ ар. — 1) раздающий;: 2) красный; красивый, мило-видный КАСКИН баш. — беглец (проис-хождение таких имен (Буску.%. Яугильде, Яубасар и пр.) свя-зано с набегами на башкирские-земли; сохранилось в названи-ях деревень Каскин, Каскинова-и пр. и в фамилии Каскинов) КАСКИНБАЙ баш. — каскин+ бай; родился во время набегов. КАВИ ар. — сильный, могучий КАФИ ар.—трудолюбивый, спо-

собный КАГАРМАН ар. — герой, мужест-

венный; богатырь КАШКАР др. баш. — волк (сохра­нилось в названиях деревень. Кашкарово и в фамилии Каш-каров) КИЯМ ар. — приветствовать стоя;.

почтение КУБАГУШ баш.—от названия птицы (сохранилось в названии? деревни Кубагушево и в фами­лии Кубагушев) КУДАБАЙ баш.—куда сват + бай; происхождение имен с компонентом «куда» (сват) свя-зано со свадебным обрядом

ҠОҘАҠАЙ баш.— ҡоҙа һүҙенең иркәләү формаһынан яһалған ксем; Ҡоҙаҡаев фамилияһы бар

ҠОҘАШ—1) баш. «Ҡоҙа» һүҙе­нең иркәләү формаһынан яһал­ған; 2) боронғо төрки телендә: .а) ҡатынын кешегә биреп то­роусы; дәрүиш; б) «бер ата, күп әсә балаһы» (Саттаров, 108-се б.)

ҠОЛАНБАЙ баш. — ҡолан + бай; 1) ҡырағай ат (Пржевальский атының атамаһы); 2) ҡырағай лшәк (йорт хайуандары, ҡыра­ғай йәнлек, януар атамаларын балаға исем итеп ҡушыу баш­ҡорттарҙа һәм башҡа төрки ха­лыҡтарҙа борон-борондан кил­гән йола); Ҡоланбаев фами­лияһы бар

ҠОЛБАЙ баш. — ҡол + бай; Ҡол­баев һәм Кулибаев фамилияла­ры яһалған

ҠОЛБАРИС баш.—ҡол+барис; Ҡолбарисов (Кульбарисов) фа­милияһы яһалған

ҠОЛБӘК баш. — ҡол+бәк; көс­лө, ныҡ бала

ҠОЛГИЛДЕ баш.—ҡол + килде; Ҡолгилдин фамилияһы бар

'ҠОЛҒАНА баш.—ҡол + ғына (ир­кәләү ялғауы; был төр ялғау менән яһалған Биккенә, Ишке­нә һ. б. исемдәр бар)

ҠОЛҒАРА баш. — ҡара + ғол

(Ҡолғарин фамилияһы бар)

ҠОЛҒОНА мопг. — сысҡан (бо­ронғо 12 йылдан торған мөсәл хисабында 1-се йылдың атама­һы; бәлки, ошо сысҡан йылын­да тыуған балаға ҡушылған исемдер. Ҡолғона тигән ауыл исеме бар)

ҠОЛҒӘЛИ баш., ғәр.— ҡол + ғә­ли; бөйөк (XIII быуат ҡомарт­ҡыһы «Ҡиссаи йософ» поэмаһы авторының исеме. Тажетдин Ял­сығол шәжәрәһе буйынса, Ҡол­ғәли — әйле тигән башҡорт ырыуынан сыҡҡан шағир)

ҠОЛДӘҮЛӘТ баш., ғәр. — ҡол + дәүләт; дәүләтле, мул тормошло

52

КУДАКАЙ баш.—куда соат + кай (аффикс). Образована фа­милия Кудакаев

КУДАШ —1) баш. Образовано от ласкательной формы слова «ку­да» (сват); 2) в древнетюрк-ском языке: а) рогоносец, дер-виш, странник, скиталец; б) «рь-бенок, у которого один отеп, много матерей» (Саттаров, стр. 108)

КУЛАНБАЙ баш. —1) кулан кулан, онагр. (лошадь Прже-вальского)+ бай; 2) дикий осел (личные имена, связанные с на-званиями домашних и диких животных, явление традициоя-ное в башкирском и в други.х тюркских языках); образована фамилия Куланбаев

КУЛЬБАЙ баш. — кул раб+ бай; образованы фамилии Кульбаев, Кулибаев

КУЛЬБАРИС баш.— кул раб + барс; образована фамилия Куль­барисов

КУЛЬБЕК баш.— кул (компо­нент мужских имеп)+бек силь-ный, крепкий; образована фами­лия Кульбеков

КУЛЬГИЛЬДИ баш. — кул + гиль-ди пришел; образована фами­лия Кульгилдин

КУЛГАНА баш. — кул+гана

(уменын.-лаек. аффикс; данным аффиксом образованы имена: Биккина, Ишкина и пр.)

КУЛГАРА баш. — кул раб+гара черный (образована фамилия Кулгарин)

КУЛГУНА монг. — мышь (воз-можио, это имя дано ребенку, родившемуся в год мыши — з 1-м году в летосчислении по двенадцатилетнему жнвотиому циклу: сохранился антропотопс-ним Кулгунино)

КУЛГАЛИ баш., ар.—кул+гали; велйкий, величавый (имя авто-ра поэмы «Киссаи Юсуф», па-мятника XIII века. По шежере Тажетдина Ялсигула, Кулга­ли — выходец из башкирского рода Айли)

КУЛДАВЛЕТ баш., ар. — куль­давлет; богатый, состоятельный

ҠОЛМӨХӘМӘТ баш., ғәр.—ҡол+ мөхәмәт; данлы, маҡтаулы

ҠОЛОЙ баш. — ҡол+ой (өндә­шеү ялғауы)

ҠОЛОНБАЙ баш. — ҡолон + бай (борон баланы яратып, иркэ-ләп януар, төрлө хайуан, ҡош-ҡорт балаларының атамаһын исем итеп ҡушыу йолаһы бул­ған. Ҡолоҡай, Ҡолоҡас тигән ауыл исемдәре бар)

ҠОЛСОБАЙ баш. — 1) ҡол+су-бай (ырыу, ара атамаһы) 2) ҡолсы + бай; ҡолға, малайға бай

ҠОЛСУРА баш.—ҡол + сур а;

(Ҡолсура тигән ауыл исеме, Ҡолсурин фамилияһы бар)

ҠОЛШӘРИП баш., ғәр. — ҡол+ шәрип (дәрәжәле, данлы). Ҡол­шәрипов фамилияһы яһалған

ҠОНАНБАЙ баш. — ҡонан (әсен­се йәш менән барған тай)+бай (исем ялғауы)

ҠОНДОҘ баш. — «ҡондоҙ» һүҙе­нән; тиреһе ҡиммәтле һыу йән­леге

ҠОНДОҘБАЙ баш. — ҡондоҙ + бай; Ҡондоҙбаев фамилияһы бар

ҠОРБАН ғәр. — 1) үҙен-үҙе ая­маған, ҡорбан иткән; 2) һиж-рә — Ай календарының 12-се Зөлхизә айының 10-да башла­нып, 3 көн дауам итә торған ҡорбан байрамында тыуған. Төрки халыҡтарҙа күп таралған исем

ҠОРБАНГИЛДЕ ғәр., баш. — ҡорбан + килде; ҡорбан байра­мында тыуҙы

ҠОРБАНҒОЛ ғәр.— ҡорбан + ғол

ҠОРБАНҒӘЗИ ғәр. — ҡорбан+ ғәзи (көпәшсе, еңеүсе)

ҠОРБАНҒӘЛИ ғәр. — ҡорбанЧ-ғәли

ҠОРМАН баш. — уҡ һауыты (бо­ронғо башҡорт исемдәре соста­вында эш, һуғыш ҡорамалда­ры, һауыт-һаба атамаларынан

КУЛЬМУХАМЕТ баш., ар.—кул раб-г мухамет; прославдяемый

КУЛУЙ баш.— кул раб + уй (зва-тельный аффикс)

КУЛУНБАЙ баш. — кулун жере-бенок+бай (родители, лаская детей, обращались к ним «ку-луным», «кулунсагим», «кулу­касым» (жеребепочек мой»), что впоследствии превратилось в личное имя. Название дерев­ня Кулукасово восходит к лич-ному имени)

КУЛСУБАЙ баш. — 1) кул раб + субай (название родового деле-ния); 2) кулсу + бай; богат ра-бами, т. е. сыновьями

КУЛСУРА баш. — кул+сура

друг, товарищ, сын; это имя со-хранилось в названии деревня Кулсура и в фамилии Кулсу­рин

КУЛЬШАРИП баш., ар. — кул + шарип знаменитый, славный; образована фамилия Кульшари­пов

КУНАНБАЙ баш. — кунан жере-бенок по третьему году + бгп (компонент мужских имен)

КУНДУЗ баш. — бобер, бобр

КУНДУЗБАЙ баш. — кундуз бобр + бай; образована фамилия Кун­дузбаев КУРБАН ар. — 1) жертва, жерт-воприношение; 2) родился во время религиозного праздника курбан (праздник жертаопри-ношения, который начинается 10 числа Зульхизы — 12-го ме-сяца мусульмаиского лунного календаря). Это имя широко распространено у тюркских на-родов КУРБАНГИЛЬДИ ар., баш.—кур­бан жертва -Ьгильди пришел

КУРБАНГУЛ ар.—курбан+гул

КУРБАНГАЗИ ар. — курбан+гази победитель, борец

КУРБАНГАЛИ ар.— курбан же­ртва +гали великий

КУРМАН баш. — палучник (в со-ставе древнебашкирских извест-ны имена, образованные от наз­вании орудий труда и быта, как

53

яһалған исемдәр бар: Балта, Балға, Ҡылыс, Ҡаҙан һ. б.) ҠОРМАНАЙ баш. — «ҡорман» һү­ҙенән; Ҡорманаев фамилияһы бар

ҠОРМАНБАЙ баш. — ҡорман+ бай

ҠОРМАНҒОЛ баш. — ҡорман + ғол

ҠОРМАНҒӘЛИ баш., ғәр.—ҡор­ман + ғәли

ҠОСҠОН бор. баш. — ҡош ата­маһынан. Борон төрки халыҡ­тарында ҡоҙғон аҡыллылыҡ һәм оҙон ғүмерлелек билдәһе булған. Бала аҡыллы, оҙон ғү­мерле булһын тип ҡоҙғон исе­мен ҡушҡандар

ҠОТДОС ғәр. — бик изге, бик ҡә­ҙерле

ҠОТЛОБАЙ баш. — ҡотло, бә­хетле бала

ҠОТЛОБИРҘЕ баш. — ҡотло+ бирҙе

ҠОТЛОГИЛДЕ баш. — ҡотло+ килде

ҠОТЛОҒУЖА баш., фарс.— ҡот­ло+ғужа

ҠОТЛОҒӘЛӘМ баш., ғәр. — ҡот­лоң-ғаләм, донъя

ҠОТЛОЗАМАН баш., ғәр. — ҡот­ло (бәхетле) + заман

ҠОТЛОСУРА баш. — ҡотло + су­ра (иптәш, батыр)

ҠОТЛОЯР баш., фарс. — ҡотло (бәхетле)+яр (дуҫ, иптәш)

ҠОТЛӘХМӘТ баш., ғәр.—ҡотло (бәхетле) + әхмәт (ин маҡтау­лы)

ҠОТОШ баш. — ҡотло иш, ип­тәш; Ҡотошов фамилияһы яһал­ған

ҠОШБИРҘЕ баш. — ҡош+ бирҙе; 1) был исем боронғо ҡошҡа та­быныу йолаһына бәйле барлыҡ­ҡа килгән булырға мөмкин; БШ, 161-се б.; 2) ҡуш бирҙе, игеҙ тыуҙы, тигән һүҙгә бәйле булыуы ла ихтимал

ҠОШДӘҮЛӘТ баш., ғәр.—ҡош + дәүләт (байлыҡ, муллыҡ); (ҡушдәүлат — күп дәүләт мәғә­нәһендә булыуы ла ихтимал)

54

котел, топор, молоток, сабля и ир.) КУРМАНАР1 баш. — курман+ай; (ласкательная форма имени Курман. Образована фамилия Курманаев). КУРМАНБАЙ баш. — курман на-

лучник+ бай КУРМАНГУЛ баш. — курман на-

лучник+тул КУРМАНГАЛИ баш., ар.—кур­ман налучник + т&пя КУСКУН др. баш. — ворон; ум-ный, мудрый. Называя этим, именем, родители желали, что-бы ребенок был умным, мудрым; сохранилась фамилия Кускунов (у древних тюркских народов ворон был символом мудрости и долголетия) КУТДУС ар. — святой, очень до-

рогой КУТЛУБАЙ баш. — кутлу счаст-

ливый, благословенный+ бай
КУТЛУБИРДЕ баш.— кутлу сча­
стливый + бирде дал
КУТЛУГИЛЬДИ баш. — кутлу
везучий,счастливый+гилъ^и

пришел КУТЛУГУЖА баш., перс.— кутлу

счастливый+гужа хозяин КУТЛУГАЛЯМ баш., ар. — кутлу счастливый, благословенный+ галям мир КУТЛУЗАМАН баш,, ар.—кутлу счастливый+заман эпоха, время КУТЛУСУРА баш. — кутлу сча­стливый + сура друг, герой КУТЛУЯР баш., перс. — кутлу

счастливый + яр друг, товарищ КУТЛАХМЕТ баш., ар.— кутлу счастливый+ахмет прославлен-ный КУТУШ баш. — кутлу счастли­вый + иш друг, товарищ; обра­зована фамилия Кутушев КУШБИРДИ баш. — куш шти-ңа + бирди дал; 1) имя связано с древним обычаем преклонения башкир птицам.—БШ, стр. 161; 2) возможно, от слова «ҡуш» — парный, двойной

КУШДАВЛЕТ баш., ар.— куш птица+давлет богатство, доста-ток (возможно, «куш» обозна-чает «парный», «много»)

ҠОЯШ баш. — ҡояш (күк есем­дәре, күк, йондоҙ атамалары менән исем ҡушыу—төрки ха­лыҡтарға хас күренеш)

ҠОЯШБАЙ баш.—ҡояш+бай (ҡо­яш һымаҡ бала)

ҠУДАШ баш. — ҡара: Ҡоҙаш ҠУЖА фарс.—хужа, эйә (ир-ат исемдәре компоненты булып йө­рөй) ҠУЖАБАЙ фарс, баш. — ҡужа (хужа) +бай

ҠУЖАҠ бор. төрк. — дегәнәк (был исем баланы һаҡлау әсән ҡушылыуы ихтимал; Ҡужаков фамилияһы бар)

ҠУЖӘХМӘТ фарс, ғәр. —ҡужа + әхмәт

ҠУЗЫБӘК баш. — ҡуҙы (һарыҡ бәрәсе) 4- бәк (ныҡ)

ҠУЗЫЙ баш.—һарыҡ бәрәсе, бә-рәс (борон баланы яратып яну­ар, ҡош-ҡорт балаларының ата­маһын исем итеп ҡушыу төрки халыҡтарында киң таралған булған. Ҡузыев фамилияһы яһалған)

ҠУНАҠБАЙ баш. — ҡунаҡ+бай (йола буйынса, ҡунаҡ килгәндә йәки ҡунаҡҡа барғанда тыуған балаға ҡушылған исем)

ҠУНАҠҠОЛ баш. — ҡунаҡ+ҡол; ҡунаҡта тыуған

ҠУНАҠҠУЖА баш., фарс. — ҡу-наҡ+ҡужа; ҡунаҡта тыуған

ҠУСҠАР баш. — ҡусҡар (мөгөҙ­лө тәкә); ғаиләлә малайҙар күп булһын тигән теләкте белдере­үе ихтимал.—Т. Жанузаков)

ҠУСТЫБАЙ баш. — ҡусты + бай (ҡустылары күп булһын тигән теләк менән ҡушылған. Ҡусты­баев фамилияһы бар)

ҠЫҘРАС баш. — ҡыҙыл йөҙлө, матур; күңел асыусы (Ҡыҙра­сов фамилияһы бар)

ҠЫЛСЫНБАЙ бор. баш. —ҡыл-сын (изге) + бай (исем компо­ненты); Ҡылсынбаев фамилия­һында һаҡланған

КУЯШ баш. — солнце (образова-ние имен с названиями небес-ных тел известно всем тюрк-ским народам)

КУЯШБАЙ баш. — куяш солн-це + бай; будь светочем, как солнце

КУДАШ баш. — см. Ҡоҙаш

КУЖА перс. — хозяин (компонент мужских имен)

КУЖАБАЙ перс, баш. — кужа хо-зяин+бан (компонент мужских имен)

КУЖАК др. тюрк. — репей (воз-можно, это имя дано как обе-рег; образована фамилия Ку-жаков)

КУЖАХ.М.ЕТ перс, ар. — кужа хо-зяин+ахмет прославленный

КУЗБЕК баш.—кузы ягненок + бек крепкий; образована фами­лия Кузбеков

КУЗЫЙ баш. — ягненок (личные имена, связанные с названиями

1 животных и их детенышей, — распространенное явление у тюркских народов. Образована фамилия Кузыев)

КУНАКБАЙ баш.— кунак гость+ бай (по обычаю такие имена давали детям, родившимся в гостях)

КУНАККУЛ баш.— кунак гость + кул; родился в гостях

КУНАККУЖА баш., перс. — кунак гост&Ч-кужа (компонент муж­ских имен)

КУСКАР баш. — баран (возмож-но, появление таких имен свя-зано с пожеланием, чтобы в семье иметь много сыновей. — Т. Джанузаков)

КУСТЫБАЙ баш. ■— кусты млад-ший брат+ бай (имя давалось с пожеланием, чтобы у него бы-ло много братьев; образована фамилия Кустыбаев)

КЫДРАС баш. — красный, краси-вый, весельчак (образована фа­милия Кыдрасов)

КЫЛСЫНБАЙ др. баш. — кыл-сын святой+ бай (компонент мужских имен); сохранилась фамилия Кылсынбаев

55

ҠЫЛЫС баш. — ҡылыс һүҙе­нән; батыр

ҠЫЛЫСБАЙ баш. — ҡылыслы; батыр

ҠЫРЫМҒУЖА баш., фарс. — ҡы­рым -гғужа (башҡорттарҙың бо­рон һуғыш, походтарҙа күп ҡатнашыуын иҫәпкә алып, Ҡы­рым һуғышына бәйле килеп сыҡҡан исем тип ҡарарға мөм­кин. Ҡырымғужин фамилияһы бөгөн дә ҡулланыла. Ҡырым һүҙенең боронғо төрки телдә: алыҫ ер, ил; уйпат, соҡор, уй; яҡшы, шәп; күп, иҫәпһеҙ тигән мәғәнәләре билдәле)

ҠЫУАНДЫҠ баш.—ҡыуанып, көтөп алған балаға ҡушылған исем

ҠЫУАТ ғәр. — ҡеүәтле, көслө; Ҡыуатов фамилияһы бар

ҠЫЯМ ғәр. — аяҡ өҫтө хөрмәт­ләү

ҠӘҘЕРБАЙ ғәр., баш. — ҡә­ҙер + бай; ҡәҙерле бала

ҠӘҘЕРҒОЛ ғәр., баш.—ҡәҙер+ ғол; ҡәҙерле бала

ҠӘҘЕРЙӘН ғәр., фарс.—ҡәҙер­ле йән

ҠӘҘЕРМӘТ ғәр.—ҡәҙерле

ҠӘҘИМ ғәр. — элекке, боронғо;

ҡәҙимге ҠӘҘИР бор. баш. — ҡөҙрәтле,

көслө; ҡаты, уҫал ҠӘЛӘМБАЙ ғәр. — ҡәләм + бай;

ғилемле, белемле

ҠӘМӘРЕТДИН ғәр. — ҡәмәр

(ай) +дин

ҠӘНЗӘФӘР ғәр.—арыҫлан; Ҡән­зәфәров фамилияһы бар

ҠӘЙЕПҠОЛ — мәғәнәһе билдә­һеҙ (Ҡәйепҡолов фамилияһы бар)

ҠӘРИП ғәр.—туған, яҡын кеше

ҠӘҮИ ғәр. — ҡеүәтле, көслө ҠӘЙҮМ ғәр. — мәңгелек; оҙон ғү­мерле

56

КЫЛЫС баш. — сабля; смелый (образованы фамилии Клысов, Кылысов)

КЫЛЫСБАЙ баш. — с мечом, саблей; смелый

КЫРЫМГУЖА баш., перс. — Кы-пым (крым)+гужа хозяин (можно допускать, что это имя произошло в связи с турецко-русскими войнами, где в Крым-ских походах участвовали и башкирские войска. Фамилия Крымгужин активно употреб-ляется и сегодня. В древнетюрк-ском языке слово ҡырым оз-начало: даль, дальняя страна; яма, ров; хорошо сделанный, отличиого качества; много, бес-численно). Образованы фами­лии Кырымгужин, Крымгужин

КУВАНДЫК баш. — обрадова-лись, радовались (подобные имена давались долгожданным детям)

КУВАТ ар. — сильный, могучий*, образована фамилия Куватов

КИЯМ ар. — приветствие стоя, почтение

КАДИРБАЙ ар., баш. — кадир уважение, почет+бай (компо­нент мужских имен)

КАДИРГУЛ ар., баш.—кадир + гул; дорогой, почтенный

КАДИРЬЯН ар., перс. — кадир дорогой, почтенный + яЕ душа

КАДИРМАТ ар.—дорогой, поч­тенный

КАДИМ ар. — древний, старин-ный; обычный

КАДИР др. баш. — могучий, силь­ный; суровый, жестокий

КАЛЯМБАЙ ар. — 1) калям тро-стниковое перо; 2) ученый, об-разованный

КАМАРЕТДИН ар.— камар лу-ка+дин религия, вера

КАНЗАФАР ар. — лев; образова­на фамилия Канзафаров

КАИПКУЛ—этимология неясна (употребляется фамилия Каип-кулов)

КАРИП ар.—родственник, близ-кий человек

КАВИ ар. — могучий, сильный

КАЮМ ар.—вечный; долгожи-тель

ЛАМИҠ ғәр. — нур сәсеүсе, саф, пак

ЛАТИП ғәр.—рәхимле, һөйкөм­лө, асыҡ йөҙлө, шәфҡәтле

ЛАТИФ ғәр. — рәхимле, һөйкөм­лө, асыҡ йөҙлө

ЛАТИФУЛЛА ғәр. — латиф + ул­ла

ЛОҠМАН ғәр. — боронғо аҡыл эйәһе Лоҡман Хаким исеменән (бала аҡыллы булһын, тип ҡу­шылған исем)

ЛОТФЕТДИН ғәр. — изгелекле ЛОТФРАХМАН ғәр. —лотфи (из­гелекле) + рахман (рәхимле)

ЛОТФУЛЛА ғәр. — изгелекле, ал­ланың, һөйөклөһө

ЛОТФЫЙ || ЛОТФИ ғәр. — изге­лекле (ҡыҫҡартылған исем)

ЛУТ ғәр. (йәһ.) — бик шәп

ЛӘБИБ ғәр. — аҡыллы, белемле, зирәк

ЛАМИК ар. — лучистый, чистый, непорочный

ЛАТИП ар. — милосердный, доб-рый, милый, приветливый, при-ятный

ЛАТИФ ар. — милосердный, ми­лый, приветливый

ЛАТИФУЛЛА ар.—латиф + улла

ЛУКМАН ар. — от имени древне-го мудреца и баснописца Лук-мана Хакима, который был оли-цетвореиием и символом мудро-сти

ЛУТФУТДИН ар. — добрый

ЛУТФРАХМАН ар.— лутфи доб-рьш+рахман милосердный, со-страдательный

ЛУТФУЛЛА ар. — добрый; люби-мец аллаха

ЛУТФИ ар.—добрый, милости-вый

ЛУТ ар. (евр.) — великолепный

ЛЯБИБ ар. — умный, смышле-ный, одаренный

МАҒАЗ ғәр. — 1) ҡәҙерле, һөйәк­ле; 2) һаҡлана торған урын, торған ер (Мағазов фамилияһы бар)

МАҒАШ ғәр. — йәшәү әсән кәрәк нәмә (Мағашев фамилияһы, ер-һыу атамалары бар)

МАЗҺАР Ц МАЗҺАР ғәр. — матур,

күркәм МАЛБАЙ Ц МАЛЫБАЙ ғәр., баш,—

малы күп, бай (бай булһын,

тигән теләк менән ҡушылған

исем)

МАЛДЫБАЙ ғәр., баш.— маллы, бай, етеш тормошло

МАЛИК ғәр. — эйә, хужа; баш­лыҡ, батша

МАНАП ғәр. — урынбаҫар, ал­машсы (бала әсә-атаға ярҙам­сы булһын, тигән теләк менән ҡушылған исем)

МАНАТ ғәр. — табыныу нәмәһе (ғәрәптәрҙә)

МАГАЗ ар. — 1) дорогой, люби-мый; 2) местожительство (об-разована фамилия Магазов)

МАГАШ ар. — жизненно необхо-димый (сохранилось в топони-мических названиях и в фами-лии Магашев)

МАЗГАР ар.—красивый. изящ-ный

МАЛБАЙ||МАЛЫБАЙ ар., баш.— имеет много скота; богатый (выражает пожелание родителей, чтобы ребенок был богатым, со-стоятельным)

МАЛДЫБАЙ ар., баш. — состоя-тельный, имущий, богатый

МАЛИК ар. — обладатель. хозя-ин, правитель, царь, король

МАНАП ар. — заместитель, заме-на (выражает пожелание роди­телей, чтобы ребенок стал им помощником)

МАНАТ ар. — предмет поклоңе-ния (у арабов)

57

МАННАН ғәр. — шәфҡәтле, йо­март МАННУР ғәр. — нурлы

МАНСАП ғәр.—дәрәжә, урын

МАНСАФ ғәр.—дәрәжә, урын

МАНСУР ғәр. — еңеүсе

МАРАТ неол. — совет дәүерендә 1930 й. барлыҡҡа килгән исем (француз революционеры Жан-Поль Мараттың исеменән алын­ған.— Саттаров, 122-се б.)

МАХИЯН ғәр. — айға оҡшаған, матур; йән өрөүсе, терелтеүсе

МИҘХӘТ ғәр. —- маҡтау, дан

МИЗАН баш. — ай атамаһынан (боронғо Ҡояш йылы буйынса 7-се ай — 22 сентябрҙән 21 ок­тябргә ҡәҙәрге ваҡыт атамаһы. Шул ваҡытта тыуған балаға Ми­зан исемен ҡушҡандар. Баш­ҡорт шәжәрәләрендә һаҡлан­ған)

МИЛЛӘТ ғәр. — 1) милләт, ха­лыҡ; 2) тыуған көн; Ғайса пәй­ғәмбәр тыуған көн

МИНИСЛАМ баш., ғәр. — Миңле­ислам исеменән ҡыҫҡартылған

МИНҺАЖ ғәр. — киң юлдағы; бәхеттең оло юлы; тотҡан юл

МИНҺАЖЕТДИН ғәр. — мин-

һаж+дин

МИНЬЯР баш., фарс.—миңле+ яр

МИНДЕЯР баш., фарс. — миңле+ яр

МИНЛЕБАИ баш. — миңле + бай (Урта Азия һ. б. күп халыҡ­тарҙа миң бәхет билдәһе тип ҡаралған)

МИНЛЕҒОЛ баш. — миңле + ҡол;

миңле бала МИНЛЕҒУЖА баш., фарс. — миң-

ле+ғужа

МИҢЛЕҒӘЛИ || МИНЛЕҒӘЛЕ баш., ғәр.—миңле+ғәли; бә­хетле, бөйөк кеше

МИҢЛЕҒӘЛИМ баш., ғәр. — миңле-гғәлим, ғалим, уҡымыш­лы

МАННАН ар. — милосердный,

щедрый МАННУР ар. — лучезарный, лу-

чистый МАНСАП ар. — должность, место МАНСАФ ар. — должность, место МАНСУР ар. — победитель МАРАТ неол.—заимствовано из русского языка в 1930 г. (вос-ходит к имени французского ре-волюционера Жан-Поль Мара-та. — Саттаров, стр. 122) МАХИЯН ар. — луноподобный, красивый; оживляющий, цели-тель МИДХАТ ар. — слава, хвала МИЗАН баш. — от названия ме-сяца (по солнечному календарю название 7-го месяца—с 22 сентября по 21 октября. Это имя давалось детям, родившим-ся в месяце мизан. Сохрани-лось в башкирских шежере)

МИЛЛЯТ ар. — 1) нация, народ; 2) день рождения; рождество

МИНИСЛАМ баш., ар. — усечен-ная форма имени Минлислам

МИНГАЖ ар. — путь, широкая дорога, дорога счастья; избран-ный путь

МИНГАЖЕТДИН ар. — мингаж путь, дорога+дш религия, ве­ра

МИНЪЯР баш., перс. — усечен-ная форма имени Минлияр

МИНДИЯР баш., перс. — минда с родинкой+яр друг

МИНЛИБАЙ баш. — минли с ро-динкой+бай (у народов Сред-ней Азии и у многих других народов родинка, родимое пят-но считалось символом счастья, особой судьбы)

МИНЛИГУЛ баш. — минли с ро-динкой+тул раб

МИНЛИГУЖА баш., перс.— мин­ли с родинкой+тужа хозяин, сын

МИНЛИГАЛИ баш., ар.— минли с родинкой+тали величавый, великий

МИНЛЕГАЛИМ ар.—минли с родинкой+галнм знаменитый ученый

58

МИҢЛЕЙӘН баш., фарс. —миң­ле + йәп; миңле, бәхетле кеше

МИНЛЕИӘР баш., фарс. — мнң-ле + йәр (дуҫ, иптәш); бәхет­ле иптәш

МИНЛЕХАН баш. — миңле+хан; бәхетле, бик шәп башлыҡ

МИНЛЕЯР баш., фарс. — миң­ле-)-яр (дуҫ, иптәш)

МИНЛИСЛАМ баш., ғәр,—миң­ле + ислам

МИҢЛӘХМӘТ баш., ғәр. — миң­ле Ч-әхмәт (маҡтаулы)

МИРАС ғәр. — мираҫ, иҫтәлек (атанан йәки әсәнән мираҫ бу­лып ҡалған бала. Синонимдары: Бүләк, Ядкар, Варис, Наил; Ме-рәсов фамилияһы, Мерәҫ ауыл исеме бар)

МИРАСБАЙ ғәр., баш.—мираҫ + бай; мираҫ булып ҡалған ба­ла

МИРАТ — 1) ғәр. — көҙгө, ялты­рап торған; 2) фарс. — баш ке­ше

МИРВӘЛИ фарс, ғәр, —мир (баш)+вәли (хужа)

МИРҒӘЗЕ || МИРҒАЗИ фарс, ғәр.—мир (баш кеше, еңеү­се) + ғази (изге юлда көрәшеү­се)

МИРҒӘЗИМ фарс, ғәр. — бөйөк әмир

МИРҒӘЗӘМ фарс, ғәр.—ҡара: Мирғәзим

МИРҒӘЗӘН фарс, ғәр. — бөйөк әмир

МИРҒӘЛИ || МИРҒӘЛЕ фарс, ғәр. — бөйөк әмир

МИРҒӘЛИМ фарс, ғәр. — ғалим әмир

МИРЖАН фарс.—мир+ йән; баш кеше, башлыҡ (Миржанов фа­милияһы яһалған)

МИРЗА фарс.—түрә балаһы; рә­йес

МИРЗАБАЙ фарс, баш. — мир­за-!-бай

МИРЗАХАН фарс, баш. — баш­лыҡ, баш кеше

МИНЛИЯН баш., перс — минли с родинкой-*гяп душа; счастли-вый человек

МИНЛИЯР баш., перс.—минли с родинкой + яр друг, товарищ; счастливый друг

МИНЛИХАН баш. — минли с ро-динкой+хан глава

МИНЛИЯР баш., перс. — минли с родинкой+яр друг, товарищ

МИНЛИСЛАМ баш., ар. — минли с родинкой+ислам мусульманин

МИНЛАХМЕТ баш., ар."—минли с родинкой+ахмет прославлен-ный

МИРАС ар. — гюдарок, дар (та-ким именем нарекались дети, у которых к моменту рождения не было в живых отца или ма-тери. Ребенок оставался подар-ком отңа или матери. Синони­мы: Буляк, Ядкар, Варис, На­иль. Сохранилось в названиях деревень Мрясово и в фамили-ях Мрясов, Мирасов)

МИРАСБАЙ ар., баш. — мирас+ бай; дар, подарок; наследник

МИРАТ—1) ар.—зеркало; свер-кающий; 2) перс — глава, на­чальник, старший

МИРВАЛИ перс, ар. — мир гла­ва-)-вали хозяин

МИРГАЗИ перс, ар. — мир гла­ва, победитель + тазп борец за правду

МИРГАЗИМ перс, ар. — великий амир

МИРГАЗАМ перс, ар.— см. Мир­газим

МИРГАЗАН перс, ар.—великий амир

МИРГАЛИ перс, ар. — великий амир

МИРГАЛИМ перс, ар. — мир гла­ва + галим ученый

МИРЖАН перс. — мир + жан; гла­ва, начальник (образована фа­милия Миржанов)

МИРЗА перс — царевич; писарь

МИРЗАБАЙ |1 МУРЗАБАЙ . перс,

баш. — мирза + бай МИРЗАХАН || МУРЗАХАН перс,

баш. — руководитель, предводи-

тель, глава

59

МИРЗАҺИТ фарс, ғәр.— мир +

заһит (изге, тыйнаҡ) МИРЗАЯН фарс. — баш кеше,

башлыҡ МИРҠАСИМ фарс, ғәр. — мир

(баш кеше) + ҡасим (өләшеүсе;

матур) МИРСАЛИХ фарс, ғәр.— мир +

салих, изгелекле, тоғро МИРСАЯП фарс, ғәр. — мир +

саяп, оҫта ҡылыссы; Мирсаяпов

фамилияһы бар

МИРСӘЙЕТ || МИРСӘИТ фарс,

ғәр. — мир + сәйет; баш кеше,

башлыҡ МИРСӘЛИМ фарс, ғәр. — мир +

сәлим; сәләмәт әмир, именлек

башлығы

МИРХАЖИ фарс, ғәр. — мир + хажи

МИРХАЙҘАР фарс, баш. — мир (башлыҡ, әмир)+хайҙар (арыҫ­лан) кеслө, ҡеүәтле, башлыҡ

МИРХӘЙҘӘР фарс, ғәр. — мир + хәйҙәр; көслө, ҡеүәтле башлыҡ

МИСБАХ ғәр. — яҡтыртҡыс, шәм­дәл

МИФТАХ ғәр. — асҡыс

МИФТАХЕТДИН ғәр. — мифтах + дин

МИҺРАН фарс.—шәфҡәтле, ми­һырбанлы, һөйкөмлө

МИӘСӘРЦМИӘССӘР ғәр.— бай, мөлкәтле

МИЯН фарс—урта, уртансы; ур­тансы бала (Миянов фамилия­һы бар)

МОЗАФАР ЦМОЗАФФАР ғәр.— еңеүсе, теләгенә ирешеүсе

МОНАСИП ғәр. — тура килгән, яраҡлы, тиң

МОРАҘЫМ ғәр. — моратына, те­ләгенә тура килгән

МОРАТ ғәр. — морат, теләк

МОРАТША ғәр., фарс. — морат-Һ шаһ; моратына тура килгән (Моратшин фамилияһы яһал­ған)

МОРТАЗА ғәр. — һайлап алынған, яҡщы (Мортазин фамилияһы бар)

МОРТАЙ —1) ғәр.—Мортаза исе-

МИРЗАГИТ перс, ар.— мир-(-за­гит скромный, святой

МИРЗАЯН перс. — глава, предзо-дитель

МИРКАСИМ перс, ар. — мир глава+каспм раздающий; кра-сивый

МИРСАЛИХ перс, ар. — мир + са-лих; добрый, верный

МИРСАЯП перс, ар. — мир гла~ еа + саяп сабля, мен; искуспо владеющий мечом (образована фамилия Мирсаяпов)

МИРСАИТ перс, ар. — мир + са-ит; глава, руководитель

МИРСАЛИМ перс, ар.— мир+ салим, здоровый; благополучный амир; предводитель безопасно-сти, мира; миролюбивый

МИРХАЖИ перс, ар. — мир + ха-жи

МИРХАЙДАР перс, ар. — мир глава+хайдар лев; сильный, мо-гучий; предводитель

МИРХАЙДАР перс, ар. — мир + хайдар; сильный, могучий пред­водитель

МИСБАХ ар. — подсвечник, све-тильник, светящий

МИФТАХ ар. — ключ

МИФТАХЕТДИН ар. — мифтах кл/оч+дин религия

МИГРАН перс.—добрый, мило-сердный, любезный

МИАСАР || МИАССАР ар. — бога-тый, состоятельный

МИЯН перс. — средний, середин-ный (образована фамилия Ми­янов)

МУЗАФАРЦМУЗАФФАР ар. — по-бедитель, достигающий цели

МУНАСИП ар. — подходящнй, приличный, соответствующий, равный

МУРАДЫМ ар. — цель, желание; предмет желания

МУРАТ ар. — желание, цель

МУРАТША ар., перс — мурат+ ша; предмет желания (образо­вана фамилия Муратшин)

МУРТАЗА ар. — избранный, хо-роший (образована фамилия Муртазин)

МУРТАЙ — 1) ар. — усеченная

60

менән ҡыҫҡартылған; 2) монг.— аты булған, һыбай

МОСАДИҠ ғәр. — дөрөҫлөктө яҡ­лаусы

МОСАУИР ғәр.—художник, рәс­сам

МОСАФИР ғәр. — сәйәхәтсе, юл­сы; юлаусы, уҙғынсы, үткенсе

МОСТАФА ғәр."— һайлап алынған, башҡаларҙан өҫтөн

МОТАЛЛАП ғәр. — үтенеүсе, та­лап итеүсе

МОТАЛЛИП ғәр. — талап итеүсе, эҙләүсе

МОТАҺАР ғәр. — саф, изге

МОТИҒУЛЛА ғәр.— аллаға буй­һоноусан

МОТИҠ ғәр. — буйһоноусан, тың­лаусан

МОФАЗАЛ ЦМОФАЗЗАЛ ғәр.— һөйәкле, хөрмәтле

МӨБӘРӘК, ғәр. — бәхетле, ҡәҙер­ле, хөрмәтле, уңышлы; изге

МӨҒӘЛЛИМ ғәр. — өйрәтеүсе, уҡытыусы

МӨҒӘЛЛӘМ ғәр.— күп белеүсе, белемле

МӨҘӘРИСЦМӨДӘРИС ғәр.—дә­рес биреүсе, өлкән уҡытыусы

МӨЖДӘБӘ ғәр. —һөйөнөс, ҡыуа­ныс

МӨЖӘҮИР ЦМӨЖӘҮЕР ғәр.— күрше

МӨЖӘҺИТ ғәр. — тырыш; изге юл әсән көрәшеүсе

МӨКАРАМ ғәр. — изге, хөрмәтле

МӨҠИМ гәр.— йәшәүсе, ғүмер итеүсе; тырыш

МӨҠМИН ғәр. — дингә ышанған

МӨҠСИН ғәр. — изгелекле, яҡ­шылыҡ ҡылыусы (Мөҡсинов фамилияһы яһалған)

МӘЛӘК ғәр. — хакимлыҡ итеүсе, хаким; батша, солтан

МӨНИР ғәр. — яҡтылыҡ биреүсе, нур һибеүсе

МӨНӘҮИР ғәр.—яҡтылыҡ, нур һибеп тороусы

МӨРИТ ғәр. — эйәреүсе, шәкерт

МӨРСӘЛИМ ғәр. — именлек баш­лығы, именлек һөйәүсе

форма имени Муртаза;;

2) монг. — имеющий коня, всад-ник МУСАДИК ар. — справедливый

МУСАВИР ар. — художник

МУСАФИР ар. — путник, стран-

ник, путешественник; прохожий МУСТАФА ар. — избранныи, из-

бранник МУТАЛЛАП ар. — просящий, тре-

бующий МУТАЛЛИП ар. — требующий,.

ищущий МУТАГАР ар. — чистый, священ-

ный МОТИГУЛЛА ар. — почитающий

бога, божественный МУТИГ ар. — покорныи, послуш-

ный МУФАЗАЛ ЦМУФАЗЗАЛ ар.—лю-

бимый, почтенный МУБАРАК ар. — счастливый, ува-

жаемый, благословенный, благо-

получный; священный МУГАЛЛИМ ар. — обучающий,,

учитель МУГАЛЛЯМ ар. — многознающии,.

со знанием МУДАРИС ар. — учитель, стар-

ший преподаватель МУЖДАБА ар. —радость

МУЖАВИР ар.—живущиГг ря-

дом, сосед МУЖАГИТ ар. — старательный;

борец за правду МУКАРАМ ар. — священный, ува-

жаемый МУКИМ ар. — живучий, здравст-

вующий; старательный МУКМИН ар. — верующий МУКСИН || МУХСИН ар. — доб-

рый, доброжелательный (обра-

зована фамилия Муксинов) МУЛЮК ар.—владыка, облада-

тель; царь МУНИР ар, — сияющий, лучезар-

ный МУНАУИР ар. — сияющий, луче-

зарный МЮРИТ ар. — последующий, уче-

ннк МУРСАЛИМ ар. — предводитель

безопасности, мира, миролюби-

вын

61

МӨРШИТ ғәр. — тура юл күрһә­теүсе МӨСЛИМ ғәр. — мосолман МӨСТӘҠИМ ғәр.—тоғро, дөрөҫ; сыҙамлы

.МӨСӘЛИМ ғәр. — килешеүсән, ке­ше күңелле; тыныс тәбиғәтле

МӨСӘЛЛӘМ ғәр.—һалдат МӨСӘЛЛӘХ ғәр. — ҡораллы МӨХИТДИН ғәр. — яҡлаусы МӨХЛИС ғәр. — саф күңелле,

тоғро МӨХСИН ғәр. — изгелекле, яҡ­шылыҡ ҡылыусы -МӨХТӘБӘР ғәр. ■— хөрмәтле, ҡә­ҙерле МӨХТӘР ғәр.—һайлап алынған

МӨХТӘРӘМ ғәр. — хөрмәтле, ҡә­ҙерле

.МӨХӘДДИС ғәр.— ғалим

МӨХӘМӘҘИ||МӨХӘМӘДИ ғәр.— мосолман кеше

МӨХӘМӘҘИӘ || МӨХӘМӘДИӘ ғәр. — ҡара: Мөхәмәҙи

МӨХӘМӘТЦМӨХӘММӘТ ғәр. — данлы, маҡтаулы (ислам дине­нә нигеҙ һалыусы Мөхәммәт­тең исеменән)

МӨХӘМӘТВӘЛИ ғәр,—мөхәмәтҢ-вәли

МӨХӘМӘТҒАТА ғәр.— мөхәмәт+ ғата

МӨХӘМӘТҒӘЛИ ғәр.—мөхәмәт + ғәли

МӨХӘМӘТДИН ғәр. — мөхәмәт дине

МӨХӘМӘТЙӘН ғәр., фарс. — мө­хәмәт + ЙӘН

МӨХӘМӘТЙӘР ғәр. — мөхәмәт + йәр: Мөхәмәттең дуҫы, иптәше

МӨХӘМӘТНУР ғәр. — мөхәмәт + нур: Мөхәмәт нуры

МӨХӘМӘТСАФА ғәр.—мөхәмәтң-сафа (саф, таҙа, пак)

МӨХӘМӘТСӘЛИМ ғәр. — мөхә­мәт +сәлим (сәләмәт, иҫән)

МӨХӘМӘТША ғәр., фарс. — мө-хәмәт + шаһ; Мөхәмәткә ҡара­ған, мосолман

МӨХӘМӘТШӘРИП ғәр. — мөхә­мәт-}-шәрип

МУРШИТ ар. — наставник, пропо-

ведник; проводник МУСЛИМ ар. — мусульманин МУСТАКИМ ар. — верный, пра-

вильный, правдивый, честный,

терпеливый МУСАЛИМ ар. — покладистый,

человеколюбивый, мирный, спо-

койный МУСАЛЛЯМ ар. — солдат МУСАЛЛЯХ ар. — вооруженный МУХУТДИН ар. — защитник МУХЛИС ар. — искренний, вер­ный МУХСИН ар. — добрый, доброже-

лательный МУХТАБАР ар. — почтенный, ува-

жаемый МУХТАР ар. — избранный, из-

бранник МУХТАРАМ ар. — уважаемый,

почтенный МУХАДДИС ар. — ученып МУХАМАДИ ар. — мусульманин

МУХАМАДИЯ ар. — см. Мухама­ди

МУХАМЕТЦМУХАММЕТ ар. — славный, прославленный (имя основоположника ислама Муха-мета)

МУХАМЕТВАЛИ ар. — мухамет славный+вали хозяин, родствен-ник, покровитель, святой

МУХАМЕТГАТА ар. — мухамет+ гата дар, подарок

МУХАМЕТГАЛИ ар. — мухамет + гали

МУХАМЕТДИН ар. — мухамет+ дин; мусульманская вера

МУХАМЕТЬЯН ар. — мухамет+ ян

МУХАМЕТЪЯР ар. — мухамет+ яр; друг Мухамета

МУХАМЕТНУР ар.— мухамет+ нур луч; свет Мухамета

МУХАМЕТСАФА ар. — мухамет+ сафа чистый, непорочный

МУХАМЕТСАЛИМ ар. — муха­мет-}-салим живой, здоровый, благополучный

МУХАМЕТША ар., перс. — муха-мет+ша; принадлежащий Му-хамету, мусульманин

МУХАМЕТШАРИП ар. — муха­мет-)-шарип

62

МӨХӘМӘТХАЖИ |1 МӨХӘМӘТХӘ-ЖЕ ғәр. — мөхәмәт + хажи

МӨХӘРЛӘМ ғәр.— ҡара: Мөхәр­рәм

МӨХӘРРӘМҢМӨХӘРӘМ ғәр. — һижрә — ай календарындағы 1-се айҙың исеме; шул айҙа тыу­ған балаға ҡушылған исем

МӨШӘРИП ғәр. — данлыҡлы,

шөһрәтле

МӨЪМИН ғәр. — ислам динендә-ге кеше, мосолман

МУЛЛАБАЙ ғәр., баш. — мулла (уҡымышлы кеше) + бай; (бала уҡымышлы, белемле булһын, тигән теләк менән ҡушылған исем)

МУЛЛАҒОЛ ғәр., баш.,— мулла-Ғ ғол (ҡол)

МУЛЛАҒӘЛИ || МУЛЛАҒӘЛЕ ғәр. — мулла + ғәли

МУЛЛАҒӘЛӘМ ғәр. — мулла + ғәләм

МУЛЛАҠАЙ ғәр.— мулла һү­ҙенең иркәләү формаһынан

МУЛЛАНУР ғәр. — муллаң-нур МУЛЛАЯН ғәр., фарс.—мулла+ йән (уҡымышлы булһын, тигән теләк менән ҡушылған исем)

МУЛЛАЯР ғәр., фарс.—мулла+ яр (Муллаяров фамилияһы бар)

МУЛЛӘХМӘТ ғәр. — мулла + әх­мәт

МУСА ғәр.—пәйғәмбәр исеменән (һыуҙан сығарып алынған; ба­ла)

МУСАБАЙ ғәр., баш.— ир бала; ул, улан

МЫРҘА фарс. — 1) ҡусты; түрә балаһы; 2) ир-ат исемдәре ком­поненты булып йөрөй. Мурзин фамилияһы яһалған

МЫРҘАБАЙ фарс, баш. — мыр­ҙа + бай; Мырҙабаев фамилия­һы яһалған

МЫРҘАБУЛАТ фарс, ғәр.— мыр­ҙа + булат; ҡорос һымаҡ ныҡ бала

МЫРҘАГИЛДЕ фарс, баш. — мырҙа + килде

МЫРҘАҒОЛ фарс, баш. — мыр­ҙа + ҡол

МУХАМЕТХАЖИ ар.— мухамет +-

хажи МУХАРЛЯМ ар.— см. Мухаррам-

МУХАРРАМЦМУХАРЯМ ар.—на-звание первого месяца Хидж-ри — Лунного календаря; родил-ся в месяце Мухаррам

МУШАРИП ар. — почтенный, ува-жаемый

МУЪМИН ар. — верующий, пра-воверный, мусульманип

МУЛЛАБАЙ ар., баш. — мулла* образованный человек, господин, хозяин+бан (выражает пожела-ние родителей, чтобы ребенок. был грамотным, образованным)

МУЛЛАГУЛ ар., баш. — мулла-Ғ гул

МУЛЛАГАЛИ ар.— мулла + гали:

МУЛЛАГАЛЯМ ар. — мулла + га-лям

МУЛЛАКАЙ ар. — мулла уче-мый+кай (уменьш.-ласк. аф­фикс)

МУЛЛАНУР ар. — мулла+нур

МУЛЛАЯН ар., перс. — мулла об-разованный+ян душа (выража­ет пожелание родителей, чтобы ребенок был образованным)

МУЛЛАЯР ар., перс.—мулла 4-яр (образована фамилия Мул-лаяров)

МУЛЛАХМЕТ ар. — мулла + ах­мет

МУСА ар. — от имени пророка Моисей; вытащенный из воды;. дитя

МУСАБАЙ а р., баш. — мальчик, сын

МУРЗА перс. — 1) младшин брат;. царевич; 2) компонент мужских имен. Образована фамилия Мурзин

МУРЗАБАЙ перс, баш.—мурза + бай (образована фамилия Мур­забаев)

МУРЗАБУЛАТ перс, ар. — мур­за + булат (выражает пожела­ние родителей, чтобы ребенок был крепким, как сталь)-

МУРЗАГИЛЬДИ перс. — баш. — мурза младший браг+гильди появился

МУРЗАГУЛ перс, баш. — мурза-Ғ гул

63

МЫРҘАҒӘЛИ || МЫРҘАҒӘЛЕ фарс, ғәр. — мырҙа + ғәли

МЫРҘАҠАЙ фарс. — мырҙа һү­ҙенең иркәләү формаһынан яһалған

МЫРҘАХАН фарс, баш. — мыр­ҙа + хан

МӘҒДӘН ғәр. — металл, аҫыл таш

МӘҒДӘНУР ғәр. — мәғдән+нур

МӘҒЗҮМ ғәр.—гонаһһыҙ, саф МӘҒМҮР ғәр. — йәшәүсе, . төҙөк,

һәйбәт сәскә атыусы МӘҒРИФ ғәр. — аңлы, белемле

МӘҒРҮФ ғәр.—атаҡлы, данлыҡ­лы, танылған, билдәле МӘҒСҮМ ғәр. — гонаһһыҙ, саф МӘСҒҮТ ғәр.—ниәт итеп, теләп

алынған МӘҒӘРИФ ғәр. — аңлы, белемле

МӘҒӘСҮМ ғәр.—гонаһһыҙ, саф

МӘҒӘФҮР ғәр. — кисерелгән, ғә­фү ителгән МӘЖИТ ғәр.—данлы, маҡтаулы

МӘЗИТ ғәр. — артыу, . күбәйеү, ишләнеү

МӘҠСҮТ ғәр. — ниәт ителгән, те­ләп алынған

МӘЛИК ғәр. — батша, солтан, хаким

МӘЛИХ ғәр.—һөйкөмлө, яғым­лы, гүзәл

МӘМБӘТ ғәр. — маҡтауға лайыҡ (Мөхәмәт исеменән ҡыҫ­ҡартылған; Мәмбәтов фамилия­һы бар)

МӘМБӘТҠОЛ ғәр., баш. — мәм­бәт + ҡол

МӘРГӘН бор. төрки, монг.—оҫ­та, төҙ атыусы; мәргән (Баш­ҡорт исемләренең үҙенсәлеге ту­раһында А. Г. Бессонов та әй­теп киткән. — БНС. 21-се б.)

МӘРҒҮП ғәр. — теләп, көтөп ал­ған; һөйәкле

МӘРҘӘН || МӘРДӘН фарс —ир-егет, батыр

МӘРҮӘН фарс. — яҡшылыҡ бил­дәһе

МУРЗАГАЛИ перс, ар. — мур­за + гали

МУРЗАКАЙ перс. — ласкатель-ная форма имени Мурза

МУРЗАХАН перс, баш. — мурза +

хан МАГДАН ар. — металл, руда, дра-

гоценный камень МАГДАНУР ар. — магдан + нур

луч, свет МАГЗУМ ар. — невинный, чистый МАГМУР ар. — живучий, благо-

устроенный, расңветающий МАГРИФ ар. — просвещенный, об-

разованный МАГРУФ ар. — знаменитый, из-

вестный; славный МАГСУМ ар. — невинный, чистый МАГСУД ар. — желанный, ждан-

ный МАГАРИФ ар. — просвещенный,

образованный МАГАСУМ ар.—невинный, чис­тый МАГАФУР ар. — оправданный,

прощенный МАЖИТ ар. — прославленный,

славный МАЗИТ ар. — увеличеняе, прибав-

ление МАКСЮТ ар. — желанный, ждан-

ный МАЛИК ар.—царь, правитель

МАЛИХ ар.—прелестный, изящ-ный, миловидный, прекрасный

МАМБЕТ ар.—достойпып похва-лы (сокращеняая форма имени Мухамет. (Образована фа­милия Мамбетов)

МАМБЕТКУЛ ар., баш. — мам­бет 4- кул

МЭРГЭНЦ МЕРГЕН др. тюрк., монг.—снайпер, стрелок («В именах башкирских богатырей много характерного. Не случай-но прозвища их связаны с обоз-наченнем стрельбы. Мяргян зка-чит искусный охотник. меткнц стрелок». — БНС, стр. 21)

МАРГУП ар. — желанный. люби-мый

МАРДАН перс. — молодец, муж-чина

МАРВАН перс. — хорошин

64

МАРВАР ар. — 1) коралл, жем-чуг; 2) мужчина, молодец, му-жественный, храбрый

МАРХАМ ар.—бальзам; утеши-тель, забава

МАСГУТ ар. — счастливый

МЕСЯГУТЦМАСЯГУТ ар.—счаст* ливый (название села Месягу-тово и фамилия Масягутов вос-ходят к этому имени)

МАВЛИ ар. — желанный, ждан-ный; господин

МАВЛИТЦМАВЛЮТ ар. — 1) ме­сто рождения, роднап сторона; 2) день рождения; 3) рожде­ство, праздник; день рождения пророка Мухамета

МАВЛИТБАЙ ар., баш. — мав­лит-)-бай

МАВЛИТЬЯН ар., перс. — мав­лит + ян

МАВЛИТДИН ар. — мавлит+дин

МАВЛИТКУЛ ар., баш. — мав­лит-)-кул (родился в месяце Мавлит)

МАВЛИТХАН ар., баш. — мав-лит+хан

МАВЛАВИ ар. — ученый, образо-ванный

МАХИЯН ар., перс. — 1) подоб-ный луне, красивый; 2) цели-тель

МАХМУТ ар. — хвалимый, про-

славленный МАХМУТЬЯН ар. — махмут+яи

МАХТУМ ар. — 1) достойный поч-тения, уважения; 2) прозвшце сыновей духовных лиц

МАГАДИ ар.—стоящий на пра-вильном пути; наставник (обра-зована фамилия Магадеев)

МӘРҮӘР ғәр. — 1) ынйы, гәүһәр; 1 2) ир кеше, батыр, ғәйрәтле

МӘРҺӘМ ғәр. — бальзам; күцел 1

йыуатҡыс
МӘСҒҮТ ғәр. — бәхетле 1

МӘСӘҒҮТ ғәр. — бәхетле (Мәсә- 1

ғүт тигән ауыл исеме, Мәсәғү-

тов фамилияһы бар)

МӘҮЛИ ғәр. — теләп, һорап ал- 1 ған; әфәнде

МӘҮЛИТҢМӘҮЛЕТ ғәр.—1) тыу- 1 ған ер, тыуған ил; 2) тыуған көн; 3) байрам; Мөхәмәт пәй­ғәмбәр тыуған көн

МӘҮЛИТБАЙ |1 МӘҮЛЕТБАИ ғәр., ; баш. — мәүлет+бай

МӘҮЛИТИӘНҢМӘҮЛЕТИӘН ғәр., \ фарс. — мәүлит + нән

МӘҮЛИТДИН || МӘҮЛЕТДИН I ғәр. — мәүлит+дин

МӘҮЛИТҠОЛ || МӘҮЛЕТҠОЛ . ғәр., баш. — мәүлит+ҡол (Мәү­лит айында тыуған)

МӘҮЛИТХАН||МӘҮЛЕТХАН ғәр., . баш. — мәүлит + хан

МӘҮЛӘҮИ ғәр.— ғалим, уҡымыш- ; лы

МӘХИЙӘН || МӘХЙӘН ғәр., , фарс. — 1) айға оҡшаш, ма­тур; 2) йән биреүсе, терелтеу-се

МӘХМҮТ ғәр. — маҡтаулы, маҡ­талған

МӘХМҮТЙӘН ғәр. — мәхмүт+ йән

МӘХТҮМ ғәр. — 1) ҡэҙер-хермәт-кә лайыҡ; 2) дин әһелдәре ба­лаларының ҡушаматы

МӘҺӘҘИЦМӘҺӘДИ ғәр.—тура голда тороусы, өйрәтеүсе (Мә­һәдисе фамилияһы бар)

Н

НАҒМАН ғәр. — 1) ғәрәп исеме «Нуман»дан; 2) ҡан

НАДИР ғәр. — бик һирәк осрай торған

НАЗАР ғәр. — 1) уй, ҡараш, иғ­тибар; 2) ярҙам, яҡшы ниәт

НАЗАРБАЙ ғәр., баш.—назар + бай

НАГМАН ар. — 1) от арабского

имени «Нуман»; 2) кровь НАДИР ар. — редкостный, ред-

кий НАЗАР ар. — 1) взгляд, взор,

внимание; 2) помощь, благо-

склонность, поддержка НАЗАРБАЙ ар., баш. — назар+

бай

З Заказ 122

65

НАЗАРҒОЛ ғәр., баш. — назар + ғол

НАЗИМ ғәр. — 1) тәртипкә һа­лыусы, ойоштороусы; 2) шағир

НАЗИП ғәр. — аҫыл зат, аҡ һө­йәк («Нәжип»тән үҙгәртелгән) НАИБЦНАИП ғәр. — урынбаҫар,

ярҙамсы НАИБ фарс. — һирәк осрай тор­ған, берҙән-бер НАИЛ ғәр. — бүләк, мираҫ; вариҫ

НАЙМАН — боропго бер монгол ырыуы атамаһынан (Найманов фамилияһы һаҡланған)

НАРАТ монг. — ҡарағас (ныҡ булһын тигән теләк менән ҡу­шылған)

НАҠЫЙ ғәр. — саф, таҙа

НАРИМАН фарс. — ғәйрәтле, ба­тыр

НАРЫНБАЙ фарс, баш. — нарын (ғәйрәт) + бай

НАСИБУЛЛА ғәр. — насип + алла; алла биргән бала

НАСИЩНАСИБ ғәр. — яҙмыш, өлөш

НАСИР ғәр. — ярҙамсы, яҡлау­сы

НАСИХ ғәр. — кәңәшсе, дуҫ

НАСРЕТДИН ғәр. — насир + дин; дингә ярҙам, ҡеүәт

НАСЫР ғәр. — ярҙам

НАСЫРЬЯН ғәр., фарс. — насыр + ян; ярҙамсы

НАУРУЗ || НАУРЫҘ фарс—1) яңы йыл; 2) яҙ; фарсы Ҡояш ка­лендары буйынса яңы йыл 21 мартта башланған. Был төр исемдәр Урта Азия халыҡта­рында күп таралған. Башҡор­тостанда Учалы районында Нау­руз тигән ауыл исемендә, Нау­рузов фамилияһында һаҡлан­ған

НАУРУЗБАЙ фарс, баш. — яңы йылда, яҙ тыуған

НАФИҠ ғәр. — файҙа килтереүсе, табыш, игелек

НИҒМӘТ ғәр. — байлыҡ, мөлкәт, бәхет

НИҒМӘТЙӘН ғәр., фарс.— ниғ-мәт + нән

.66

НАЗАРГУЛ ар., баш. — назар +

гул НАЗИМ ар. — 1) дисциплинирую-

щий, организатор; 2) стихотво-

рец, поэт НАЗИП ар. — благородный, знат-

ного происхождения НАИБ ар. — заместитель, помощ-

ник НАИБ перс. — редкий, единствен-

ный НАИЛЬ ар. — дар, подарок; па-

следник НАЙМАН — от названия одного

из древних монгольских родо-

вых подразделений (сохранилась

фамилия Найманов) НАРАТ монг. — лиственница (по-

желание ребенку, чтобы он был

крепким) НАКИ ар. — чистый, невинный НАРИМАН перс. — могучий, сме-

лый НАРИНБАЙ перс. — баш. — нарин

могучий + бай НАСИБУЛЛА ар. — насип + улла;

данный богом НАСИП ар. — судьба, участь

НАСИР ар. — помощник, защит­ник

НАСИХ ар. — советчик, друг, то-варищ

НАСРЕТДИН ар. — насир по-мощь+дш вера

НАСЫР ар. — помощь

НАСЫРЬЯН ар., перс. — насыр помощь + ян душа; помощник

НАУРУЗ у НАУРЫҘ перс. — 1) но­вый год; 2) веспа; по персид-скому солнечному календарю но­вый год начинался весной —■ 21 марта. Это имя распростра-нено у народов Средней Азии. У башкир сохранилось в назва­ния деревни Науруз и в фами-лии Наурузов в Учалинском районе

НАУРУЗБАЙ перс, баш.—нау­руз + бай; родился в новый год

НАФИК ар. — приносящий поль-зу; находка, добро

НИГМАТ ар. — богатство, состоя-ние, счастье

НИГМАТЬЯН ар., перс. — нигмат богатство, счастье+яи душа

НИҒМӘТУЛЛА ғәр., фарс. — ниг-

мәт+улла (алла) НИЗАМ ғәр.—тәртип, ҡағиҙә

НИЗАМЕТДИН ғәр.— низам + дин

НИЗУАН ғәр.—дәрт, көс

НИӘТБАЙ ғәр., баш. — ниәт, те­ләк; көтөп, теләп алған бала

НИӘТША ғәр., фарс. — ниәт+

шаһ; ниәт итеп, көтөп алынған

НИЯЗ фарс. — бүләк; үтенес;

ӨМӨТ

НИЯЗБАЙ фарс, баш.— нияз+

бай НИЯЗҒОЛ фарс, баш. — нияз

(бүләк)+ҡол; бүләк бала

НОҒАЙ || НУҒАЙ || НУҠАЙ — 1) төрки халыҡтарында ырыу һәм халыҡ атамаһы. Ырыу, ара, халыҡ атамаһының кеше исеме­нә әүерелеүе — телдә билдәле күренеш; 2) монг. — эт (Наға-ев, Нуғаев тигән фамилияларҙа, ер-һыу атамаларында һаҡлан­ған)

НОҒАЙБӘК монг., төрки — но-ғай + бәк (Баҡалы районында ауыл исеме бар)

НОҒМАН ғәр. — 1) ғәрәп исеме «Нуман»дан; 2) ҡан; 3) сәскә төрө

НОСРАТ ғәр. — ярҙам, еңеү

НОСРАТУЛЛА ғәр. — алла ярҙа­мы

НОТФУЛЛА ғәр. — изгелекле; ал­ланың һөйөклөһө; ҡара: Лот­фулла

НУР неол., ғәр. — яҡтылыҡ, нур

НУРҒАЯН ғәр. — нур+ ғаян (кү­ренекле)

НУРГИЗ неол., ғәр., фарс. — нур гиҙеүсе

НУРҒӘЗИ ғәр. — нур + ғәзи (еңеү­се, көрәшсе)

НУРҒӘЛИ || НУРҒӘЛЕ ғәр.— нур+ғәли; бөйөк нур

НУРДӘҮЛӘТ ғәр. — нур + дәүләт; дәүләт нуры, нурлы

НИГМАТУЛЛА ар., перс. — ниг-мат + улла (алла)

НИЗАМ ар,—порядок, режим, устав

НИЗАМЕТДИН ар. — низам по­рядок, режим, (/стае + дин ре-лигия

НИЗВАН || НИЗУАН ар. — сила, мощь

НИЯТБАЙ ар., баш. — ният на-мерение, желание+ бай (компо­нент мужских имен)

НИЯТША ар., перс.—намерение, желание+шах

НИЯЗ перс. — подарок; просьба; надежда

НИЯЗБАЙ перс, баш. — нияз + бай

НИЯЗГУЛ перс, баш. — нияз по­дарок, просьба + тул; желанный, жданный ребенок

НУГАЙ — 1) пазваиие тюркского племени и народа. У многих тюркских пародов сохранились личные имеиа, образованные от названий родов, племен — от эт-нонимов; 2) монг. — собака (об-разованы от данного имени фа-милии Нагаев, Нугаев и пр. Много названий сохранилось в топонимии Башкирии) НУГАЙБЕК монг., тюрк. — ну-гай + бек (сохранилось в назва-ниях деревень Нагайбаково, Ну­гайбек и пр.) НУГМАН ар. — 1) от арабского имени Н у м а н; 2) кровь; 3) разновидность цветка лилии НУСРАТ ар. — помощь, победа НУСРАТУЛЛА ар. — помощь бога

НУТФУЛЛА ар. — добрый, люби-мец аллаха (см.: Лутфулла)

НУР неол., ар.—свет, сияние, луч

НУРГАЯН ар. — нур свет, сия­ние, луч+таяп видный

НУРГИЗ неол., ар., перс.—путе-шествующий в лучах, в сиянии

НУРГАЗИ ар.— нур свет, луч+ гази победитель, борец

НУРГАЛИ ар. — нур свет, луч, сияние-\-таля великий, высочрй-ший

НУРДАВЛЕТ ар. — нур свет, сия­ние, луч+давлет богатство

З*

67

НУРЕТДИН ғәр.— дин нуры

НУРЙӘН ғәр., фарс. — нурлы йән, нурлы бала

НУРИЛХАҠ ғәр.—.хаҡ тәғәлә, алла нуры

НУРИМАН — 1) ғәр.— иман ну­ры; 2) фарс. — ғәйрәтле

НУРИС ғәр. — «Нурислам»дан ҡыҫҡартылған

НУРИСЛАМ ғәр. — нур + ислам; ислам нуры

НУРИХАН ғәр., баш. — пурлы хан

НУРИӘХМӘТ ғәр. — нур + әхмәт; бөйөклөк нуры

НУРЛЫБАЙ ғәр., баш. — нурлы-Ғ бай; нурлы бала

НУРЛЫҒАЯН ғәр.—нурлы+ға­ян; күренекле, атаҡлы

НУРМӨХӘМӘТ ғәр. — нур + мөхә­мәт; мөхәмәт нуры

НУРСӘЛИМ ғәр. — нур + сәлим

НУРУЛЛА ғәр. — алла нуры, яҡ­тыһы

НУРФӘИЗ ғәр. — нур + фәиз (киң күңелле, йомарт)

НУРЫЙ ғәр. — нурлы НУРӘХМӘТ ғәр. — бөйөклөк яҡ­тыһы, нуры

НУХ ғәр. — йыуаныс, ял, тыныс­лыҡ (пәйғәмбәр исеменән). Ну­хов тигән фамилияла һаҡлан­ған

НӘБИ ғәр.—тәнре кешеһе; пәй­ғәмбәр; илсе НӘБИБ ғәр. — белемле, аҡыллы

НӘБИР фарс. — баланың бала­һы, ейән НӘБИУЛЛА ғәр. — алла кешеһе

НӘҒИМ ғәр.—муллыҡ, именлек;

бәхет НӘДИР ғәр. — бик һирәк осрай

торған НӘҘЕР ғәр. — вәғәҙә, нәҙер

НӘҘЕРША ғәр., фарс. — вәғәҙәле, нәҙер бирелгән

68

НУРЕТДИН ар. — свет, луч ве-

ры НУРЬЯН ар., перс.—нур свет,

блеск, сияние+ян душа: сияю-

щий, светящий НУРИЛХАҠ ар.— свет, луч бо-

га НУРИМАН — 1) ар. — нур свет,

лг/ч+иман вера; 2) перс. — мо-

гущественный НУРИС ар. — усеченная форма

имени Нурислам НУРИСЛАМ ар. — нур + ислам

НУРИХАН ар.— баш.— нур + хан

НУРИАХМЕТ ар. — нури + ахмет; свет величия

НУРЛИБАЙ ар., баш.—нурлы+ бай; сияющий, светящий

НУРЛИГАЯН ар. — нурлы сияю-щий + гаян знаменитый

НУРМУХАМЕТ ар. — нур + муха­мет; свет, луч Мухамета

НУРСАЛИМ ар. — нур-Ғ салим

НУРУЛЛА ар. — свет, луч бога

НУРФАИЗ ар. — нур свет, луч + фаиз щедрость, милость, благо-дать, польза

НУРИ ар. — сияющий, светящий

НУРАХМЕТ ар. — нур + ахмет;

луч, свет великого, светоч (со-кращенная форма имени Нури­ахмет)

НУХ ар. — отдых, покой (от име­
ни коранического пророка
Нух — библ. Ной. — ДТС, стр.
361); образовапа фамилия Ну­
хов

НАБИ ар. — пророк, посол

НАБИБ ар. — образованный, муд-

рый, умный НАБИР перс. — внук

НАБИУЛЛА ар. — пәби+улла;

пророк НАГИМ ар. — изобилне, доста-

ток, благополучие; счастье НАДИР ар. — редкостный, редкии

НАДИР ар. — торжественное обе-

щание, обет НАДИРША ар., перс. — обещан-

нып

НӘЖИБӘК ғәр., баш. — нәжип (аҫыл)+бәк (ныҡ); шәп кеше

НӘЖИП ғәр. — аҡ һөйәк, аҫыл зат; аҡыллы, һәләтле

НӘЖМЕТДИН ғәр. — нәжми + дин; дин йондоҙо

НӘЖМИ ғәр. — йондоҙ, йондоҙ кеүек

НӘЖӘР ғәр. — балта оҫтаһы, оҫ­та

НӘЗИР ғәр.—үрнәк, өлгө, бик матур; алдан күреүсе

НӘЗИФ ғәр. — саф, пак

НӘЗИХ ғәр. — дуҫ, кәңәшсе

НӘҠИ ғәр. — саф, таҙа, пак НӘҠИП ғәр. — һайланған, хөр­мәт ителгән; башлыҡ НӘСИМ ғәр. — йомшаҡ ел НӘСИХ ғәр. — кәңәшсе, дуҫ

НӘФИҒУЛЛА ғәр. — нәфиҡ+улла НӘФИҠ ғәр. — файҙа килтереүсе,

игелекле НӘФИС ғәр. — матур, гүзәл

НАЖИБЕК ар., баш. — нажиб

благородный+бек крепкий НАЖИП ар. — благородный, знат-.

ного происхождения; умный,

способиый НАЖМЕТДИН || НАДЖМЕТДИН

ар.—нажми (наджми) звез-

да+дин религия; звезда веры,

религии НАЖМИЦНАДЖМИ ар.—звез­да; подобный звезде, сияющий НАЖАР || НАДЖАР ар. — столяр,

умелец НАЗИР ар. — образец, пример;

красивый; предвестник НАЗИФ ар. — чистый НАЗИХ ар.—друг, советчик, то-

варищ НАКИ ар. — чистый, без примеси НАКИП ар. — избранный, вы-

бранный; предводитель, глава НАСИМ ар.—легкий ветерок НАСИХ ар. — советчик, друг, то-

варищ НАФИГУЛЛА ар. — нафик+улла НАФИК ар. — приносящий поль-

зу; добрый НАФИС ар. — красивый, изящ-

ный

о

ОМОРҘАҠ ғәр., баш. — ғүмер + оҙаҡ; оҙон ғүмер теләп ҡушыл­ған исем

УМУРЗАК ар., баш.—умур (гу­мер) жизнь+узак долгая (по-желание ребенку долгой жизни)

Ө

ӨЛФӘТ ғәр. — дуҫлыҡ, мөхәббәт ӨМӨТБАЙ фарс, баш. — өмөт итеп көтөп алған бала (Өмөт­баев фамилияһы яһалған)

ӨМӨТҠУЖА фарс. — өмөт+ҡужа (өмөт итеп, көтөп алған бала)

УЛЬФАТ ар.—дружба, любовь УМУТБАЙ перс, баш. — умут на-дежда+бай (компонент муж-ских имен); образована фами­лия Умутбаев) УМУТКУЖА перс. — умут надеж-<3а + кужа хозяип (такими име-нами нарекали долгожданных детей)

р

РАЗАҠ ғәр. — ризыҡ, аш биреү­се РАЗИФ ғәр. — риза булыусы

РАЗАК ар.—дающий средство к

жизни, пптающий РАЗИФ ар. — удовлетворенный;

довольный, согласный

69

РАИЛ неол., ғәр. — нигеҙ ҡороу­сы, һалыусы

РАИФЦРАЙЫФ неол., ғәр.— ҡыҙғаныусаи, мәрхәмәтле

РАҠИП ғәр. — теләк, хыял

РАМАҘАН || РАМАЗАН ғәр.— һижрә — Ай календарындағы 9-сы айҙың исеменән (шул ай­ҙа тыуған балаға ҡушылған исем)

РАСИХ ғәр. — ныҡлы, төплө

РАУИЛ неол., ғәр. — үҫмер, йәш егет; яҙғы ҡояш; сәйәхәтсе, ил гиҙеүсе

РАУШАН неол., фарс. — нурлы, яҡты нур һибеүсе

РАФАИЛ||РАФАЭЛЬ неол.—баш­ҡорт теленә рус теленән ингән исем. Сығышы менән боронғо йәһүд теленә барып тоташа. Мә­ғәнәһе — «хоҙа, алла һауыҡтыр­ҙы»

РАФИЛ ғәр. — ҡупшы

РАФИҠ ғәр. — иптәш, дуҫ

РАХМАН ғәр. — рәхимле, изге ниәтле

РАХМАНҒОЛ ғәр., баш. — рах­ман+ғол; алла ҡоло, бәндәһе

РАҺИП ғәр. — теләк, хыял; кө­төп алынған бала

РАЯН неол., ғәр. — һәр яҡтан тулы

РАЯТ неол., ғәр. — байраҡ

РИЗА ғәр. — ризалыҡ, буйһоноу

РИЗУАН ғәр. — ризалыҡ, күңел хушлығы

РИНАТЦ РЕНАТ неол., рус.— русса революция, фән, хеҙмәт тигән һүҙҙәрҙең тәүге ижегенән яһалған исем

РИФАТ неол., ғәр. — юғарыға ол­ғашыу, күтәрелеү

РИФҠӘТ ғәр. — юғары олғашыу, күтәрелеү; бөйөклөк

РИШАТ ғәр. — тура юлдан ба­рыусы; зирәк, аҡыллы, батыр, ҡыйыу

РИЯЗ ғәр. — баҡса, сәскәлек

РӨСТӘМ фарс. — үтә көслө, ҡы­йыу, батыр, мыҡты кәүҙәле, ҡе­үәтле; баһадир

РУСЛАН неол. — «арыҫлан» һүҙе­нән (Арыслан исеменең руслаш­ҡан формаһы)

РАИЛ неол., ар. — основополож-

ник РАИФ неол., ар. — милосердный

РАКИП ар. — желание, мечта

РАМАЗАН ар. — название 9-го месяца Лунного календаря Хи-джри (такое имя давалось маль-чикам, родившимся в этом ме-сяце)

РАСИХ ар. — крепкий, основатель-ный

РАУИЛ ар. — 1) подросток, юно-ша; весеннее солнце; 2) путе-шественник

РАУШАН неол., перс. — светлый, лучистый, лучезарный

РАФАИЛ || РАФАЭЛЬ неол. — за-имствовано из русского языка, по происхождению восходит к древнееврейскому языку в смыс-ле «бог исцелил»

РАФИЛ ар. — элегантный, ще-голь

РАФИК ар.—друг, товарищ

РАХМАН ар.—милосердный, ми-лостивый

РАХМАНГУЛ ар., баш. — рах­ман + гул; раб бога

РАГИП ар. — желание, мечта

РАЯН неол., ар. — полный; совер-

шенный РАЯТ неол., ар. — флаг, знамя РИЗА ар. — согласие, подчинение РИЗВАН ар. — довольство, удов-

летворение РИНАТЦРЕНАТ неол, рус. — об-

разована от начальных частей

слов «революция, наука, труд»

РИФАТ неол, ар. — возвышение, подъем

РИФКАТ ар.—возвышение, подъ­ем; величие

РИШАТ ар. — идущий по пра-вильному пути; умный, храб-рый, мужественный

РИЯЗ ар. — сад, цветник

РУСТЕМ перс. — сильный, храб-рый, мужественный, мощный, могучий; богатырь

РУСЛАН неол. — изменеиная фор­ма древнетюркского имени Ар­слан (лев)

70

РУХЫЛБАЯН || РУХЕЛБАЯН ғәр. — рухыл (рухи хәл) + баян (асыҡ, аныҡ)

РЫСБАЙ баш.—ырыҫ + бай; бә­хетле бала; Рысбаев фамилия­һы бар

РЫСЙӘН баш., фарс. — ырыҫлы, бәхетле йән (Ырыҫйән исеме­нән ҡыҫҡартылған)

РЫСҠОЛ баш. — бәхетле, ырыҫ­лы бала (Рыскулов фамилияһы яһалған)

РЫСҠУЖА баш., фарс.— бәхет­ле хужа, ырыҫлы кеше

РӘБИБ ғәр. — үгәй бала

РӘҒИБ || РӘҒИФ ғәр. — теләп

алынған

РӘҒИТ неол., ғәр. — тыныс, са­быр

РӘДИФ неол., ғәр.—эйәреүсе

РӘЖӘП ғәр. — һижрә — Ай ка­лендарында 7-се айҙың исеме­нән (шул айҙа тыуған балаға ҡушылған)

РӘИЛ неол., ғәр. — нигеҙ ҡороу­сы

РӘИМ ғәр. — йомшаҡ күңелле

РӘИСЦРӘИЕС ғәр.— башлыҡ, етәксе

РӘИФ || РӘЙЕФ ғәр. — ҡыҙғаныу-сан, мәрхәмәтле; билдәле, кү­ренекле

РӘҠИП ғәр.—һаҡта тороусы, күҙәтеүсе; һыбайлы

РӘМИ ғәр. — уҡ атыусы, уҡсы

РӘМИЛ неол., ғәр. —■ тылсымлы, сихри

РӘСИМ ғәр. — рәссам, художник, рәсем төшөрөүсе

РӘСИФ ғәр. — иптәш; ныҡ, һау­һаҡ

РӘСИХ ғәр. — ныҡлы

РӘСҮЛ ғәр. — илсе, хәбәр килте­реүсе; пәйғәмбәр

РӘҮФҢРӘҮЕФ ғәр. — изгелекле, мәрхәмәтле, йомшаҡ күңелле

РӘФИҠ ғәр.—дуҫ, иптәш

РӘФИЛ неол., ғәр. — ҡупшы

РӘФИС неол., ғәр. — билдәле, кү­ренекле

РӘФҠӘТ ғәр. — юғары олғашыу, күтәрелеү; бөйөклөк

РӘХИМ ғәр. — рәхимле, мәрхә­мәтле

РУХИЛБАЯН ар. — рухия дух, душевное состояние + баян яс­ный

РЫСБАЙ баш. — рыс, ырыҫ сча-стбе + бай; образована фамилия Рысбаев

РЫСЬЯН баш., перс. — счастли-вый (усеченная форма имени Ырысьян)

РЫСКУЛ баш. — счастливый (об­разована фамилия Рыскулов)

РЫСКУЖА баш., перс. — ырыҫлы

счастливый+кужа хозяин РАБИБ ар. — сирота РАГИЩРАГИФ ар. — желанный

РАГИТ неол., ар. — спокойный, терпеливый

РАДИФ неол., ар. — последова-тель

РАЖАП ар. — название 7-го ме-сяца Лунного календаря Хидж-ри; такие имена давали детям, родившимся в этом месяце

РАИЛ неол. — ар. —основополож-ник

РАИМ ар. — мягкосердечный

РАИС ар. — глава, руководитель

РАИФ ар. — милосердный; извест-ный, видный

РАКИП ар. — находящийся на

посту, наблюдатель; всадник РАМИ ар. — мечущий; стрелок РАМИЛЬ неол., ар.—волшебный;

волшебник РАСИМ ар.—художник, рисую-

гдий РАСИФ ар.—товарищ; крепкий,

здоровый РАСИХ ар.—крепкий РАСУЛЬ ар. — посол, вестник;

пророк РАУФ ар. — добрый, милосердный,

сострадательный РАФИК ар. — друг, товарищ' РАФИЛЬ неол. ар. — элегантный,

щеголь РАФИС неол., ар. — видный, зна-

менитый РАФКАТ ар. — возвышение, подъ-

ем, величие РАХИМ ар. — милосердный, мило-

стивый

- 71

РӘХИМБАЙ ғәр., баш. —рәхим + бай

РӘХИМҒОЛ ғәр., баш.—рәхим + ҡол; рәхимле бала

РӘХИМЙӘН ғәр., фарс. —рә­хим 4-йән; рәхимле бала

РӘХМӘТ ғәр. — 1) шәфҡәт, мәр­хәмәт, аяу; 2) яҡшылыҡҡа яуап итеп әйтелә торған «рәхмәт» һү­ҙе

РӘХМӘТУЛЛА ғәр. — рәхмәт+ алла; алланың, рәхмәте

РӘШИТ ғәр. — туры юлдан ба­рыусы; батыр, ҡыйыу

РАХИМБАЙ ар., баш.—рахим + бай

РАХИМГУЛ ар., баш.— рахим+ гул; милосердный

РАХИМЬЯН ар., перс —рахим милосердие+ яп душа; милосерд­ный

РАХМЕТ ар. — 1) мплосердие, милость; 2) слово благодарно-сти «спасибо»

РАХМАТУЛЛА ар."— рахмат+ул-

ла; милость бога РАШИТ ар.—идущий по пра-

вильному пути; храбрый, муже-

ствепный

С

САБАЙ баш. — «һабан» һүҙенән

САБАНАЙ баш. — «һабан» һүҙе­нән, һабан ваҡытында тыуған

САБИР ғәр.—сабыр, түҙемле

САБИРЙӘЩСАБИРЬЯН ғәр., фарс. — сабыр+йән; түҙемле, са­быр

САБИТ ғәр. — һүҙендә ныҡ тороу­сы; даими

САБУР ғәр.—сабыр, түҙемле

САҒМАН — мәғәнәһе билдәһеҙ. Сағманов фамилияһында һаҡ­ланған (бәлки: ғәр. сағы — бә­хетле, йомарт + м а н — кеше; исем ялғауы)

САҒЫНБАЙ баш. — 1) болан тө­рө атамаһынан; 2) «һағыныу» һүҙенән; һағынып, көтөп алған бала

САДИҠ ғәр. — тоғролоҡло, ихлас күңелле, эскерһеҙ; дуҫ

САДРЕТДИН ғәр.—дин башлы­ғы

САДРИ ғәр. — башлыҡ («Садрис-ламядан ҡыҫҡартылған)

САДРИСЛАМ ғәр.— ислам баш­лығы

САҘРЕТДИН ғәр.— дин башлы­ғы

САҘРИ ғәр. — башлыҡ

САҘРИСЛАМ ғәр.— ислам баш­лығы

САБАЙ баш. — от слова «са­бан» — плуг; пахота; весенний сев

САБАНАЙ баш. — сабан плуг, па­хота; весенний сев; роднлся во время посева

САБИР ар.—терпеливый, вынос-ливый, стойкий

САБИРЬЯН ар., перс.— сабир терпение + ян душа; терпеливый человек

САБИТ ар. — твердый, стойкий, иепоколебнмын; постояшшй

САБУР ар.—терпеливый, стой­кий

САГМАН — этимология неясна; сохранилось в фамилия Сагма-нов (возможно: ар. — саги сча-стье, щедрость+уцж человек)

САГИНБАЙ баш. — 1) сагин олень + бай; 2) долгожданный, желанный

САДИК ар. — правдивый, настоя-

щий, истинный, искренний; друг САДРЕТДИН ар.—глава рели-

гии САДРИ ар. — глава (сокращеи-

ная форма имени Садрислам) САДРИСЛАМ ар.—глава исла-

ма САДРЕТДИН ар. — глава религии

САДРИ ар.—глава САДРИСЛАМ ар,— глава исламз

72

САЙРАН ғәр. — күңел асыу, тә­биғәт ҡосағындағы байрам

САЛАУАТ—1) халыҡ батыры Салауат Юлаев исеменән; 2) ғәр. маҡтаулы доғалар, намаҙҙар

САЛАХ ғәр.—тыныслыҡ, изгелек

САЛИХ ғәр. — яҡшылыҡ, изгелек ҡылыусы; рәхимле, тәүфиҡлы

САЛИХЙӘН ғәр., фарс. — яҡшы­лыҡ, изгелек ҡылыусы

САМАРБАЙ ғәр., баш.—һамар + бай (һамар тигән йылға ата­маһынан булыуы мөмкин)

САМАТ ғәр. — мәңгелек, мәңге йәшәй торған; башлыҡ

САМИҒУЛЛА ғәр. — самиҡ+ул-ла; тыңлаусы

САМИҠ ғәр. — тыңлаулы

САНИ фарс. — оҡшаш, оҡшаған; ғаиләлә икенсе бала

САНИЯР фарс. — оҡшаған, оҡ­шаш; ғаиләлә икенсе бала

САНЬЯП — мәғәнәһе билдәһеҙ; (ауыл исемендә һаҡланған)

САНЬЯР баш. — 1) крепость, ны­ғытма; 2) үҙәккә үткес, үткер

САНЬЯР ғәр. — батша, император

САРАЙ фарс. — һарай, дворец (Сараев тигән фамилия яһал­ған)

САРБАЙ баш. — һ ары + бай (бо­ронғо төрки телендә һары, са­ры «аҡ йөҙлө» тигән мәғәнәлә лә ҡулланылған; Сарбаев фа­милияһы һаҡланған)

САРЬЯН фарс.—танылған, бил­дәле кеше

САТАЙ монг. — һөйөклө, яҡын туған (Саттаров, 163-сө б.)

САТЛЫҠ баш. — һатып алынған (борон бала тормағанда бала­ны һатып алыу йолаһы булған. Үҙ ата-әсәһе балаһын икенсе кешегә биреп, кире үҙенә «һа­тып» алыр булған. Ундай ба­лаға Һатыбалды, Һатлыҡ һ. б. исемдәр ҡушылған)

САТТАР ғәр. — ғәфү итеүсе, яҡ­лаусы

САУБАН—1) боронғо төрки те­лендә сау (һау) + бая (ялғау); һаулығы бар, иҫән-һау; 2) бәл-

САИРАН ар. — увеседптельная

прогулка, пикник САЛАВАТ—1) от имени баш-

кирского народного героя Са-

лавата Юлаева; 2) ар. — хва-

лебные молитвы, славословие САЛАХ ар. — спокойствие, благо-

честне САЛИХ ар. — хороший, благо-

родный;, добрый, благочестивый САЛИХЬЯН ар., перс. — хороший,

добрый, благочестивый САМАРБАЙ ар. — самар плоды,

польза+бай (возможно, от наз-

вания реки Самара) САМАТ ар. — вечный, неизменный,

постоянный; руководитель САМИГУЛЛА ар.— самик+улла;

послушный САМИК ар. — послушный САНИ перс. — подобный, похо-

жий; второй ребенок в семье САНИЯР перс. — подобный, по-

хожий; второй ребенок в семье САНЬЯП—этимология неясна

(сохранилось в антропотопони-

мах) САНЬЯР баш. — 1) крепость, ук-

репление; 2) пронизывающий САНЬЯР ар. — царь, император САРАЙ перс.—дворец, сарай (об-

разована фамилия Сараев)

САРБАЙ баш. — сар, сары жел-тый, светлый + бап (слово «са­ры» в древнетюркском языке

означало и белый цевт; известна фамилия Сарбаев)

САРЬЯН перс. — известный, зна-менитый

САТАЙ монг.—любимый, близ-кий родственник (Саттаров, стр. 163)

САТЛЫК баш. — проданный, куп-леный (по древнему обычаю, если у кого дети умирали, то совершали акт мнимой купли и продажи. И таким детям дава-ли имена с компонентом с а-тыу — продавать). В этом име­ни отражен древний обычай купли и продажи ребенка

САТТАР ар. — прощающий, за-щищающий

САУБАН — 1) древнетюркское

сау (живой, здоровый)+бан (аффикс); здоровый чело-

73

ки, ғәр. — ҡарап, тәрбиәләп то­роусы; ҡара: һәүбән. Сауба­нов фамилияһы бар САФА ғәр. — сафлыҡ, паҡлыҡ, рәхәтлек, хозурлыҡ

САФАГӘРӘЙ ғәр., фарс.— сафа+ гәрәй (эйәреүсе, дауам итеүсе)

САФАР ғәр. —1) сәйәхәт, алыҫ юл; 2) һижрә — Ай календа­рында 2-се айҙың исеменән (шул айҙа тыуған балаға ҡу­шылған исем)

САФИ ғәр. — саф, таҙа; эскерһеҙ, ысын дуҫ

САФИУЛЛА ғәр. — сафи+алла: саф, таҙа

САФУАН ғәр. — сафлыҡ, паҡлыҡ; тотанаҡлы

САФЫЙ ғәр. — саф, ысын дуҫ

САЯП ғәр. — оҫта ҡылыссы

САЯР ғәр. — сәйәхәтсе, юлсы САЯРҒӘЛИ ғәр. — саяр + ғәли: Саяргалин, Саярғәлиев фами­лиялары бар

САЯФ ғәр. — оҫта ҡылыссы

САЯХ ғәр. — илгиҙәр, сәйәхәтсе

СИБАЙ ғәр.—сиба (мөхәббәт)+ й (өндәшеү ялғауы — Саттаров, 164-се б.)

СИБӘҒӘТ ғәр.— төҫ, буяу

СИБӘҒӘТУЛЛА ғәр. — сибәғәт + улла; алланың төҫө

СИРАЙ ғәр. — яҡтылыҡ

СИРАЖ ғәр. — яҡтыртҡыс, шәм, факел

СИРАЖЕТДИН ғәр. — сираж + дин

СИРАЖИ ғәр. — яҡтыртҡыс, шәм, факел

СИРАЗЕТДИН ғәр. —дин яҡ­тыртҡысы

СИРБАЙ бош. баш. — сир, сиреү (ғәскәр) 4- бай (исем яһаусы компонент); Сирбаев фамилия­һы яһалған

СИРҒӘЛИ || СИРҒӘЛЕ баш., ғәр. — сир + ғәли; ғәскәри кеше (Сирғалин фамилияһы бар)

СИРЕҮСЕ бор. баш. — һуғышсы, һалдат, ғәскәри кеше; Сирусин фамилияһы һаҡланған

век; 2) возможно, ар. воспита-тель, опекун; образована фами­лия Саубанов

САФА ар. ■— чистота, искренность. непорочность; блаженство, ло-кой

САФАГАРЕЙ ар., перс.— сафа + гарей последователь

САФАР ар. — 1) путешествие, дальний путь; 2) название 2-го месяца Лунного календаря Хи-джри. Такие имена давали де-тям, родившимся в этом месяце

САФИ ар.—чистый; честный, ис-кренний друг

САФИУЛЛА ар. — сафи + улла; чистый, непорочный

САФУАН ар. — чистота, непороч­ность; выдержанный

САФИ ар. — чистый, искренний друг

САЯП ар. — хорошо владеющий мечом

САЯР ар. — путешественник

САЯРГАЛИ ар. — саяр путешест-венник+галя великий, высочай-ший (образованы фамилии Са­яргалин, Саяргалиев)

САЯФ ар. — хорошо владеющий мечом

САЯХ ар. — путешественник

СИБАЙ ар. — сиба любовь+й (звательный аффикс. — Сатта­ров, стр. 164)

СИБАГАТ ар. — цвет, краска

СИБАГАТУЛЛА ар. — сибагат цвет, краска+улла бог

СИРАЙ ар. — свет

СИРАЖ ар. — светильник, лампа, факел

СИРАЖЕТДИН ар.—сираж све­тильник, свеча+пуя религия

СИРАЖИ ар.—см. Сираж

СИРАЗИТДИН ар.— свет рели-гии

СИРБАЙ др. баш. — сир, сиру войско, арлшя+бай (компонент мужских имен); образована фа­милия Сирбаев

СИРГАЛИ баш., ар.—сир войско, армия+талк великий, велича-вый; военный, военнослужащий (образована фамилия Сиргалин)

СИРУСИ др. баш. — воин, боец, военный; сохранилась в фами­лии Сирусин

74

СИСӘМБАЙ фарс, баш. — сисәм-бе, шишәмбе (аҙнаның 2-се кө­нө) + бай (ялғау); шишәмбе көн тыуған

СИТДИҠЦ СИТДЫҠ ғәр. — тура һүҙле, ғәҙел

СМАҠ фарс. — йомарт (Жануза-ков); Смаков фамилияһы бар

СМАҠАЙ фарс.—смаҡ+ай; Ыс­маҡай тигән ауыл исеме бар

СОБХАН ғәр.—дан, шөһрәт, маҡ­тау

СОБХАНҒОЛ ғәр., баш.—данлы, шөһрәтле, маҡтаулы

СОЛТАН ғәр. — 1) батша, хаким;

  1. шәп, һәйбәт, иң яҡшы кеше;

  2. исем компоненты

СОЛТАНБАЙ ғәр., баш. — сол-

тан + бай СОЛТАНБӘК ғәр., баш. — сол-

тан+бәк

СОЛТАНГИЛДЕ ғәр., баш. — сол­тан + килде

СОЛТАНГӘРӘЙ ғәр., фарс. — сол-тан+гәрәй

СОЛТАНҒОЛ ғәр., баш.— сол­тан + ҡол

СОЛТАНҒУЖА ғәр., фарс. — сол-тан+ғужа; шәп хужа

СОЛТАНҒӘЛИ ғәр. — солтан+ ғәли

СОЛТАНМОРАТ ғәр. — солтан+ морат

СОЛТАНӘХМӘТ ғәр. — солтан+ әхмәт

СӨЙӨНДӨК баш. — һөйөндөк

СӨЙӘРҒОЛ баш. — һөйәр+ҡол; һөйкөмлө, һөймәлекле бала

СӨЛӘЙМӘН ғәр. — 1) тыныс; һаҡсы; 2) ҙур балыҡ (был исем төрки телдәренә ғәрәп теленән, ә ғәрәп теленә боронғо йәһуд теленән ингән)

СӨНӘҒӘТ ғәр. — оҫталыҡ; һөнәр-лелек

СӨНӘҒӘТУЛЛА ғәр. — оҫта, һө­нәрмән

СУНАРҒОЛ ғәр — һунар + ҡол

СУРА баш.—егет, батыр; бәһле­үәндең улы; дуҫ

СИСАМБАЙ перс, баш. — сисам, шишамби вторник+бай (компо­нент мужских имен); родился во вторник

СИТДИК ар. — правдивый, спра-ведливый

СМАК перс. — щедрый (Джану-заков); образована фамилия Смаков

СМАКАЙ перс. — смак щедрый+ ай (аффикс); сохранилось в названии дер. Исмакаево

СУБХАН ар.—слава, хвала

СУБХАНГУЛ ар., баш. — субхан

слава, почет, хвала+тул раб СУЛТАН ар. — 1) царь, прави-

тель; 2) лучший, самый хоро-

ший; 3) компонент мужских и

женских имен СУЛТАНБАЙ ар., баш.—султан+

бай СУЛТАНБЕК ар., баш.— султан

правигель + бек крепкий, здоро-

вый СУЛТАНГИЛЬДИ ар., баш. —

султан+гильди пришел СУЛТАНГАРЕЙ ар., перс.—сул­тан + гарей СУЛТАНГУЛ ар., баш. —султан +

гул СУЛТАНГУЖА ар., перс. — сул-

тан+гужа; хороший хозяин СУЛТАНГАЛИ ар. — султан+га-

ли СУЛТАНМУРАТ ар. — султан+

мурат; самое лучшее желание СУЛТАНАХМЕТ ар. — султанЧ-

ахмет СУЮНДУК баш. — обрадовались СУЯРГУЛ баш. — любимый, лас-

ковый СУЛЕЙМАН ар. — 1) мирный,

защищенный; 2) название ры-

бы лосось (это имя было заим-

сгвовано из арабского языка,

а в арабский — из древнееврей-

ского) СУНАГАТ ар. — мастерство, сно-

ровка СУНАГАТУЛЛА ар.—мастер на

все руки СУНАРГУЛ ар. — сунар охота+

гул (компонент мужских имен) СУРА баш. — джигит, молодец,

смелый, герой; сын богатыря;

друг

75

СУРАҒОЛ баш. — батыр, ҡыйыу

егет СУРАЙ баш. — Сура исеменең

иркәләу формаһы СУРАҠАЙ баш. — Сура исеменең

иркәләу формаһы СУРАМАН баш. — батыр ир

СУФИЯН ғәр., фарс.— суфый, тыйнаҡлы, тотанаҡлы

СУФИЯР ғәр., фарс. — суфый,

тыйнаҡлы, тотанаҡлы + яр (дуҫ,

иптәш) СЫНБУЛАТ баш., фарс. — сын+

булат, ысын ҡорос (бала ҡорос һымаҡ ныҡ булһын тигән теләк

менән ҡушылған) СЫНҒЫҘ монг. — бөйөк, көслө

(Сынгызов фамилияһы бар)

СЫНТИМЕР баш. — сың + тимер; ысын, ин, шәп тимер (бала ныҡ булһын тигән теләк менән ҡу­шылған)

СЫҢҒЫҘ монг. — бөйөк, көслө

СЫРЛЫБАЙ баш. — һырлы, би­ҙәкле, матур + бай

СЫРТЛАН баш. — һыртлан (сүл бүреһе); батырлыҡ билдәһе

СЫУАҠБАЙ баш.—сыуаҡ + бай (сыуаҡ көндө тыуған)

СӘБИХ ғәр. — матур, һылыу

СӘҒИТ ғәр. — бәхетле СӘҒИТЙӘН ғәр., фарс.— сәғит (бәхет)+йән; бәхетле бала

СӘҒӘҘИ ғәр. — бәхетле СӘҒӘҘӘТ ғәр. — бәхет, уңыш СӘҒӘҘӘТГӘРӘЙ ғәр., фарс. - сә­ғәҙәт-)-гәрәй СӘҒӘҘӘТКИРӘЙ ғәр., фарс.—сә­ғәҙәт (бәхет)+кирәй (дауам итеүсе)

СӘЙЕТЦСӘИТ ғәр. —түрә, баш­лыҡ

СӘЙЕТБАБА ғәр., баш. — сәит (түрә, башлыҡ) + баба (ата-ба­ба, нәҫел-нәсәп)

СӘЙЕТБАТТАЛ || СӘИТБАТТАЛ

76

СУРАГУЛ баш. — сура молодец, храбрец + тул

СУРАЙ баш. — ласкательная фор­ма имени Сура

СУРАКАЙ баш. — ласкательная форма имени Сура

СУРАМАН баш. — молодец, муж-чина

СУФИЯН ар., перс. — суфый сдер-жанный, воздержанный+т ду-ша

СУФИЯР ар., перс.—суфи сдер-жанный, воздержанный + яр друг, товаршц

СЫНБУЛАТ баш., фарс.— сын настоящий+булат сталь (выра-жает пожелание родителен, чтобы ребенок был крепким)

СЫНГЫЗЦЧИНГИЗ монг. — ве-ликий, сильный (сохранилось в фамилни и назваиии дер. Сын-гизово)

СЫНТИМЕР баш. — сын настоя-щий+ тимер железо (выражает пожелание родителей, чтобы ре­бенок был крепким)

СЫНГЫЗЦЧИНГИЗ монг. — вели-кий, сильный

СЫРЛЫБАЙ баш. — сырлы узор-чатый, расписанный, красивый+ бай (компонент мужских имен)

СЫРТЛАН баш. — гиена (символ смелости

СУАКБАЙ баш. — суак ясный день + б&а (родился в яснуго по-году)

САБИХ ар. — красивый, прелест-ный

САГИТ ар. — счастливый

САГИТЬЯН ар., перс. — сагит счастливый+яя д уша, счастли­вый ребенок

САГАДИ ар. — счастливый

САГАДАТ ар.— счастье, удача

САГАДАТГАРЕЙ ар„ трс. — са­гадат -һгарей

САГАДАТКИРЕЙ ар., перс.—са­гадат счастье + кирей последова-тель (компонент мужских имен в форме кирей и гарей)

САИТ ар. — глава, предаодитель

САИТБАБА ар., баш.— саит гла­ва, предводитель Л- баба дед, прадед; предок

САИТБАТТАЛ ар. — саит глава,

ғәр. — сәйет (түрә, башлыҡ) + баттал (батыр, ҡыйыу, үткер)

СӘЙЕТГӘРӘЙ|| СӘИТГӘРӘЙ ғәр., фарс. — сәйет (башлыҡ) +гәрәй (эйәреүсе)

СӘЙЕТҒАФАР || СӘИТҒАФАР ғәр. — сәйет (башлыҡ) + ғафар (ғәфү итеүсе)

СӘЙЕТҒӘЛИ || СӘЙЕТҒӘЛЕ ғәр.— сәйет+ғәли

СӘЙЕТКИРӘЙ || СӘИТКИРӘЙ ғәр., фарс. — сәйет (башлыҡ, түрә)+кирәй

СӘЙЕТҠУЖАЦСӘИТҠУЖА ғәр., фарс. — хужа, баш кеше

СӘЙЕТӘХМӘТ || СӘИТӘХМӘТ ғәр. — сәйет (башлыҡ)+әхмәт (иң маҡтаулы)

СӘЙЕТХӘЖИ.||СӘИТХӘЖЕ ғәр.— сәйет+хәжи; хажға барған

СӘЙҘЕЛ ғәр. — башлыҡ (Сәйет исеменән үҙгәргән)

СӘЙФЕЛМӨЛӨК ғәр. — батша­лар ҡылысы

СӘЙФЕТДИН ғәр. — дин ҡылы­сы

СӘЙФИ гәр. — ҡылыслы

СӘЙФУЛЛА ғәр. — алла ҡылы­сы

СӘЙӘР гәр. — сәйәхәтсе, юлсы

СӘЛИМ ғәр. — сәләмәт, иҫән-һау, һау-сәләмәт; саф, пак; ғәҙел, ябай, кешелекле

СӘЛИМГӘРӘЙ гәр., фарс. — сә­лим + гәрәй

СӘЛИМЙӘН ғәр., фарс.— сәлим + йән; иҫән-һау, сәләмәт

СӘЛИХ ғәр. — яҡшылыҡ, изгелек ҡылыусы; тәүфиҡлы, ғәҙел

СӘЛИХРГӘН ғәр., фарс. — сәлих+

йән; изгелек ҡылыусы

СӘЛМӘН гәр. — тыныс

СӘЛӘМ ғәр. — иҫәнлек, һаулыҡ, сәләмәтлек; сәләм биреү

СӘЛӘХ ғәр. — тыныслыҡ, изгелек; кәрәклек

СӘЛӘХЕТДИН ғәр. — сәләх+дин

СӘМИ ғәр. — юғары дәрәжәле,

бөйөк, ҡиммәт СӘМИҒУЛЛА гәр. —алла һүҙен

тыңлаусы

предводитель + баттал храбрый,

смелый, бойкий САИТГАРЕЙ ар., перс. — саит

глава, предводитель+гарея по-

следователь САИТГАФАР ар. — саит глава,

предводитель + тафгр прощаю-

щий, всепращающий САИТГАЛИ ар.—саит гла'ва+

гали великий САИТКИРЕЙ ар„ монг., — саит

глава, пред водитель + кирей

САИТКУЖА ар., перс. — глава,

предводитель, хозяин САИТАХМЕТ ар,—саит предво-

дитёль+ ахмет прославленный

САИТХАЖИ ар. — саит+хажи; паломник

САЙДИЛЬ ар. — глава, предводи­тель

САЙФИЛМУЛЮК || САЙФУЛЬ-МУЛЮК ар. — меч царства

САЙФИТДИН Ц САИФУТДИН ар. — меч веры

САЙФИ ар. — имегощий меч.

САЙФУЛЛА ар. — меч аллаха

САЯР ар. ■— путешественник

САЛИМ ар. — целый, невреди-мый; благополучный; простой, искренний, честный; человечный

САЛИМГАРЕЙ ар., перс. — са­лим +гарей

САЛИМЬЯН ар., перс. — салим благополучие+яа душа; благо­получный, невредимый

САЛИХ ар. — хороший, добрый, благочестивый, честный

САЛИХЬЯН ар., перс.— салих хороший, добрый+ян душа; благочестивый человек

САЛЬМАН ар. — спокойный

САЛЯМ ар. —здоровье, благопо-

лучие; приветствие САЛАХ ар. — спокойствие, мир,

благочестие; пригодность САЛАХЕТДИН ар. — салах+дин

(мшгосердие веры) САМИ ар. — великий, дорогой

САМИГУЛЛА ар. — слушадощий бога; слушатель

77

СӘМИҠ ғәр.—тыңлаусы, ише­теүсе

СӘМИХ ғәр. — йомарт СӘРҘӘР фарс. — ғәскәр башлығы, дәрәжәле кеше, башлыҡ

СӘРМӘН фарс. — башлыҡ; дәрә­жәле кеше

СӘРМӘН монг. — сар(ай)+ман (исем ялғауы); ай һымаҡ (Жа-нузаков, 156-сы б.)

СӘСӘН баш. — аҡыл эйәһе, һүҙ оҫтаһы

СӘФӘР ғәр. — 1) юл, сәйәхәт; 2) Һижрә — Ай календарында 2-се айҙың исеме (шул айҙа тыуған балаға ҡушылған исем)

СӘҮЕРБАЙ ғәр., баш. — сәүер (иран ҡояш календарында 2-се айҙың исеме, апрель). Сәүерба-ев фамилияһы бар

СӘФӘРҒӘЛИ [| СӘФӘРҒӘЛЕ ғәр. — сәфәр + ғәли; Сәфәрғәлин, Сәфәрғәлиев фамилиялары яһал­ған

СӘХИ ғәр. — киң күңелле, йомарт

СӘХИП ғәр.—юлдаш, дуҫ, ип­тәш

СӘХИПГӘРӘЙ ғәр., фарс. — сәхип (дуҫ, иптәш) +гәрәй (эйәреүсе)

СӘХИПКИРӘЙ ғәр., фарс. —сә­хип +кирәй СӘХИУЛЛА ғәр.— йомарт

СӘХӘБИ ғәр. —дуҫ, иптәш СӘХӘҮ ғәр. — йомарт; саф, паҡ СӘХӘҮЕТДИН ғәр, —сәхәү+дин;

йомартлыҡ, сафлыҡ СӘЯХ ғәр. — сәйәхәтсе, илгиҙәр

САМИК ар.—слушающий, слуша-тель

САМИХ ар. — щедрый

САРДАР перс. — главиокоманду-ющий; заиимающий высокую должность; вождь, предводитель

САРМАН перс. — глава; заиимаю­щий высокую должность

САРМАН монг. — сар лг/ка+ман (аффикс); луноподобпый (Джа-нузаков, стр. 156)

САСЯН баш. — мудрый, умный; оратор

САФАР ар. — 1) путешествие, дальний путь; 2) название 2-го месяца Лунного календаря Хи-джри; родился в месяце Сафар

САУАРБАЙ ар., баш. — сауар ап­рель + бай (саур бык, волк; те­лең — знак зодиака — второй месяц иранского солнечного го-да)

САФАРГАЛИ ар. — сафар+гали; образованы фамилии Сафарга­лин, Сафаргалиев

САХИ ар.—добрый, щедрый САХИП ар.—друг, товарищ

САХИПГАРЕЙ ар, перс.— сахип друг, товарищ+гареһ последо-ватель

САХИПКИРЕЙ ар., перс.—са­хип + кирей

САХИУЛЛА ар. — сахи+улла; щедрый

САХАБИ ар. — друг, товарищ

САХАУ ар. — щедрый; чистый

САХАУИТДИН ар. — сахау+дин; щедрость, чистота

САЯХ ар. — путешественник

Т

ТАБИП || ТАБИБ ғәр. — дауалау­сы, доктор, врач

ТАЖИ ғәр. — тажлы (таж — батшалар баш кейеме)

ТАИП ғәр. — һәйбәт, шәп кеше; тәүбә итеүсе

ТАИПХӘЖЕ || ТАИПХӘЖИ ғәр.— таип+хәже; һәйбәт кеше; тәү­бә итеүсе

ТАИР ғәр. — юғары осоусы; ҡош­тар

78

ТАБИП || ТАБИБ ар.—лекаръ,

врач, доктор' ТАЖИ ар. — от слова таж ко-

рона, венец ТАИП ар.—хороший, приятный,

добрый; кающийся, раскаиваю-

щийся ТАИПХАЖИ ар.—таип хороший,

добрый+хажи поломник, рас-

каивающийся ТАИР ар. — высоко летающая

птица; птицы

\

ТАЙМАС || ТАЙМАҪ бор. баш.— ^таймаҫ, тайпылмаҫ; ныҡ

ТАЙСЫ бор. баш. — 1) тай һү­ҙенән (йорт хайуандары, төрлө януар, уларҙың балаларының атамаһын балаға исем итеп ҡу­шыу башҡорт һәм башҡа төр­ки халыҡтарҙа борондан билдә­ле); 2) боронғо төрки халыҡ­тарҙа титул, дәрәжә атамаһы булараҡ һәм «өлкән тәрбиәсе, остаҙ, атаҡлы, билдәле кеше» тигән мәғәнәләрҙә ҡулланылған (Тайсин тигән фамилия бар)

ТАЙФУР фарс. — ҡош

ТАЛИП Ғәр. — барыусы, эҙләүсе,

талап итеүхе; уҡыусы, шәкерт ТАЛМАС баш. — 1) тәржемәсе;

2) арымаҫ, талмаҫ ТАЛХА ғәр. — һайлап алынған,

бик һәйбәт ТАМИР бор. төрк. — тимер (бала

тимер һымаҡ ныҡ булһын тип

ҡушылған исем)

ТАМЬЯН баш. — боронғо баш­ҡорт ырыуы атамаһынан (йо­ла буйынса баланын, ҡайҙа тыу-ғанлығын билдәләп, шул ырыу, ара атамаһын исем итеп ҡуш­ҡандар)

ТАНАҒОЛ бор. төрк. — 1) тапа (ыпйы)+ғол (ялғау)

ТАНҺЫҠ бор. баш. — иҫ киткес, таң ҡалырлыҡ, мөғжизә; теләп, көтөп алынған

ТАНҺЫҠБАЙ баш. — теләп, кө­төп алған

ТАНҺЫҠҠУЖА баш., фарс — танһыҡ + ҡужа; теләп, көтөп ал­ған, танһыҡ

ТАҢ баш. — танда тыуған

ТАҢАТАР баш. — таң+атар (ба­ланың таң атҡанда тыуыуын билдәләп ҡушылған исем)

ТАҢБУЛАТ баш., фарс. — таң+

булат
ТАҢҒАТАР баш.— таң+атар

(таң атҡанда тыуған) ТАРАУЫЛ бор. баш. — мәғәнәһе

билдәһеҙ (Аҡбуҙат эпосында

Тарауыл ҡарт бар)

ТАЙМАС др. баш. — устойчивый, стойкий (букв. непоскальзываю-щийся, не ошибающийся)

ТАЙСИ др. баш. — 1) от слова тай — жеребенок двух лет (лич-ные имена, образованные от названия домашних животиых и их детенышей, •— явление тра-диционное в башкирском и в других тюркских языках); 2) употреблялось в качестве титула у древних тюрков и оз-начало «старший наставник, учи-тель; знатный человек, имени-тый» (известна фамилия Тай­син)

ТАЙФУР перс. — птица

ТАЛИП ар. — идущий, ищущий; студент, ученик

ТАЛМАС баш. — 1) переводчик; 2) не устанет, не утомится

ТАЛХА ар. — избранный, самый лучший

ТАМИР др. тюрк. — железо (вы-ражает пожелание родителей, чтобы ребенок был крепким, как железо)

ТАМЬЯН баш.—от названия древнего рода башкир (по обы-чаю имена давались и в честь рода, племени, где родился ре­бенок)

ТАНАГУЛ др. тюрк.—тана жем-чуг + тул (компонент мужских имен)

ТАНСЫК др. баш. — чудо, не-обыкновенный; желанный, ждан-иый

ТАНСЫКБАЙ баш.—желанный, жданный

ТАНСЫККУЖА баш., перс.—тан­сык желанный+кужа (компо­нент мужских имен)

ТАН баш. — рассвет, утренняя за­ря

ТАНАТАР баш. — тан утренняя заря+атар загорится; рассвет (указывает время рождения ре-

ОРНТСЭ

ТАНБУЛАТ баш., перс.—тан ут­ренняя заря+ булат сталь

ТАНГАТАР баш.—тан утренняя заря+атар загорится

ТАРАУЛ др. баш. — этимология неясна (в эпосе Акбузат имя старика)

79

ТАРИҠ ғәр. — тотҡан юл ТАТЛЫБАЙ баш. — татлы + бай

ТАУИС неол., ғәр. — ҡош исеме­нән ТАУЛЫБАЙ баш. — таулы+бай ТАУЛЫҠАЙ баш. — 1) «тау» һү­ҙенең иркәләү формаһынан; 2) ара атамаһынан булыуы их­тимал

ТАХАУ ғәр. — 1) яҡшы теләк, сә­ләм; 2) тоҡом, нәҫел

ТАХАУИ ғәр. — ҡара: Тахау ТАҺИР ғәр. — таҙа, пак, ғәйеп­һеҙ ТАҺИРЙӘН ғәр., фарс.— таһир + йән; таҙа, пак, ғәйепһеҙ йән

ТАШБУЛАТ баш., фарс —таш+ булат (был төр исемдәр бала гел үлеп торған ғаиләлә «баш­ҡаса бала үлмәһен, ныҡ бул­һын» тигән теләк менән ҡу­шылған)

ТАШТИМЕР баш.—таш+тимер (бала таш, тимер һымаҡ ныҡ булһын тип ҡушылған исем)

ТАЯР ғәр. — осоусы; әҙер тороу­сы

ТЕЛӘПҠОЛ баш.—теләп алған бала

ТЕЛӘҮБАЙ баш.—теләп алған бала

ТЕЛӘҮБИРҘЕ баш. — теләү+ бир­ҙе (Теләүбирҙин, Тләүбирҙин фамилиялары бар)

ТЕЛӘҮКӘЙ баш.—теләп, көтөп алған бала

ТЕЛӘҮСЕ баш.—теләп алған (Тләүсин, Телдүсин фамилияла­ры яһалған)

ТЕЛӘҮШӘ баш., фарс. — теләп алған (Теләүшин фамилияһы бар)

ТЕЛӘШ баш. — теләп алған

ТЕРЕҒОЛ баш. —тере + ҡол

ТЕҮӘЛБАЙ баш. — теүәл 4- бай

ТИМЕР баш. — «тимер» һүҙенән (тимер һымаҡ ныҡ булһын ти­гән теләк менән ҡушылған)

ТАРИК ар. — путь, дорога

ТАТЛЫБАЙ баш. — татлы слад-

кий+ бай ;

ТАВИС неол., ар. — павлин ,';

ТАУЛЫБАЙ баш. — таулы + бай

ТАУЛЫКАЙ баш. — 1) от ласка-тельной формы слова «таулы» (горная, гористая); 2) возмож-но, от названия родового под-разделения

ТАХАУ ар. — 1) хорошее пожела-ние, приветствие; 2) потомок, племя, род

ТАХАУИ ар. — то же, что Тахау

ТАГИР ар. — чистый, непорочный, невинный

ТАГИРЬЯН ар., перс. — тагир чистый, непорочный, невинный+ ян

ТАШБУЛАТ баш., перс, — таш ка-мень + булат сталь (такие име­не давались как символ крепо-сти, когда в семье часто уми-рали дети)

ТАШТИМЕР баш.— таш камень + тимер железо (пожелание ре-бенку крепного здоровья)

ТАЯР ар.—летающий; готовый

ТЕЛЯПКУЛ баш. — желанный

ТЕЛЯУБАЙ баш.—желанный ре-

бенок ТЕЛЯУБИРДИ баш. — теляу же-

лание+бирди дал (образованы

фамилии Теляубирдин, Тляубир-

дин) ТЕЛЯУКАЙ баш. — желанный

ТЕЛЯУСИ баш. — желающий (об­разованы фамилии Теляусин, Тляусин)

ТЕЛЯУША баш., перс. — желан­ный (образована фамилия Те-ляушин)

ТЕЛЯШ баш. — желанный

ТЕРЕГУЛ баш.—тере живой, здоровый + тул

ТУАЛЬБАЙ баш. — туаль пол-ный; ровно+бай

ТИМИР баш. — железо, железный (имена с компонентом тимир выражают пожелание, чтобы ребенок был крепким, вынос-ливыы)

во

ТИМЕРБАЙ баш. — тимер + бай ТИМЕРБУЛАТ баш., фарс.—ти­мер + булат (ныҡлыҡ билдәһе)

ТИМЕРБӘК баш. — ныҡ тимер (ныҡлыҡ билдәһе)

ТИМЕРҒӘЗЕ баш., ғәр. — тимер -Ьғәзе; ныҡ көрәшсе, еңеүсе

ТИМЕРҒӘЛИ || ТИМЕРҒӘ Л Е баш., ғәр. —тимер + ғәли

ТИМЕРЙӘН баш., фарс. — ти-мер + йәи; тимер һымаҡ ныҡ

ТИМЕРКӘЙ баш. — тимер һымаҡ («тимер» һүҙенен иркәләү фор­маһынан)

ТИМЕРҒАҘЫҠ баш. — йондоҙ исеменән

ТИМЕРХАН баш. — тимер + хан

ТИМЕРША баш., фарс. — тимер һымаҡ ныҡ

ТИМУР төр. — 1336—1405 йыл­дарҙа Урта Азияла дәүләт эш­мәкәре — әмир Аҡһаҡ Тимер исеме менән бәйле

ТИҢБИРҘЕ баш.—тиң+бирҙе ТИҢИШ баш.—тиң+ищ ТИҢСУРА баш.—тиц+сура

ТОҒАН бор. төрк. — беркет; бо­йороусы

ТОЙҒОН баш. — 1) ҡош исеме­нән; 2) бик шәп, яҡшы (Той-ғонов фамилияһы яһалған)

ТОМАН баш.—томан; (борон то­ман көндө тыуған балаға шун­дай исем ҡушҡандар; был йола төркмәндәрҙә лә билдәле)

ТОМАНСЫ баш. — томан + сы; то­ман көндө тыуған (Томаншин фамилияһында һаҡланған)

ТОМАШ баш. — томан исеменән үҙгәртелгән

ТОРОМТАЙ баш. — ҡош исеме­нән (ҡайһы бер һөйләштәрҙә торомтайҙы ҡарсыға тиҙәр)

ТОРСОНБАЙ бор. баш.— торһон+ бай

ТИМИРБАЙ баш.—тимир + бай ТИМИРБУЛАТ баш., перс. — ти­мир железо-\- булат сталь (сим­вол крепости)

ТИМИРБЕК баш. — тимир желе­зо + бек крепкий (символ кре­пости)

ТИМИРГАЗИ баш., ар.— тимир, железо + гази победитель, борщ,

ТИМИРГАЛИ баш., ар.— тимир + гали

ТИМИРЬЯН баш., перс. — тимир* железо+ян душа

ТИМЕРКЕЙ баш. — железнын (ог ласкательной формы слова «ти­мир» — железо)

ТИМИРКАЗЫК баш. — Полярна» звезда

ТИМИРХАН баш. — тимир + хан

ТИМИРША баш., перс.—тимир» железо+ша (аффикс); крепкий. как железо

ТИМУР тюрк. — происхождение-данного антропонима связано с-и.менем среднеазиатского госу-дарственного деятеля, полковод-ца (1336—1405) Тимура (Ти­мур Хромец)

ТИНБИРДИ баш. — тин ровня,, равный, чега+бирди дал

ТИНИШ баш.—тин ровня, рав­ный + иш друг, товаршц

ТИНСУРА баш. — тин ровня, рав­ный, равнозначный + сура герой,, молодец; друг

ТУГАН др. тюрк. — орел; повели-тель

ТУЙГУН баш. — 1) кречет белый;, 2) отличный (образована фа­милия Туйгунов)

ТУМАН баш. — туман (по древ-нему обычаю ребенку, родивше-муся во время тумана, давали? имя со словом «туман». Этот-обычай известен и в историж туркмен. — Кононов А. Н. «Ро-дословная туркмен»)

ТУМАНСЫ баш. — родился в ту-манный день (сохранилась в фа­милия Туманшин)

ТУМАШ баш. — измененная фор­ма имени Туман

ТУРУМТАЙ баш. — пустельга (в некоторых диалектах — ястреб)

ТУРСУНБАЙ др. баш. — турсун-һцсть живет+бай

ТӨЛКӨБАЙ баш. — төлкө + бай (Төлкөбаев фамилияһы бар)

ТӨПСӨК баш.—һуңғы, кинйә (һуңғы балаға ҡушылған исем)

ТӨХБӘТ ғәр. — ҡиммәтле бүләк

ТӨХБӘТУЛЛА ғәр.— алла бүлә­ге ТӨХВӘТ ғәр. — ҡиммәтле бүләк

ТӨХВӘТУЛЛА ғәр. — төхвәт + ул-ла

ТУҒАНБАЙ баш.—туған+бай (туғаны күп булһын тигән те­ләк менән ҡушылған исем)

ТУҒЫҘАҠ баш. — 1) ҡош атама­һынан (борон балаларға ҡош исемен ҡушыу йолаһы киң та­ралған булған); 2) проф. К. К. Юдахин яҙыуынса, ғаиләлә бала тормағанда, яңы тыуған бала­ны һаҡлау әсән уны сит кешегә биреп тороп, һуңынан туғыҙ төрлө нәмә биреп «һатып алыу» йолаһы булған; бындай балаға Туғыҙаҡ, һатлыҡ йә һатыбал­ды тигән исем ҡушҡандар

ТУҒЫҘБАЙ баш.—туғыҙ + бай (бәлки, баланың ғаиләлә туғы­ҙынсы икәнен билдәләп ҡушыл­ғандыр. Туғыҙаҡ исеме менән бер төрлө булыуы ла ихтимал)

ТУЙГИЛДЕ баш,—туй+.килде (туй килгәндә тыуған)

ТУЙСЫ баш.—туй, байрам ва­ҡытында тыуған (Туйсин фа­милияһы яһалған)

ТУЙЫШ баш.—туй + иш; туйҙа тыуған (Туйыш тигән ауыл исе­мендә, Туйышев фамилияһында һаҡланған)

ТУҠАБАЙ баш. — бай, туҡ, мөл-кәтле+бай (Туҡабаев фами­лияһында һаҡланған)

ТУҠБУЛАТ баш., фарс.— туҡ +

булат ТУҠСАБА бор. баш.—туҡ+саба

ТУЛЬКУБАЙ баш. — тульку ли-са+бай (образована фамилия Тулькубаев)

ТУПСЮК баш. — последний, пос-ледыш (такие имена давались в семье последнему ребенку. В русском языке соответствует имени Поскребыш)

ТУХБАТ ар.—дар, дорогой по-дарок

ТУХБАТУЛЛА ар.—дар божий

ТУХВАТ ар. — дар, дорогой по-дарок

ТУХВАТУЛЛА ар. — тухват+ул-ла; дар, подарок

ТУГАНБАЙ баш.—туган род-ственник, родня+ бай (выража-ет пожелание родителей, чтобы у новорожденного было много родственников, родни)

ТУГУЗАК баш. — 1) дрофа (обы-чаи и традиции нарекания де-тей названиями птиц суше-ствует издревле); 2) происхож-дение данного имени связано, как об этом пишет проф. К. К. Юдахин, с обычаем купли роди-телями собственного ребенка в целях сохранения его жизни. В качестве платы дают девять предметов; имя такому ребенку обычно дается Тугузак, Сатлык или Сатыбалды

ТУГУЗБАЙ баш. — тугуз девять + бай; (возможно, что такое имя давалось девятому в семье ре­бенку)

ТИИГИЛЬДИ баш.—туй свадь-ба+кидди пришел (ребенок ро-дился во время свадьбы)

ТУЙСЫ баш. — родился во время свадьбы, праздника (образована фамилия Туйсин)

ТУИШ баш. — туй + иш; родился во время свадьбы (сохранилось в фамилии Туишев и в назва-нии деревни Туишево)

ТУКАБАЙ баш. — тук богатый, сыгый+бай (компонент муж-ских имен); сохранилось в фа­милии Тукабаев

ТУКБУЛАТ баш., перс.— тук+ булат

ТУКСАБА др. баш.—тук + саба

82

\

(боронғо ырыу, ара атамаһы­нан) ТУҠСУРА баш. — туҡ+сура

ТУҠТАҒОЛ баш. — туҡта + ғол (борон ғаиләлә тыуған бер ба­ла үлеп торған осраҡта үлемде туҡтатыу әсән «туҡта» һүҙе менән ҡушылған)

ТУҠТАМЫШ баш. — «туҡта», «үл­мә» тигән теләк менән ҡушыл­ған исем; Туҡтамышев фами­лияһы бар

ТУҠТАР баш. — «башҡаса бала үлмәҫ» тигән теләкте белдереп ҡушылған исем

ТУЛЫБАЙ баш.—тулы + бай

ТУРАХАН баш. — тура (ғәҙел) + хан

ТУФАН ғәр. — көслө ташҡын, оҙайлы ҡойма ямғыр

ТҮЛӘБАЙ баш. — түлә + бай (тү­ләп алынған)

ТҮЛӘК баш. — баҫалҡы; яҙғы бә-рәс (Түләков фамилияһы бар)

ТҮЛӘКБАЙ баш. — түләк+бай ТҮЛӘКӘН баш. — түләп алынған ТҮРЙӘН баш., фарс.—турә

(аҡыллы) +йән ТҮРӘБАЙ баш.—түрә (аҡыл­лы) + бай; (бала аҡыллы булһын, тигән теләк менән ҡушылған исем) ТӘЛҒӘТ ғәр. — күркәмлек, матур­лыҡ ТӘМИНДАР ғәр., фарс. — бик шәп, көслө

ТӘНӘКӘЙ баш. — тәнәкәй, бала­ҡай (Тәнәкәй тигән ауыл исе­мендә һаҡланған)

ТӘҮФИҠ ғәр. — тәүфиҡлылыҡ, тыйнаҡлыҡ; бәхет; ярҙам

ТӘХӘҮ ғәр. — яҡшы теләк, сә­ләм; тоҡом, нәҫел

(от названия башкирского ро-да)

ТУКСУРА баш. — тук богатыйр, сытый+сура

ТУКТАГОЛ баш. — тукта остано-вись + тул (по древнему обычак> имя со словом «туҡта» — «оста-новись» давалось ребенку в той семье, где дети постоянно уми-рали)

ТУКТАМЫШ баш. — тукта оста-ноәись -Ьмыш (аффикс); (выра-жает пожелание родителей, что-бы дети больше не умирали);. образована фамилия Туктамы­шев

ТУКТАР баш. — остановится (от-ражает . надежду, что больше-дети не будут умирать)

ТУЛИБАЙ баш. — тулы полный+ бай

ТУРАХАН баш. — тура прямой,, справедливый+хш

ТУФАН ар. — разлив, половодье,. потоп

ТУЛЯБАЙ баш.'—туля уплочено,, возвращено+ бай

ТУЛЯК баш. — спокойный, сдер-жанный; весенний приплод (об­разована фамилия Туляков)

ТУЛЯКБАЙ баш. — туляк+бай

ТУЛЯКАН баш. — уплочено

ТУРЬЯН баш., перс. — турья ум~ ный+ян душа

ТУРЯБАЙ баш.—туря умный+ бай (имя выражает пожелание,. чтобы ребенок был умным)

ТАЛГАТ ар. — изящество, красо-та

ТАМИНДАР ар., перс. — тамин сильный, дгороишй+дар (аф­фикс наличия)

ТАНЯКЕЙ баш. — дитя, дитятко;: сохранилось в названии дерев­ня Тенякаево и пр.

ТАУФИК ар. — скромность; сча-стье; помощь, содействие

ТАХАУ ар. — хорошее пожелание,. приветствие; потомок, род, пле-мя

у

УҒАТАР баш. — уҡ + атар (илен һаҡлар)

УГАТАР баш. — уҡ сгрела + атар-будет стрелять; стрелок из лу-

83

УЙЫЛДАН баш,—Уйыл йыл­ғаһы атамаһынан

УЙЫЛДАН ғәр. —-1) бала, улан; 2) ожмах хеҙмәтсеһе

УҠБАЙ баш. — уҡ + бай; уғатар, илен һаҡлаусы

УҠБИРҘЕ баш. — уҡ+бирҙе (ил­де һаҡлаусыны бирҙе)

УЛАН баш. — ир бала, ул, ма­лай

УЛЬЯБАЙ баш. — улья (һуғыш­та табылған табыш) + бай (Уль­ябаев фамилияһы яһалған)

УРАЗ баш. — бәхет, ҡот

УРАЗАЙ баш. — бәхетле (Ураз исеменең өндәшеү, иркәләү фор­маһынан)

УРАЗБАЙ баш.— ураз+бай; бә­хетле бала

УРАЗБАҠ баш. — ураз + баҡ

УРАЗБАҠТЫ баш.—ураз (бәхет, ҡот) + баҡты (килде) Уразбак­тин һәм Уразбактин фамилия­лары яһалған

УРАЗГИЛДЕ баш.— бәхет, ҡот килде

УРАЗМӘТ баш., ғәр.—ураз+мәт (өммәт, халыҡ, милләт); Ураз­мәтов фамилияһы яһалған

УРАЗЫМБӘТ баш., ғәр.—ураз (бәхет) + өммәт (халыҡ); Ура-зымбәтов фамилияһы бар

УРАҠ баш. — ураҡ һүҙенән; ураҡ ваҡытында тыуған

УРАҠАЙ баш. — ураҡ һүҙенең иркәләү формаһынан; ауыл исемдәрендә һаҡланған

УРАҠБАЙ баш. — ураҡ+бай;

ураҡ ваҡытында тыуған УРАҠСЫ баш. — ураҡ + сы; ураҡ ваҡытында тыуған (Ураҡсин фа­милияһы бар)

ка («Башкиры издавна славн-лись как искусные стрелки из лука и донесли эту славу до эпохи Наполеона, против котог рого выступали с тем оружи-ем» —БНС, стр. 21)

УЙЫЛДАН баш. — от названия реки Уйыл

ВИЛДАН ар. — 1) дитя, сын; 2) слуга в раю

УКБАЙ баш. — ук стрела+бай; стрелок из лука; защитник ро-дины

УКБИРДИ баш. — ук стрела + бирди дал; появился защитник родины

УЛАН баш. — юноша, сын, маль-чик

УЛЬЯБАЙ баш.—улья трофей, добыча+бай (образована фами­лия Ульябаев)

УРАЗ баш.—счастье, удача, та­лан

УРАЗАЙ баш. — ураз + ай; счаст-лнвый (ласкательная форма имени Ураз)

УРАЗБАЙ баш. — ураз счастье, удача+ бай; счастливый

УРАЗБАК баш. — ураз счастье+ бак приди

УРАЗБАКТЫ баш. — ураз сча-стье + бакты взглянуло, пришло; образованы фам.илии Уразбак­тин, Уразбактин

УРАЗГИЛЬДИ баш.— ураз сяа-сгье+гильди пришло

УРАЗМЕТ баш., ар. — ураз сча­стье, удача+иет (сокращенная форма слова у м м е т — народ, нация); образована фамилия Уразметов

УРАЗИМБЕТ баш., ар.—ураз счастье + уммет народ; образ-О' вана фамилия Уразимбетов

УРАК баш.—серп; родился во время жатвы

УРАКАЙ баш. — от ласкателыюй формы имени Урак; сохранп-лось в названиях деревень Ура-каево

УРАКБАЙ баш.—урак серп-т бай; родился во время жатвы

УРАКСЫ баш. — урак серп + сы (аффикс); родился во время жатвы. Образована фамилия Ураксин

84

УРАЛ баш.—Урал тауы атама­һынан; Уралда тыуған

УРАЛБАЙ баш. — Урал+ бай

(Уралда тыуған)

УРАН баш. — 1) хәрби оран, һө-рән; 2) боронғо ырыу, ара ата­маһынан

УРМАН баш. — урман һүҙенән (Урманов фамилияһында һаҡ­ланған)

•УРМАНАЙ баш. — урман+ай (өн­дәшеү аффиксы)

УРМАНСЫ баш.— урман + сы (ба­ланың урманда тыуыуын бил­дәләп ҡушылған; Урманшин фамилияһы яһалған)

УРМАНТАЙ баш., монг.— урман+ тай (баланын, урманда тыуы­уын билдәләп ҡушылған исем; Урмантаев фамилияһы бар)

УСМАН ғәр. — ирлек, батырлыҡ (боронғо гәрәй хәлифенең исе­ме; тарихи сығанаҡтарҙа Ғос­ман формаһында ла осрай)

УСМАНҒӘЛИ |] УСМАНҒӘЛЕ ғәр. — усман + ғәли

УТАРБАЙ баш. — утар + бай

(Утарбаев фамилияһы бар)

УШАН бор. баш. — о ш (ағас­тың үҙәге); үҙәк (Ушанов фа­милияһы бар)

УРАЛ баш. — от названия горы Урал; родился на Урале

УРАЛБАЙ баш. —Урал + бай (ро­дился на Урале)

УРАН баш. — 1) боевой клич, призыв; 2) от этнонима У р а н

УРМАН баш, —урман лес (об-разована фамилия Урманов)

УРМАНАЙ баш.—урман лес+ ай (звательный аффикс^

УРМАНСЫ баш.— урман лес+ сы; лесник (родился ребенок в лесной местности и в память этого получил такое имя; об-разована фамилия Урманшин)

УРМАНТАЙ баш., мон. — урман лес+тай (аффикс наличия); об-разована фамилия Урмантаев

УСМАН ар. — смелость, героизм (имя древнего арабского халифа; в исторических источниках встре-чается и в форме Гусман)

УСМАНГАЛИ ар. — усман+гали

УТАРБАЙ баш. — утар хутор, се-

ление+бяя (сохраншюсь в фа-

милии Утарбаев) УШАН др. баш. — сердцевнна де-

рева (сохранилось в фамилии

Ушанов)

Ү

ҮҘӘНБАЙ баш. — үҙән+бай;

Үҙәнбаев фамилияһы бар

ҮЗБӘК баш.—халыҡ атамаһынан (бәлки, үҙе+бәк һүҙҙәренән яһалған исемдер); Үҙбәков фа­милияһы бар

ҮЛЙӘБАЙ баш. — үлйә (һуғышта алынған табыш) + бай; бай та­быш

ҮЛЙӘКӘЙ баш.—үлйә+кәй (ир-кәләү формаһындағы исем)

ҮЛЙӘН баш. — 1) һуғышта та­былған табыш; 2) еҫле үлән тамыры

ҮЛӘНБАЙ баш. — үлән+бай;

Үләнбаев фамилияһы яһалған

УЗЯНБАЙ баш.— узян долина+ бак; образована фамилия Узян­баев

УЗБЕК баш. — 1) от названия народности (возможно, от слов: «узе» сам+ бек князь); образо­вана фамилия Узбеков

УЛЬЯБАЙ баш. — улья трофей, добыча+бай богатый, боеач; бо-гатая добыча

УЛЬЯКАЙ баш, — улья трофей, добыча+кш (ласкательная фор­ма имеш)

УЛЬЯН баш. — 1) трофей, добы­ча; 2) корень душистой тра-вы

УЛЯНБАЙ баш. — улян трава+ бай; образована фамилия Улян-баев

85

ҮЛМӘҪ баш. — үлмәҫ, йәшәр (Үл-мәсов фамилияһы бар)

ҮЛМӘҪБАЙ баш.—үлмәҫ, оҙак йәшәр (ғаиләлә бала рәттән үлеп торған саҡта «был бала үлмәһен» тигән теләк менән ҡу­шылған исем)

ҮМӘР ғәр. — ғүмер һүҙенән (ғү­мерле булһын тигән теләк ме­нән ҡушылған)

ҮРГЕН баш. — 1) тәхет, урын; 2) нәҙек тал

ҮҪӘРГӘН баш. — боронғо баш­ҡорт ырыу атамаһынан (бала­ның ниндәй ырыу ерендә тыуы-уын билдәләп, шул ырыу хөр­мәтенә ҡушылған исем)

ҮТӘБАЙ баш. — 1) бик яҡшы, бик һәйбәт; 2) теләп, һорап ал­ған (Үтәбаев фамилияһы бар)

ҮТӘГӘН бор. баш. — үтәү һү­ҙенән (оҙаҡ бала булмай тор­ғандан һуң тыуған балаға ҡу­шылған исем)

ҮТӘҒОЛ баш.—үтә + ҡол (теләк үтәлгән)

ҮТӘП баш. — 1) бик яҡшы; 2) те­ләк үтәлде (Үтәев фамилияһы бар)

ҮТӘМЕШ баш. — үтәү һүҙенән (ғаиләлә оҙаҡ бала булмай то­роп, шунан һуң тыуған балаға ҡушылған исем)

ҮТӘШ баш. — үтәлеш (боронғо йола буйынса, баланы үтенеп һорағанда «үтенес үтәлде» ти­гән мәғәнәлә ҡушылған исем)

УЛМЯС баш. — не умрет; обра-зована фамилия Улмясов

УЛМЯСБАЙ баш. — улмяс не ум-рет + бай (выражает пожелание, чтобы ребенок жил долго; рас-пространена фамилия Улмяс­баев)

УМАР ар. — то же, что г у м е р—• жизнь (пожелание ребенку дол-гих лет жизни)

УРГЕН баш.— 1) трон, возвышен-ное место; 2) тонкая ива

УСЯРГАН баш.—от названия древнего рода башкир (такие имена давались в честь рода, где родился ребенок)

УТЯБАЙ баш. — 1) хороший, пре-восходный; 2) желание испол-нено (образована фамилия Утя­баев)

УТЯГАН др. баш. — исполнил (такое имя давали ребенку, ког-да в семье долго не было де-тей)

УТЯГУЛ баш. — утя + гул (жела­ние исполнено)

УТЯЙ баш. — 1) от слова «утя»—• «превосходный»; 2) исполнить

УТЯМИШ баш.—исполнил (та­кие имена давались детям в се-мьях, где долго не было детей)

УТЯШ баш. — исполнение (т. е. ребенок родился во исполнение настоятельной просьбы родите-лей)

;:

ФАВАР неол., фарс.— фонтан ФАВАРИС ғәр.—1) батыр, ҡа­һарман; 2) оҫта һыбайсы ФАЗЛЕТДИН ғәр.— фазл (яҡ­шы, һәйбәт)+дин

ФАЗЛИНУР ғәр.—яҡшы, һәй-бәт+нур; белемле

ФАЗЛЫЙ ғәр. — иң һәйбәт, шәп; белемле, дәрәжәле; Фазлыев фамилияһы яһалған

ФАЗЛӘХМӘТ ғәр.—фазл (һәй­бәт) т-әхмәт (маҡтаулы)

ФАВАР неол., перс. — фонтан

ФАВАРИС ар. — 1) смелый, ге­рой; 2) искусный наездник

ФАЗЛЕТДИН ар. — фазл хоро­ший, прекрасный+дин религия, вера

ФАЗЛИНУР ар. — фазл хороший, прекрасный+пур луч; образо-ванный, ученый

ФАЗЛИ ар. —превосходный, обра-зованный; образована фамилия Фазлиев

ФАЗЛАХМЕТ ар. — фазл хоро­ший + ахмет превосходный, дос-тойный почести

86

■ФАЗУЛЛА ғәр.—ҡара: Фәйзул­ла

ФАЗЫЛ ғәр. — ин. һәйбәт, ин­сафлы, намыҫлы (ғалимдар эпи­теты)

•ФАЗЫЛҒАЯН ғәр. — фазыл (шәп, һәйбәт) + ғаян (күренекле, атаҡ­лы)

•ФАЗЫЛЙӘН ғәр., фарс. — фазыл (һәйбәт, яҡшы)+йән (бала шәп булһын тигән теләкте белдерә)

'ФАЗЫЛХАН ғәр., баш.— фазыл +

хан ■ФАЗЫЛЬЯН ғәр., фарс—фазыл+

йән

ФАИҠЦФАЙЫҠ неол., ғәр.— башҡаларҙан өҫтөн, шәп, һәй­бәт ФАИЛЦФАЙЫЛ неол., фарс.—

эшсән, дәртле ФАРЗЕТДИН ғәр. — дин фарызы,

бурысы ФАРИЗ ғәр. — бурыс, фарыз ФАРИС ғәр., — батыр; һыбайлы ФАРУҠ ғәр. — яҡшыны, яманды айыра белеүсе

ФАТИХ ғәр. — асыусы, башлаусы, еңеүсе

ФАТТАХ ғәр.—еңеүсе

ФАЯЗ ғәр. — бәрәкәт биреүсе, йо­март

ФИДАИЛ неол., ғәр. — фиҙәҡәр, тырыш

ФИДАИ ғәр. — фиҙаҡәр, тырыш

ФИДАН неол., ғәр. — фиҙәҡәр, тырыш

ФИРҒӘЛИ фарс, ғәр.— оло; дин башлығы

ФИРҒӘТ ғәр. — айырылыу, айы­рылышыу

ФИРУЗ неол., ғәр. — нур һибеү-сө бәхөтлө

ФИТРАТ|| ФИДРАТ ғәр. — тәбиғи, саф

ФУАТ ғәр. — йөрәк, күңел; аҡыл ФӘИЗ ғәр. —1) белем; 2) мул­лыҡ, йомартлыҡ; 3) еңеүсе

ФӘЙЕЗ ғәр. — 1) белем; муллыҡ;

2) йомартлыҡ, рәхимлелек;

3) еңеүсе

ФӘЙЗИ — ҡара: Фәйез (ҡыҫҡар­тылған исем)

ФАЗУЛЛА ар. — см. Файзулла

ФАЗЫЛ ар. — превосходный, чест-ный, достойный (эпитет уче-ных)

ФАЗЫЛГАЯН ар.— фазыл пре­
восходный,достойный + гаяи
видный, знатный

ФАЗЫЛЬЯН ар., перс.— фазыл хороший, превосходный+яп ду-ша (выражает пожелание, что-бы ребенок был хорошим)

ФАЗЫЛХАН ар., баш. — фазыл-1-хаң

ФАЗЫЛЬЯН ар., перс.—фазыл хороший, превосходный + яя бу­ша

ФАИК неол., ар. — наилучший, превосходный

ФАИЛ неол., перс.'—трудолюби-

вый, энергичный ФАРЗЕТДИН ар.— долг, обязан-

ность веры, религии ФАРИЗ ар.-—обязанность, долг ФАРИС ар. — храбрец; всадник ФАРУК ар. — разборчивый, умею-

щий разбирать плохое и хоро-

шее ФАТИХ ар. — зачинатель, победи-

тель
ФАТТАХ ар. — победитель
ФАЯЗ ар. — приумножающий,

щедрый ФИДАИЛ неол., ар.—старатель­иый ФИДАЙ ар.—старательиый ФИДАН неол., ар. — старательиый

ФИРГАЛИ перс. — ар. — старый, старший; глава религии

ФИРГАТ ар. — расставание, раз-лука

ФИРУЗ неол., ар. — лучезарный, счастливый

ФИТРАТ |! ФИДРАТ ар. — естест-венный, чистый; нетронутость, первозданность

ФУАТ ар. — сердце, душа; разум

ФАИЗ ар.— 1) знание; 2) нзоби-лие, щедрость, милость; 3) по­бедитель

ФАИЗ ар. — 1) знание; изобилие; 2) щедрость, милость; 3) побе­дитель

ФАЙЗИ ар. — см. Фаиз (усечен-ная форма составных имен)

87

ФӘЙЗРАХМАН ғәр. — фәйез + р ахман

ФӘЙЗУЛЛА ғәр. — фәйез+ улла

ФӘЙРУЗ неол., фарс. — йәшкелт күк төҫтәге аҫылташ

ФӘН неол., ғәр. — белем, ғилем, фән

ФӘНГИЗ неол., ғәр. — фәнде ги­ҙеүсе

ФӘНЗИЛ неол., ғәр. — фәнле, ғи­лемле

ФӘНДИЛ неол., ғәр.—фән+дил (йөрәк, күңел)

ФӘНИЛ неол., ғәр. — белемле, ғи­лемле

ФӘНИР неол., ғәр. — фән кеше­һе

ФӘНИС фарс. — яҡтыртҡыс, ма­яҡ

ФӘННУР неол., ғәр. — фән нуры

ФӘНҮЗ неол., ғәр. — яҡтыртҡыс

ФӘНҮС кеол,. фарс.—яҡтыртҡыс, маяҡ

ФӘРЗӘН ғәр. — уҡымышлы;

аҡыллы, зирәк

ФӘРИТ ғәр.—тиңдәшһеҙ, бер­ҙән-бер

ФӘРРӘХ ғәр. — һөйөнөслө, ҡыуа­ныслы

ФӘРУҠ ғәр. — яҡшыны-яманды айыра белгән

ФӘРҮӘЗ фарс. — осоусы, бәхетле

ФӘРҮӘН фарс.—күп, күмәк

ФӘРХЕТДИН ғәр. — фәрхет + дин; диндең һөйөклөһө

ФӘРХИ ғәр.—шатлыҡлы, ҡыуа­ныслы. Һөйөнөслө

ФӘРХӘТ фарс.—зирәк, еңелмәҫ

ФӘСИХ || ФАСИХ ғәр. — сәсән,

телгә оста ФӘСХЕТДИН ғәр. —фәсих + дин ФӘСХИ ғәр. — сәсән, телгә оҫта ФӘТИХ ғәр. — башлаусы, еңеүсе

ФӘТҠУЛЛА ғәр. — фәтҡи (еңеү­се) -һ улла

ФӘТТӘХ ғәр. — башлаусы, еңеү­се

ФӘТТӘХЕТДИН ғәр. — фәттәх +

ДНН

88

ФАЙЗРАХМАН ар. — файз + рах-

мап ФАЙЗУЛЛА ар. — фаиз + улла ФАЙРУЗ неол., перс. — бирюза

(драгоценный камень) ФАН неол., ар. — знание, наука

ФАНГИЗ неол., ар. — фан зна­ние, наука-\-тз странствуй, изу-чай

ФАНЗИЛ неол., ар. — образован-ный

ФАНДИЛ неол., ар. — фан зна-ние+дш сердце

ФАНИЛЬ неол., ар. — образован-ный

ФАНИР неол., ар. — ученый

ФАНИС перс. — светило, маяк

ФАННУР неол., ар. — фан нау-

ка+нур свет; светила науки ФАНУЗ неол., ар. — светила ФАНУС неол., перс. — светила,,

маяк ФАРЗАН ар. — ученый, образован-

ный; умный, способный ФАРИТ ар. — единственпый, ред-

костный, бесподобный ФАРРАХ ар. — радостный, весе­лый ФАРУК ар. — разборчивый, умею-

щий разбирать плохое и хоро-

шее ФАРВАЗ перс.—летающий; сча-

стливый ФАРВАН перс. — много, множест-

во ФАРХЕТДИН ар. — любимец ве-

ры
ФАРХИ ар. — радостный, весе­
лый
ФАРХАТ перс. — понятливый,

сметливый, непобедимый ФАСИХ ар. — находчивый в сло-

вах, остроумиый ФАСХЕТДИН ар. — фасих+дин ФАСХИ ар. — остроумиый ФАТИХ ар. — зачинатель, победи-

тель ФАТКУЛЛА ар. — фатки победи-

тель+уша (алла) бог ФАТТАХ ар.—зачинатель, побе-

дитель ФАТТАХИТДИН ар. — фаттах

победитель+дип вера, религия

ФӘТХЕЛ гәр. — еңеүсе (ҡыҫҡар-

тылған исем) ФӘТХЕЛБАЯН ғәр. — фәтхел+

баян

ФӘТХЕЛҒАЯН ғәр. — фәтхел-Ь ғаяп

ФӘТХЕЛИСЛАМ ғәр. — фәтхел+ ислам

ФӘТХЕТДИН ғәр. — диндең баш­лаусыһы, еңеүсеһе

ФӘТХИ ғәр. — еңеүсе (ҡыҫҡар­тылған исем)

ФӘТХИНУР ғәр. — нур яулаусы

ФӘТХУЛЛА ғәр. — фәтхи + алла

ФӘҮЗЕТДИН ғәр. — фәүзи + дин ФӘҮЗИ ғәр. — еңеүсе ФӘҮЗӘТ ғәр. — еңеүсе ФӘҮҠӘТ неол., ғәр. — башҡанан

ӨҪТӨН, ШӘП

ФӘХРЕҒӘЛӘМ ғәр. — фәхре

(дан)+ғәләм (бар донъя)

ФӘХРЕТДИН ғәр.—фәхри (дан) + дин

ФӘХРИ ғәр. — дан (ҡыҫҡартыл­ған исем)

ФӘХРИСЛАМ ғәр. — исламдың даны

ФӘХРӘЗИ ғәр. — маҡтаулы, дан­лыҡлы

ФӘҺИМ ғәр. — аҡыллы, знрәк

ФАТХИЛЬ ар. — победитель (усе-

ченная форма имени) ФАТХИЛБАЯН ар.— фатхил по­бедитель + баяп объяснение, из-вещение

ФАТХИЛЬГАЯН ар. — фатхил победитель + гаян знатный, яс­ный, видный

ФАТХИЛИСЛАМ ар. — фатхил победитель + ислам мусульма-кин

ФАТХИТДИН ар. — победитель веры

ФАТХИ ар.—победитель (усечен-ная форма имени)

ФАТХИНУР ар. — фатхи завоева-тель + нур свет, луч

ФАТХУЛЛА ар. — фатхи победи-тель + улла бог

ФАВЗИТДИН ар. — фавзи+дин

ФАВЗИ ар. — победитель

ФАВЗАТ ар.—победитель

ФАВКАТ неол., ар. — лучше дру-гих, превосходный

ФАХРИГАЛЯМ ар.— фахри сла­ва-1-галям мир, вселенная

ФАХРИТДИН ар.—фахри слава+ дин вера

ФАХРИ ар. — слава (усеченная форма имени)

ФАХРИСЛАМ ар. — слава йола­ма

ФАХРАЗИ ар. — славный, почет-ный

ФАГИМ ар. — умыый, способный, смышленый, сметливый

Х

ХАЖҒӘЛИ || ХАЖҒӘ ЛЕ ғәр.— хаж + ғәли (хаж ҡылған, хажда булған бөйөк кеше)

ХАЖИ ғәр. — хажға барған; Ха­жия һәм Хажиев фамилиялары яһалған

ХАЖИБӘК ғәр., баш. — хажда булған

ХАЖИҒӘЛИ || ХАЖИҒӘЛЕ ғәр.— хажда булған кеше

ХАЖИМ ғәр. — Хажимөхәмәт исе­менән ҡыҫҡартылған

ХАЖИМӨХӘМӘТ ғәр. — хажи+ мөхәмәт

ХАЖИӘХМӘТ ғәр. — хажи + әх­мәт

ХАЗБУЛАТ ғәр., фарс. — хас

ХАЖГАЛИ ар. — хажи палом-ник+талн великий

ХАЖЩХАДЖИ ар. —паломник (образованы фамилии Хажин и Хажиев)

ХАЖИБЕК ар., баш. — хажи + бек; паломник

ХАЖИГАЛИ ар. — хажи+гали (паломник)

ХАЖИМ ар.—усеченная форма имени Хажимухамет

ХАЖИМУХАМЕТ ар.— хажиму­хамет

ХАЖИАХМЕТ ар. — хажи +- ахмет

ХАЗБУЛАТ ар., перс. — хас на-

89

истый+ булат сталь; фамилия Хазбула-

ар. — хас настоя-бог; образована фа-уллин — лев -судья; глава, пра-

ар., баш. — хак ис-авильный; всевыш-дал

ар.—настоящий мул-

ванный (образована

ммуллин)

р., перс. — хак+мур-

зана фамилия Хак-

  • создатель, творец

  • истинный, чистый,,

  • вечный, бессмерт-

р. — прославляющий, й, достойный хвальз

- острый, жгучий;
;карственной травы.
давали детям с це-
ить злых духов. В
кских языках упот-

форме Гамзат (то за)

баш.—хан прави-

дал . — хан правитель +

сильный

баш. — хан прави-[ пришел (образова-Хангильдин) 5аш., ар. —хан пра-м мусульманин

- милосердный, жа-
ҫобрый

>аш.—хан прави-ерой, смелый

баш. —хан+тимир ■фажает пожелание побы ребенок был

стража, защитник;

-стража, защитник

ХАСБУЛАТ ғәр., фарс (ысын, шәп) + булат (ҡорос)

ХАТИП ғәр. — вәғәз һөзләүсе, яҡшы оратор

ХАТМУЛЛА ғәр. — алланы:-; ;,-ғәз һөйләүсеһе

ХАФИЗ ғәр. — һаҡлаусы.

сы; хәтерле; Ҡөрьәнде яттан бе­леүсе; иҫтәлек, хәтер

ХАШИМ ғәр. — хөрмәтле .— :-ле

ХИЗБУЛЛА ғәр.—аш аҡлы­лар

ХИКМӘТ ғәр. — тәрән аҡыл; сер; белем

ХИКМӘТУЛЛА ғәр.— ыяшат+аа-ла

ХИСАМ ғәр.— ҡылыс

ХИСАМЕТДИН ғәр.— ;.. сы

ХИСМӘТ ғәр. — әҙәпле, тәрть әхләҡле; ныҡлы ҡарар

ХИСМӘТУЛЛА ғәр. — хисмәт­улла

ХИТАБУЛЛА ғәр. — аллаға , шеү, һүҙ әйтеү

ХИТАП ғәр. — һүҙ, ::т:^:г:^?гТ

ХОҘАЙБИРҘЕ бар:.. ~Г:_ - .:-ҙай +бирҙе (баланы ныҡ кетеп, теләп алғанда ҡушылған псем.

ХОҘАЙҒОЛ фарс, (

ҡоло ХОҘАЙҘАТ фарс.-хоҙа =::._ ХӨББӨТДИН ғәр.—диндең I

йөклөһө ХӨРМӘТ ғәр. — ҡәҙер, хөрмәт

ХӨРМӘТУЛЛА ғәр. — хегм-

улла ХӨСНЕТДИН ғәр. — хе:.-:: -;

ХӨСНИ ғәр. —матур, һылыу, күр

кәм ХӨСНИЯР ғәр., фарс. — ня ма

тур, һәйбәт дуҫ

ХӨСНУЛЛА ғәр. — ;::: ;

яҡшы кешеһе ХӨСӘЙЕНЦХӨСӘИН ғәр. —

шы, матур, һәйбәт ХУЖА фарс. — хужа, баш кеше

:.-.-

> : г г г-

г:

>:;:>

ХАСБУЛАТ ғәр., фарс. — хас (ысын, шәп) + булат (ҡорос)

ХАТИП ғәр. — вәғәз һөйләүсе, яҡшы оратор

ХАТМУЛЛА ғәр. — алланың вә­ғәз һөйләүсеһе

ХАФИЗ ғәр.—һаҡлаусы, яҡлау­сы; хәтерле; Ҡөрьәнде яттан бе­леүсе; иҫтәлек, хәтер

ХАШИМ ғәр. — хөрмәтле, ҡәҙер­ле

ХИЗБУЛЛА ғәр. —алла яҡлы­лар

ХИКМӘТ ғәр. — тәрән аҡыл; сер; белем

ХИКМӘТУЛЛА ғәр.— ХШШӘТ+ ал­ла

ХИСАМ ғәр. — ҡылыс

ХИСАМЕТДИН ғәр.— дин ҡылы­сы

ХИСМӘТ ғәр. — әҙәпле, тәртипле, әхләҡле; ныҡлы ҡарар

ХИСМӘТУЛЛА ғәр,— хисмәт+ улла

ХИТАБУЛЛА ғәр. — аллаға өндә­шеү, һүҙ әйтеү

ХИТАП ғәр. — һүҙ, мөрәжәғәт

ХОҘАЙБИРҘЕ фарс, баш.—хо­ҙай + бирҙе (баланы ныҡ көтөп, теләп алғанда ҡушылған исем)

ХОҘАЙҒОЛ фарс, баш.—хоҙай ҡоло

ХОҘАЙҘАТ фарс.—хоҙа ярҙамы

ХӨББӨТДИН ғәр.—диндең һө­йөклөһө

ХӨРМӘТ ғәр.—ҡәҙер, хөрмәт

ХӨРМӘТУЛЛА ғәр. — хөрмәт+-

улла ХӨСНЕТДИН ғәр. — хөсни+дин

ХӨСНИ ғәр. — матур, һылыу, күр­кәм

ХӨСНИЯР ғәр., фарс.— ин, ма­тур, һәйбәт дуҫ

ХӨСНУЛЛА ғәр. — алланың иң яҡшы кешеһе

ХӨСӘИЕНЦХӨСӘИН ғәр. — яҡ­шы, матур, һәйбәт

ХУЖА фарс. — хужа, баш кеше

ХАСБУЛАТ ар., перс. — хас на-стоящий, чистый + булат сталь

ХАТИП ар. — проповедник, хоро-ший оратор

ХАТМУЛЛА ар. — проповедник аллаха

ХАФИЗ ар. — оберегающий, хра-нящий; памятливый; знающий Коран наизусть; память

ХАШИМ ар. — уважаемый, доро-гой

ХИЗБУЛЛА ар. — сторонннки ал­лаха

ХИКМАТ || ХИКМЕТ ар. — муд-рость; секрет; зиание

ХИКМАТУЛЛА ар. — хикмат+ул-ла

ХИСАМ ао. — меч

ХИСАМЕТДИН ар.— меч веры

ХИСМАТ ар. — вежливый, благо-
воспитанный, благонравный;

твердое решение

ХИСМАТУЛЛА ар. —хисмат+ул­ла

ХИТАБУЛЛА ар. — обращение к богу; речь

ХИТАП ар. — речь, обращение

ХУДАЙБИРДИ перс, баш. — ху­дай бог, господь + бирди дал (таким именем нарекали додго-жданного, очень желанного ре-бенка)

ХУДАЙГУЛ перс, баш. — худай бог+гул раб; раб божий

ХУДАЙДАТ перс. — помощь бога

ХУББУТДИН ар.—любимец ре-лигии

ХУРМАТ ар. — уважение, почте-ние

ХУРМАТУЛЛА ар.—хурмат ува-жение+улла бог, господь

ХУСНИТДИН||ХУСНУТДИН ар.— хусни красота, хорошее качест-ео+дин религия, вера

ХУСНИ ар. — красота, прелесть

ХУСНИЯР ар., перс.—хусни кра-сивый, прелестный+ яр друг, товарищ; самый лучший друг

ХУСНУЛЛА ар. — хусни+улла; благо веры

ХУСАИН ар. — хороший, краси-вый

ХУЖАҢХУДЖА перс. — хозяин,

91

(ир-ат исемдәре компоненты бу­лып йөрөй)

ХУЖАБАЙ фарс, баш. — хужа кеше

ХУЖМӨХӘМӘТ фарс., ғәр.— ху­жа Н- мөхәмәт

ХУЖӘХМӘТ фарс, ғәр.—хужа + әхмәт

ХЫЗЫР ғәр. — Хызыр Ильяс исе­менән (мосолман легендаларын­да Хызыр Ильяс мөғжизә ҡы­лыусы, тере һыуҙы табыусы, әү­лиә). Хызыров фамилияһы бар

ХӘБИБ ғәр. — һөйөклө, дуҫ

ХӘБИБРАХМАН ғәр. — хәбиб һөйәкле) + рахман (рәхимле)

ХӘБИБУЛЛА ғәр. — алланың һө­йөклөһө

ХӘБИП ғәр.—һөйәкле дуҫ

ХӘБЙР ғәр. — белекле, белеүсе

ХӘБИРЙӘН ғәр., фарс. — белек­ле

ХӘДИС ғәр. — хикәйә, ваҡиға

ХӘҘИС ғәр.—хикәйә, ваҡиға

ХӘЖЕБӘК ғәр., баш. — хәже+ бәк

ХӘЖЕҒӘЛЕ ғәр.—хәже+ғәле

ХӘЖЕМӨХӘМӘТ ғәр. — хәже+ мөхәмәт

ХӘЖИМ ғәр. — «Хәжемөхәммәт»-тән ҡыҫҡартылған

ХӘИ ғәр. — мәнге тере

ХӘЙБРАХМАН ғәр. — хәй + рах­ман (рәхимле)

ХӘЙБУЛЛА ғәр. — «Хәбибулла»-нан ҡыҫҡартылған

ХӘЙҘӘР ғәр. — арыҫлан

ХӘЙЕР ғәр. — яҡшы, изгелекле (Хәиров фамилияһы яһалған)

ХӘЙЕРЗАМАН ғәр. — хәйерле за­ман

ХӘЙЕРНАС ғәр. — бик яҡшы, из­гелекле

ХӘЙРЕНУР ғәр. — хәйерле, изге­лекле нур

ХӘЙРЕТДИН ғәр. — хәйре (изге­лек) 4- ДИН

ХӘЙРИ ғәр. — хәйерле, изгелекле (ҡыҫҡартылған исем)

глава, господин; учитель, нас-тавник; старец (компонент муж-ских имен)

ХУЖАБАЙ перс, баш. — хужа хо-зяин, глава + бай

ХУЖМУХАМЕТ перс. — ар. — ху­жа-)-мухамет

ХУЖАХМЕТ перс, ар.—хужа + ахмет

ХЫЗЫР ар. — от имени чудотвор-ца Хызыр Ильяса (в мусуль-манских легендах Хызыр Иль­яс— чудотнорец, волшебник, со-путствугощий удаче, нашедший. источник живой воды); образо-вана фамилия Хызыров

ХАБИБ ар. — любимый, спутник жизни

ХАБИБРАХМАН ар.—хабиб лю-бимый+рахман милостивый

ХАБИБУЛЛА ар. — любимец бо-га

ХАБИП ар.—любимый друг, спут­ник жизни

ХАБИР ар. — знающий, осведом-ленный

ХАБИРЬЯН ар., перс — хабир знающий, осведомленный+яп душа

ХАДИС ар. — рассказ, событие

ХАДИС ар. — рассказ, событие

ХАЖИБЕК ар., баш.—хажи па-ломник+ бек

ХАЖИГАЛИ ар. — хажи+гали

ХАЖИМУХАМЕТ ар. — хажи-Ь мухамет

ХАЖИМ ар. — усечеииая форма имени Хажимухамет

ХАЙ ар. — вечный, вечно живой

ХАЙБРАХМАН ар. — хай веч-«бш+рахмаи милостивый

ХАЙБУЛЛА ар. — усеченная фор­ма имени Хабибулла

ХАЙДАР ар. — лев

ХАИР ар. ■— хороший, добрый (об-разована фамилия Хаиров)

ХАИРЗАМАН ар. — хаир хоро­ший, добрый+зшан время, эпоха

ХАИРНАС ар.—хороший, доб­рый

ХАЙРИНУР ар. — хайри добрый, благодетельный+нур луч, свет

ХАЙРЕТДИН ар.—хайри добро, благодеяние+дин вера, религия

ХАЙРИ ар. — добро, благодеяние (усеченная форма имени)

92

ХӘЙРИСЛАМ ғәр. — хәйри+ис­лам

ХӘЙРУЛЛА ғәр. — алланың из­гелеге

ХӘКИМ ғәр. — аҡыл эйәһе

ХӘКИМБАЙ ғәр., баш. — хәкимЧ-бай

ХӘКИМЙӘН ғәр., фарс. — хәким (аҡыллы) +йән

ХӘЛИЛ ғәр. — ысын дуҫ

ХӘЛИМ ғәр. — йомшаҡ күңелле, мәрхәмәтле

ХӘЛИС ғәр. — саф, таҙа

ХӘЛИТ ғәр, — мәңгелек, ғүмер­лек; дуҫ

ХӘЛИУЛЛА ғәр. — алланың ҡә­ҙерлеһе; алла биҙәге

ХӘЛИФ ғәр.—вариҫ, урынбаҫар (титул атамаһы)

ХӘЛФЕТДИН ғәр.—дингә эйә­реүсе

ХӘЛФӘ ғәр. — уҡытыусы, өйрә­теүсе (Халфин фамилияһы яһал­ған)

ХӘЛӘФ ғәр. — дауам итеүсе

ХӘМБӘЛ ғәр. — динле

ХӘМЗӘ ғәр. — яндырғыс, көйҙөр­гөс; дарыу үләне; ҡара: Хам­зат

ХӘМИҘУЛЛА ғәр. — Хәмит + улла

ХӘМИТ ғәр. — маҡтаулы, маҡ­тауға лайыҡ; зыянһыҙ

ХӘМӘҘИ ғәр. — маҡтаулы

ХӘМӘТ ғәр. — маҡтаулы

ХӘМӘТГӘРӘИ ғәр., фарс.— хә­мәт + гәрәй

ХӘМӘТИӘРНХӘМӘТЬЯР ғәр., фарс. — маҡтаулы дуҫ

ХӘМӘТНУР ғәр. — хәмәт + нур

ХӘНИФ ғәр.—тоғро, ысын; саф

ХӘНӘФ ғәр.—тоғро, ысын; саф

ХӘНӘФИ ғәр.—тоғролоҡло,

ысын, саф

ХӘСӘН ғәр. — яҡшы, матур

ХӘСӘНЙӘН ғәр., фарс. — хәсән+ йән

ХӘСӘНША ғәр., фарс.—хәсән+ ша (ялғау)

ХӘТИМ ғәр. — мөһөр-; һуңғы ба­ла

ХӘТМИНУР ғәр.—йомарт; һуң­ғы бала

ХӘТМУЛЛА ғәр. — алланың мө­һөрө

ХАЙРИСЛАМ ар. — хайри+ислам

ХАЙРУЛЛА ар. — благо аллаха,

боға ХАКИМ ар. — мудрец ХАКИМБАЙ ар., баш. —хаким +

бай ХАКИМЬЯН ар., перс.— хаким

мудрый+яп душа ХАЛИЛ ар. — истинный друг ХАЛИМ ар. — душевный, добрый„

снисходительный ХАЛИС ар. — чистый, непорочныи ХАЛИТ ар. — вечный; друг

ХАЛИУЛЛА ар. — друг аллаха„

украшение бога ХАЛИФ ар. — наместник, ггреем-

ник (название титула) ХАЛФЕТДИН ар.— последователь.

религии ХАЛФА ар. — учитель, наставник

(образована фамилия Халфин}

ХАЛЯФ ар.—последователь ХАМБАЛ ар. — религиозный ХАМЗА ар. — острый, жгучий; ле-карственная трава; см. Хамзат

ХАМИДУЛЛА ар. —хамит + улла

ХАМИТ ар. — похвальный, дос~ тойный похвалы; безвредный

ХАМАДИ ар. — похвальный

ХАМАТ ар. — похвальный, хва-лебный

ХАМАТГАРЕЙ ар, перс. — ха­мат + гарей

ХАМАТЬЯР ар, перс.— друг, до-стойный похвалы

ХАМАТНУР ар. — хамат + нур

ХАНИФ ар.—верный, настоящий;. чистый

ХАНАФ ар. — верный, настоящий„ чистый

ХАНАФИ ар. — верный, настоя­щий; чистый

ХАСАН ар. — хороший, красивый

ХАСАНЬЯН ар, перс.— хасан+ ян

ХАСАНША ар, перс. — красивый,. прекрасный

ХАТИМ ар. — печать; завершение, окончание; последыш

ХАТМИНУР ар. — щедрый; пос-ледний ребенок, последыш

ХАТМУЛЛА ар. — приложение печати

93

ХӘФИЗ ғәр. — һаҡлаусы, яҡлау- ХАФИЗ ар. — оберегающий, хра-
сы; хәтерше; Ҡөрьәнде ятҡа бе- нящий; памятливый, знающчй

леусе; хәтер, иҫтәлек Коран наизусть; память

'ҺАБАЙ баш. — һабан һүҙенән (һабан ваҡытында тыуған), һа­бай тигән ауыл исемендә һаҡ­ланған

ҺАБАНАҠ баш. —һабан һүҙе­нән (һабан ваҡытында тыуған)

ҺАБАНҒОЛ баш. —һабан + ғол (һабанда тыуған)

ҺАБАНСЫ баш.— һабан һөрөүсе, иген сәсеүсе (Сабашиин фами­лияһы яһалған)

ҺАҒЫНБАЙ баш. — һағынып, кө­төп алған бала

ҺАҘЫЙ|| ҺАДЫИ ғәр, — юлбаш­сы, тура юл күрһәтеүсе

ҺАРУН ғәр. — 1) пәйғәмбәр исе­менән; 2) боронғо йәһүдсә — таулы

ҺАРЫБАЙ баш. — һары + бай; атаҡлы; аҡһөйәк (Сарбаев фа­милияһы бар)

ҺАТЛЫҠ баш. — боронғо йола буйынса, бала тормағанда уҙ балаһын һатып алып, һатлыҡ, һатыбал тип исем ҡушҡандар (Сатлыҡов тигән фамилияла, Сатлыҡ һәм һатлыҡ тигән ауыл исемдәрендә һаҡланған). Ҡара: Туғыҙаҡ

ҺАТЫБАЛ баш. —һатып + ал (ба­ланы һаҡлау әсән боронғо һа­тып алыу йолаһы буйынса ҡу­шылған исем); һатыбалов фа­милияһы бар

ҺАТЫБАЛДЫ баш. — һатып + ал­ды (боронғо йола буйынса һа­тып алынған бала)

ҺАШИМ ғәр.—хөрмәтле, ҡәҙер­ле ҺИБӘТ ғәр. — бүләк ҺИБӘТУЛЛА ғәр. — алла бүләге ҺИҘИӘТ ғәр.—тура юлға алып

барыусы ҺИҘИӘТУЛЛА ғәр. — һиҙиәт+

улла ҺИКҺӘНБАЙ баш. — һикһән + бай (йола буйынса, бала тыу­ғанда атаһына һикһән йәш бу-

САБАИ баш.— от слова «сабан»— плуг (родился во время посе­ва). Сохранилось в названии деревни Сабаево

САБАНАК баш. — от слова «са­бан»—плуг (родился во время посева)

САБАНГУЛ баш. — сабан плуг, посев + гул (родился во время посева)

САБАНШИ баш. — пахарь, земле-делец (образована фамилия Са-баншин)

САГИНБАЙ баш. — желанный, долгожданный

ХАДЫЙ ар. — предводитель

ХАРУН ар. — 1) от имени проро-ка; 2) др. евр. — горный

САРЫБАЙ баш.— сары желтый+ бай; зиаменитый, аристократ (образована фамилия Сарбаев)

САТЛЫК баш. — купленный (имя-оберег). Давалось по древнему обычаю кудаш и продажи (со­хранилось в названиях деревень и в фамилии Сатлыков). Обы-чай купли и продажи известен во многих тюркских языках (см. Тугузак)

САТЫБАЛ баш. — сатып ал ку-пи; купленный (показывает на-речение имени по старому обы­чаю купли и продажи); образо­вана фамилия Сатыбалов

САТЫБАЛДЫ баш. — сатып ал­ды купил; купленный

ХАШИМ ар. — уважаемый, доро-

гой ХИБАТ ар.—дар, подарок ХИБАТУЛЛА ар.—дар аллаха ХИДИЯТ ар. — предводитель

ХИДИЯТУЛЛА ар. — хидият+ улла

СИКСАНБАЙ баш. — сиксан во-семьдесят+бак (такое имя да-вали ребенку, у которого при

94

лыуын билдәләп ҡушылған исем)

ҺИММӘТ ғәр. — ялҡынлы дәрт, тырышлыҡ

ҺӨЙӨНДӨК баш.— баш «һөйө­нөү» һүҙенән (көтөп алған ба­лаға ҡушылған исем)

ҺӨЙӘРҒОЛ баш.—һөйөп, көтөп алған

ҺУНАРСЫ баш. — бала тыуған-, да атаһы һунарҙа булыуын йә­ки һунарҙан ҡайтыуын билдә­ләп ҡушылған боронғо исем (Сунаршин фамилияһы яһал­ған)

ҺӘМӘН фарс. — баҡса (ауыл исе­мендә һаҡланған)

ҺӘҮБӘН баш. — мәғәнәһе билдә­һеҙ (Аҡбуҙат эпосының төп ге­ройының исеме); Саубанов фа­милияһы бар

ҺӘҮБӘН ғәр.—тәрбиәләп, ҡарап тороусы

его рождении отцу было во-семьдесят лет)

ХИММАТ ар. — сильное желание,. вдохновение, стремление

СУЮНДУК баш.—обрадовались (такое имя давали долгождан-ному ребенку)

СУЯРГУЛ баш. — любимый, дол-гожданный

СУНАРШИ баш. — охотник (та­кое имя давали ребенку, у ко-торого при его рождении отец находился на охоте или возвра-щался с охоты с добычей). 06-разована фамилия Сунаршин

САМАН перс. — сад (сохранилось в названии деревни Саманово)

САУБАН баш. — этимология не-ясна (имя главного героя эпо-са Акбузат); образована фа­милия Саубанов

САУБАН ар. — воспитатель, опе­кун

:::

ШАЙБӘК фарс, баш. — шаһи-Ь бәк (ҡыҫҡартылған исем)

ШАЙҘУЛЛА фарс, ғәр. — шаһи+ алла («Шаһиҙулла»нан ҡыҫ­ҡартылған)

ШАЙМАРҘАН фарс.— шаһи

(шәп)+марҙан (ир кеше). Ша­һимарҙан исеменән ҡыҫҡартыл­ған

ШАЙМОРАТ фарс, ғәр. — иң яҡ­шы морат (теләк)

ШАЙМЫРҘА фарс — шәп мыр­ҙа

ШАЙНУР фарс, ғәр. — иң яҡшы нур

ШАКИР ғәр. — шөкөр итеүсе, рә­химле, ҡәҙерҙе белеүсе

ШАКИРЙӘН ғәр., фарс. — ша-кир + йән; рәхимле, ҡәҙерҙе бе­леүсе

ШАКИРЬЯН ғәр., фарс.— шакир + йән

ШАҠМАН бор. баш. — борон ба­тырҙарға бирелгән ҡушамат, дә­рәжә атамаһы (1552 йылда башҡорт иленән Ҡаҙанға рус батшаһы Иван Грозныйға бар­ған дүрт илсенең береһе Тамь-

ШАЙБЕК перс, баш. — шаги луч-ш»й+бек крепкий (сокращен-ная форма имени Шагибек)

ШАЙДУЛЛА ар. — шаги+улла (сокращенная форма имени Ша­гидулла)

ШАЙМАРДАН перс. — шаги луч-ший+мардан мужчина (сокра­щенная форма имени Шагимар­дан)

ШАЙМУРАТ перс, ар. — лучшее намерение, желание

ШАЙМУРЗА перс. — лучший мур­за

ШАЙНУР перс, ар. — самый луч­ший свет, луч

ШАКИР ар. — признательный,

благородный, благодарный

ШАКИРЬЯН ар., перс. —шакир + ян; благородный, благодарный

ШАКИРЬЯН ар., перс.— шакир+■ ян

ШАКМАН др. баш. — прозвище богатырей, герой (М. Кашгари, Индекс, стр. 440); сохранилось в имени главы племени Тамь­ян — Шагали Шакмана, одного из четырех башкирских послан-

95

ян ырыуы башлығы Шәғәли Шаҡмандың исеме; БШ, 71 б.)

ШАМИЛ ғәр. — ҙур, тулы эстә­лекле

ШАхММАС ғәр. — ҡояшҡа табы­ныусы

ШАМСУН ғәр. — ҡояшлы, яҡты

ШАМУҠ ғәр.— юғары

ШАТ — 1) боронғо төрки телен­
дә дәрәжә атамаһы; 2) фарсы
телендә — ҡыуаныс, шатлыҡ

(ир-ат һәм ҡатын-ҡыҙ исемдә­ренә ҡушылып йөрөй)

ШАТМОРАТ баш., ғәр. — шат + морат; дәрәжәле морат

ШАТМОРАТ фарс, ғәр. — шат (ҡыуаныслы) + морат (теләк)

ШАТМЫРҘА баш., фарс.—дәрә­жәле мырҙа

ШАФИ ғәр.—шәфҡәтле; шифа­лы (Шафиев фамилияһы яһал­ған)

ШАФИҒУЛЛА ғәр. — алланың яҡ­лаусыһы

ШАФИҠ ғәр. — шәфҡәтле, рәхим­ле, миһырбанлы, һөйәкле; яҡ­лаусы; яҡын дуҫ

ШАХМАН фарс. — шаһ + кеше

ШАХНАЗАР фарс, ғәр. — шаһ + назар

ШАХНИЯЗ фарс. — шаһ + нияз

ШАҺБАЗ ғәр.—шоңҡар, ыла­сын; батыр

ШАҺБАЛ || ШАҺЫБАЛ ғәр,— ҡош ҡанатының иң ҙур ҡауырһыны

ШАҺБАН ғәр. — һижрә — Ай ка-календарында 10-сы айҙың исе­менән

ШАҺИБӘРӘК фарс, ғәр. — иң яҡшы фатиха

ШАҺИБӘК фарс, баш. — иң шәп башлыҡ, түрә

ШАҺИВӘЛИ фарс, ғәр,— шаһи+

вәли; ин яҡын кеше ШАҺИҒӘЛИ фарс, ғәр.—шаһи+

ғәли ШАҺИҘУЛЛА || ШАҺИДУЛЛА

фарс, ғәр. — алланың һәйбәт

кешеһе ШАҺИЗАДА фарс. — батша улы,

вариҫ

ников царю Ивану Грозному в г. Казань в 1552 году; БШ, стр. 71)

ШАМИЛЬ ар. —содержательный, всеобъемлющий

ШАММАС ар. — преклоняющийся солнцу

ШАМСУН ар. — солнечный, свет-лый

ШАМУК ар. — высокий, высшнл

ШАТ — 1) в др. тюркском язы-ке—титул должностного лица; 2) в перс. языке — «шат» — ра-дость (компонент мужских и женских имен)

ШАТМУРАТ баш., ар. — шат +му­рат

ШАТМУРАТ перс, ар, —шат ра-дость + мүрат желание, цель, стремление

ШАТМУРЗА баш., перс. — шатҢ-мурза

ШАФИ ар. — милосердиый; це-лебный (образована фамилия Шафиев)

ШАФИГУЛЛА ар. — покровитель аллаха

ШАФИК ар. — сострадательный, милосердный; любимый; покро­витель, близкий друг

БЛАХМАН перс. — шах король, принц + ман челоеек; шах, ко­роль, принц

ШАХНАЗАР перс, ар. — шах + назар

ШАХНИЯЗ перс. — шах + нияз

ШАХБАЗ ар. — кречет, сокол; ге­рой, молодец

ШАХБАЛ ар. — перо (птичье)

ШАХБАН ар. — название 10-го

месяца арабского Лунного ка-

лендаря Хиджри ШАГИБАРАК перс, ар. —шаш

лучший+ барак милость ШАГИБЕК перс, баш. — шаги

лучший+бек глава, руководи-

тель ШАГИВАЛИ перс, ар. — лучший

человек; самый близкий ШАГИГАЛИ перс, ар. — шаги

лучший+галк великий ШАГИДУЛЛА перс, ар.—шаги+

улла; избранник бога

ШАГИЗАДА перс. — царевич, на-следник

96

ШАҺИМОРАТ фарс, ғәр. — иң нҡШы морат,'теләк

ШАҺИМӘРҘӘН фарс. — иң шәп ир-ат

ШАҺИНУР фарс, ғәр. — иң яҡ­шы нур

ШАҺИСОЛТАН фарс, ғәр.— ин шәп солтан

ШАҺИТ ғәр.'— күреүсе, геүаһ

ШАҺИӘХМӘТ фарс, ғәр. -*-ша­һи -(-.әхмәт; иң маҡтаулы

ШАҺЫЙ фарс. -^ хан, батша, шаһ кеше

ШИҒАЙ ғәр. — ярлы, ялсы

ШИРАЗИ фарс.—тәртип, дөрөҫ­лөк

ШИРҒӘЛИ фарс, ғәр. — тир (арыҫлан)+ғәли (бөйөк)

ШИРИЯЗДАН фарс. — тәңренең

арыҫланы ШИҺАБЕТДИН фарс, ғәр.—дин

ЙОНДОҘО

ШИҺАП фарс. — ҡойроҡло йон­доҙ : ШОҒАЙЫП ғәр. — нурлы

ШОҢҠАР баш. — ҡош исеменән

ШӘҒӘЛИ ғәр.— ҡара: Шаҡман. Шаһиғәли исеменән ҡыҫҡар­тылған

ШӘИХЗАДА ғәр, фарс.—шәих-г
зада ■'■ •

ШӘЙБӘК фарс, баш. — ин. шәп башлыҡ, түрә

ШӘЙЕХЦШӘИХ ғәр. — уҡытыу­сы,;' өйрәтеүсе, тәрбиәсе; ру­хи башлыҡ; ғалим

ШӘЙҘ'УЛЛА[(ШӘЙДУЛЛА фарс. ғәр. — алланың иң һәйбәт кеше­һе ":'

ШӘЙМӨХӘМӘТ фарс, ғәр.—шәй (шаһи) + мөхәмәт

ШӘЙМЫРҘА фарс. — иң шәп мырҙа

ШӘЙНУР фарс,- ғәр. — иң яҡшы нург

ШӘЙХЕЛИСЛАМ ғәр. - ислам­дың . башлығы

ШӘЙХЕТДИН ғәр.—дин башлы-

ШӘЙХИ ғәр. — уҡытыусы, өйрә­теүсе; рухи башлыҡ; ғалим

ШАГИМУРАТ перс, ар.—шаги+

мурат; лучшее желание ШАГИМАРДАН перс. — шаги луч-

ший+мардан мужчина ШАГИНУР перс, ар. — шаги+

нур самый лучший луч, свет ШАГИСУЛТАН перс, ар. — шаги

самый лучший+султан прави-

тель ШАГИТ ар. — свидетель, очеви-

дец ■ ■;•;

ШАГИАХМЕТ перс, ар.—шаги+-

ахмет; самый лучший ШАГИ перс. — шах, хан, царь

ШИГАЙ ар. — бедный

ШИРАЗИ перс. — дисциплина,

справедливость

ШИРГАЛИ перс, ар.— ш ир лев + гали великий (в друтих тюрк-ских язьтках встречается в фор-ме Ширали)

ШИРИЯЗДАН перс. — лев все-вышнего

ШИГАБЕТДИН перс, ар.— ши­гап комета+цин религия

ШИГАП перс. — комета

ШУГАИП ар. — лучистый, свет-
лый .-.'■,.

ШУНКАР баш.—кречет, сокол

ШАГАЛИ ар.— см. Шакман (усе-ченная форма имени Шагига­ли)

ШАИХЗАДА ар, перс. — шаих + ' зада

ШАГИБЕК перс, ' баш. — самый лучший глава, руководитель

ШАИХ ар.—учитель, наставник, - воспитатель; ■ духовный вождь; ученый

ШАЙДУЛЛА' перс, ар. —лучший человек аллаха

ШАЙМУХАМЕТ перс, ар. —шай (шаги) + мухамет

ШАЙМУРЗА перс. — самый луч­ший мурза

ШАЙНУР перс, ар. — самый луч­ший луч, свет

ШАЙХИЛИСЛАМ ар,— предводи-тель ислама

ШАЙХИТДИН ар. — предводи-

ШАИХИ ар. — учитель, настав­ник, духовный руководитель; ученый

4 Заказ 122

97

ШӘЙХИСЛАМ ғәр.— ислам баш­лығы

ШӘЙХУЛЛА ғәр. — алланың хеҙ­мәтсеһе

ШӘЙХӘТТӘР ғәр.— башлыҡ

ШӘЙӘХМӘТ ғәр. — «Шаһиәхмзт»-тән ҡыҫҡартылған

ШӘКИР ғәр. — шөкөр итеүсе, ми­һырбанлы, мәрхәмәтле

ШӘКИРЙӘН ғәр., фарс. — шә­кир + йән

ШӘКҮР ғәр. — шөкөр итеүсе, мәр­хәмәтле

ШӘМИҒОЛ фарс, баш.—шәми (яҡтылыҡ) +ҡол

ШӘМСЕТДИН ғәр. -шәме (ҡо­яш) + ДИН ШӘМСИ ғәр. — ҡояш кеүек

ШӘМСҮН ғәр. — ҡояш кеүек, яҡ­ты

ШӘНГӘРӘЙ фарс.—шаң (дәрә­жә, дан; әһәмиәт) + гәрәй (эйә­реүсе)

ШӘРИП ғәр. — дәрәжәле, дан­лы; мәрхәмәтле

ШӘРИПҠОЛ ғәр., баш. — шә­рип + ҡол

ШӘРИФ ғәр.—дәрәжәле, данлы; мәрхәмәтле

ШӘРИФЙӘН ғәр., фарс. — шә­риф + йән

ШӘРИФУЛЛА ғәр. — алланың данлы, дәрәжәле кешеһе

ШӘРӘФ ғәр.—дан, намыҫ, ҡә­ҙер

ШӘРӘФЕТДИН ғәр. — диндең бә­хетлеһе, хөрмәтлеһе

ШӘРӘФИ ғәр.— данлы, намыҫ­лы, ҡәҙерле, хөрмәтле

ШӘҮКӘТ ғәр.— көс, ҡеүәт

ШӘҮҮӘЛ ғәр. — һижрә — Ай ка­лендарында 12-се айҙың исе­менән

ШӘҮӘЛИ фарс, ғәр. — Шаһивә­ли исеменән үҙгәртелгән

ШӘФИҒУЛЛА ғәр. — алланың яҡ­лаусыһы

ШӘФИҠ ғәр. — шәфҡәтле, рәхим­ле, миһырбанлы: наҙлы, һөйәк­ле; яҡлаусы

ШӘФҠӘТ ғәр. — шәфҡәт, мәрхә­мәт

98

ШАЙХИСЛАМ ар. — предводи-

тель ислама ШАЙХУЛЛА ар. — служитель бо-

га ШАЙХАТТАР ар. — предводитель,

руководитель, глава ШАЯХМЕТ ар. — усеченная фор­ма имени Шагиахмет ШАКИР ар. — признательный, до-

брый, благородный ШАКИРЬЯН ар., перс. —шакир +

ян ШАКУР ар. — признательный, бла-

годарный ШАМИГУЛ перс, баш. — шами

свет+тул (компонент мужскиж

имен) ШАМСИТДИН ар. — шамс евлн-

Че+дин религия ШАМСИ ар. — солнечный, свет-

лый ШАМСУН ар. — солнечный, свет-

лый ШАНГАРЕЙ перс. — шан досто-

инство, слава; значение, важ-

ность + гарей последователь ШАРИП ар. — почетный, славный;

благородный ШАРИПКУЛ ар., баш. — шарип

достойный, благородный + күл ШАРИФ ар. — достойный, благо­родный ШАРИФЬЯН ар., перс— шариф +

ян ШАРИФУЛЛА ар. — почетный,

благородный человек ШАРАФ ар.—слава, честь, ува-

жение ШАРАФУТДИН ар. — счастливый,

уважаемый человек веры ШАРАФИ ар. — славный, честный,

уважаемый ШАВКАТ ар. — сила, могущество ШАВВАЛ ар. — по названию 12-

го месяца арабского Луяного

календаря Хиджри ШАВАЛИ перс, ар. — измеиенная

форма имени Шагивали ШАФИГУЛЛА ар. — покровнтель

аллаха ШАФИК ар. — сострадательный,

милосердный; нежный, любя-

щий; покровитель ШАФКАТ ар. — милосердие, ми-

лость, жалость

ШӘҺИҘУЛЛА фарс, ғәр.— алла­ның һәйбәт кешеһе

ШӘҺИТ ғәр.—ҡорбан (хаҡ эш ҡорбаны)

ШӘҺӘР фарс. — 1) билдәле, дан­лыҡлы; 2) ҡала (Шагаров фамилияһы яһалған)

ШӘҺӘРҒӘЗЕ фарс, ғәр. — шә­һәр 4-ғәзе

ШӘҺӘРЕТДИН фарс, ғәр. — дин-ден данлыҡлы, билдәле кешеһе (Шгһәретдинов фамилияһы бар)

ШАГИДУЛЛА перс, ар. — из-бранник аллаха

ШАГИТ ар. — жертва (погибший за правое дело)

ШАГАР перс. — 1) известный, знаменитый; 2) город (образо-вана фамилия Шагаров)

ШАГАРГАЗИ перс, ар. — ша­гар + гази

ШАГАРИТДИН перс, ар.—из­вестный, знаменитый человек (сохранилась фамилия Шага-ритдинов)

Ы

ЫЛАСЫН баш. — ҡош исеменән; батыр

ЫРҒЫҘ баш. — мәғәнәһе билдәһеҙ (йылға исеменән, тарихи сыға­наҡтарҙа ир-ат исеме булараҡ осрай)

ЫРСАЙ санскр.—шағир, йырсы; аҡыл эйәһе; изге (Ирсаев фа­милияһы яһалған)

ЫРЫҪБАЙ баш.—ырыҫ (бәхет) + бай (Рысбаев фамилияһы яһал­ған)

ЫРЫҪЙӘН баш., фарс. — ырыҫ­лы, бәхетле йән

ЫРЫҪКИЛДЕ баш.—бәхет кил­де (Рыскилдин фамилияһы яһалған)

ЫРЫҪҠОЛ баш. — ырыҫ + ҡол (Рыскулов фамилияһы яһалған)

ЫСМАҠ фарс. — йомарт (Сма-ков фамилияһы, Смаҡ тигән ауыл исеме бар)

ЫСМАҠАЙ фарс — Смаҡ исеме-нең иркәләү формаһы

ЛАСЫН баш.—сокол; герой

ИРГИЗ баш. — этимология неяс-на (название реки; как мужское имя встречается в исторических источниках)

ИРСАЙ санскр. — поэт, певец; мудрец; святой (образована фа­милия Ирсаев)

РЫСБАЙ баш.—ырыҫ счастье+ бай (образована фамилия Рыс­баев)

РЫСЬЯН баш., перс. — ырыҫ счастье+ ян душа; счастливый человек

РЫСКИЛЬДИ баш.—ырыҫ сча-сгбе+кильди пришло (образо­вана фамилия Рыскильдин)

РЫСКУЛ баш.—ырыҫ счастье+ кул (образована фамилия Рыс­кулов)

СМАК перс. — щедрый (образова­на фамилия Смаков, известно название дер. Смаково)

СМАКАЙ перс. — ласкательная форма имени Смак

ӘБД || ӘБДЕ || ӘПТЕ || ӘПТӨЛ ... ғәр. — 1) мәңгелек; 2) бәндә, ҡол, алла бәндәһе, хеҙмәтсе (ир-ат исемдәре компоненты)

ӘБДЕЛ ғәр. — алла ҡоло; мәңге­лек (ҡыҫҡартылған исем)

ӘБДЕЛБАҠЫЙ ғәр. — мәңгелек, мәкте йәшәүсе

ӘБДЕЛБАР ғәр. — «Әбделбарый»-ҙан ҡыҫҡартылған исем

АБДЦАБДИЦАБДУЛ... ар. —1) вечный бесконечный; 2) раб бо­жий (компонент мужских имен)

АБДУЛ ар. — раб божий, вечный (усеченная форма имени)

АБДУЛБАКЫЙ ар. - вечноживу-щий, долголетний

АБДУЛБАР ар. — усеченная фор­ма имени Абдулбарый

4*

99

ӘБДЕЛБАРЫЙ ғәр. — әбдел (ал­ла ҡоло) 4-барый (бар итеүсе, барлыҡҡа килтереүсе)

ӘБДЕЛБАСИР ғәр. - әбдел + ба-сир; зирәк, аҡыллы

ӘБДЕЛВӘЛИ ғәр. — алланың из­ге бәндәһе; хоҙаның яҡыны; хужа

ӘБДЕЛВӘХИТ ғәр. — әбдел + вә-хит; тиңдәшһеҙ

ӘБДЕЛҒӘЗЕ ғәр. — алланың еңеү­сеһе

ӘБДЕЛҒӘЛИ ғәр. — әбдел + ғәли; аҡыл ҡоло

ӘБДЕЛҒӘЛИМ ғәр. — әбдел+ ғә­лим; уҡымышлы, белемле

ӘБДЕЛҒӘНИ ғәр. — әбдел + ғәни; бай, мул

ӘБДЕЛГӘРӘЙ гәр., фарс. —-әбт дел + гәрәй; эйәреүсе, дауам итеүсе

ӘБДЕЛҒӘФӘР ғәр. — әбдел+рө-фәр; ғәфү итеүсе

ӘБДЕЛЙӘЛИЛ ғәр. — әбдел + йә­лил; бөйөк, данлы

ӘБДЕЛКӘБИР гәр. — әбдед + кә-бир; бөйөк, мәһабәт

ӘБДЕЛКӘРИМ ғәр. — әбдел + кә­рим; йомарт, киң күңелле

ӘБДЕЛҠАДИР ғәр. — әбдел+ҡа­дир; көслө, ҡөҙрәтле

ӘБДЕЛМӨЛӨК ғәр. — әбдел+ мөг лөк; башлыҡ, хакимлыҡ итеүсе

ӘБДЕЛМӘЖИТ ғәр. — әбдел-(-мә­жит; данлыҡлы, маҡтаулы

ӘБДЕЛМӘН гәр. — яҡшылыҡ ҡо­ло

ӘБДЕЛНАСИР ғәр. — әбдел + на-сир; ярҙамсы, яҡлаусы

ӘБДЕЛХАҠ ғәр. --'әбдел + хаҡ; ысын, дөрөҫ

ӘБДЕЛХАЛИҠ ғәр. — әбдел + ха-лиҡ; ижад итеүсе, бар ҡылыу­сы

ӘБДЕЛХӘЙ ғәр.— әбдел + хәй; мәңге тере

ӘБДЕЛСАБИР ғәр. — әбдед + еа-бир; түҙемле, сабыр

ӘБДРАЗАҠ ғәр. — ризыҡ биреү­се

ӘБДРАФИҠ ғәр. —әбд+рафиҡ; иптәш, дуҫ

ӘБДРАХМАН ғәр. — әбд + рах-ман; рәхимле, изге ниәтле

АБДУЛБАРЫЙ ар.— абдул раб

6ожии + барый создатель, , тво-

рец ■ •

АБДУЛБАСИР ар.—абдул.+ ба-

сир; прониңательный, разумный АБДУЛВАЛИ ар.—раб святого

(бога); близкий человек; х.озя-

ин АБДУЛВАХИТ ар. — абдул+ва-

хит; несравненный, единствен-■ ның АБДУЛГАЗИ ар.—победитель,

борец АБДУЛГАЛИ ар. — абдул+гали;

слуга Гали, слуга мудрости АБДУЛГАЛИМ ар. — абдул+ га-

лим ученый, мудрый АБГУЛГАНИ ар. — абдул + гани;

богатый, зажиточный АБДУЛГАРЕЙ ар., перс. — после-

дователь, продолжатель

АБДУЛГАФАР ар. — абдул + га-фар; всепрощающий

АБДУЛЗЯЛИЛЬ ар. — абдул-Ь зялиль; великий, знамеиитый

АБДУЛКАБИР ар..— абдул+: ка­
бир; великий, могучий > ■

АБДУЛКАРИМ ар. - абдул+ка-рнм; щедрый, великодушный

АБДУЛКАДИР ар. — абдул + ка­дир; могучий, моглтцественный

АБДУЛМУЛЮК ар. — абдул+ мулюк; владыка, обладатель

АБДУЛМАЖИТ ар. — абдул.4-ма­жит; прославленный, славный

АБДУЛМАН ар. — хороший,. доб-рый

АБДУЛНАСИР ар,.—абдул+на­сир; помощңик, защитник .. ■

АБДУЛХАК ар. — абдул+хак; ис-тиннын, настоящий

АБДУЛХАЛИК ар. — абдул+ха-лик; создатель, творец

АБДУЛХАЙ ар. — абдул + хай;

вечно живой АБДУЛСАБИР ар. — абдул+са-

бйр; терпеливый, стойҡий, вы-

носливый

АБДРАЗАК ар.—дающий средст-

ва к жизии, питающий АБДРАФИК ар. — абд+рафик;

друг, товарищ АБДРАХМАН ар. — абд + рахман;

мнлосердный, милостивый

100

ӘБДРӘҮФ ғәр. — абд4- рәүф; мәр­хәмәтле, изгелекле

ӘБДРӘХИМ ғәр. — әбд+рәхим; ; рәхимле, мәрхәмәтле

ӘБДРӘШИТ ғәр. — абд + рәшит; тура юлдан барыусы; ҡыйыу

ӘБҺУ) ғәр.—һыу, шишмә (ир-ат исемдәре компоненты булып йө-

■ рөй]

ӘБЕЛҒАЯЗ ғәр.—әбел (һыу) +

ғаяэ (ярҙам) ӘБЕЛЗАДА ғәр., фарс. — әбел

(һыу)+зада (ул, улан; батша

улы) ӘБЕЛХАЯТ ғәр.— әбел (Шу') +

хаят (тормош, йәшәү); тереклек

һыуы ӘБЕЛХӘИРҢӘБЕЛХӘИЕР ғәр.—

яҡшы, изгелекле ӘБЙӘЛИЛ ғәр. — бөйөк, дәрәжә­ле («Әбделйэлилядән ҡыҫҡар-

■ тылған)

ӘБЕЛӘЙ — ҡара: Аблай

ӘБСАБИР ғәр.— сабыр, түҙемле («Әбделсабир»ҙан ҡыҫҡартыл­ған)

ӘБСАТТАР ғәр. — ғәфү итеүсе, яҡлаусы («Әбусаттар»ҙан ҡыҫ­ҡартылған)

ӘБСӘЛӘМ ғәр. — тыныслыҡ баш­лығы (Әбсәләмов фамилияһы яһалған)

ӘБҮ ғәр. — ата (ир-ат исемдәре компоненты булып йөрөй)

ӘБҮБӘКЕР ғәр. — 1) әбү (ата)+ бәкер (саф, тоғро, намыҫлы); тикшереүсе; 2) дөйә балаһы

ӘБҮЗӘР ғәр., фарс. — зарлы; нур энәһе

ӘБҮСАТТАР ғәр.— ғәфү итеүсе

ӘБҮТАЛИП ғәр. — талапсан, бе­лем алыусы; Талиптың атаһы

ӘБҮШАХМАН ғәр., фарс. — шаһ­тың атаһы

ӘҒЗӘМ ғәр. — бик бөйөк, дәрәжә­ле

ӘҒЛӘМ ғәр. — белемде, ҙур ға­лим

ӘҘЕЛБАЙ ғәр., баш. — ғәҙел (Ғә-ҙелбай исеменән ҡыҫҡартылған)

ӘҘЕЛҒУЖА ғәр., фарс. — ғәҙел хужа

АБДРАУФ ар. — абд + рауф; доб-рьш, милосердный

АБДРАХИМ ар.— абд-г рахим; милосердный

АБДРАШИТ ар. — абд+рашит; идущий по правилыюму пути, храбрый

АБУЛ ар. — вода, источник (ком­понент мужских имен)

АБУЛГАЯЗ ар. — абул вода + \-&-

яз помощь АБУЛЗАДА ар., перс. — абул во-

да+зада сын, царевич

АБУЛХАЯТ ар.—абул вода+ ха­ят жизнь; живая вода, источ­ник жизни

АБУЛХАИР ар. — хоропцш, доб-рый

АБЗЕЛИЛ ар. — великий, знаме-нитый (усеченная форма имеии Абдулзялиль)

АБУЛАЙ—см. Аблай

АБСАБИР ар.—терпеливый, стой-кий (усеченная форма имени Абдулсабир)

АБСАТТАР ар. — прощающий, за-щищающий (усеченная форма имени Абусаттар)

АБСАЛЯМ ар.—абу отец + сл-лям мир, покой; бореп за мир (образована фамилия Абсаля­мов)

АБУ ар. — отец (компонент муж­ских имен)

АБУБАКИР ар. — 1) абу отец+ бакир честный, правдивый; изу-чающий; 2) верблюжонок

АБУЗАР ар., перс. — печальный; лучистый, яркий

АБУСАТТАР ар. — прощающий

АБУТАЛИП ар.— требовательный; обучающийся студент; отец Та-лнпа

АБУШАХМАН ар., перс—абу+ шахман; отец шаха

АГЗАМ ар. — великий, почетный

АГЛЯМ ар.— образованный, боль­шой ученый

АДИЛЬБАЙ ар., баш. — справед-ливый (сокращенная форма име­ни Гадильбай)

АДИЛЬГУЖА ар, перс. - спра-ведливый человек

101

ӘҘИП ғәр. — тәрбиәле; яҙыусы,

әҙәбиәтсе ӘЙҮП ғәр. — үкенесле ӘҘҺӘМЦ ӘҘЕҺӘМ ғәр. — ҡара

төҫтәге; ныҡ ӘКБӘР ғәр. — бик бөйөк, бик

ҘУР

ӘКРӘМ ғәр. — бик йомарт, кесе­лекле

ӘҠСӘН ғәр. — бик яҡшы, бик матур

ӘЛҒӘЗИ ғәр. — яугир, һуғышсы

ӘЛИБАИҢӘЛЕБАИ ғәр., баш.— Ғәлибай исеменән ҡыҫҡартыл­ған

ӘЛИБӘК неол., ғәр., баш. — әли (ғәли) + бәк

ӘЛИМ ғәр.—ҡара: Ғәлим

ӘЛИМҒОЛ ғәр., баш. — ҡара: Ғәлимғол

ӘЛКӘ баш. — әлкә тигән бо­ронғо башҡорт ырыуы исеменән. Алкин тигән фамилияла, Әлкә тигән ауыл исемендә һаҡланған

ӘЛМӨХӘМӘТ ғәр. — танылған, билдәле

ӘЛТӘФ ғәр. — бик яғымлы, ма­тур (Әлтәпов фамилияһы яһал­ған)

ӘЛХӘМ ғәр. — дан, шөһрәт (ҡыҫ­ҡартылған исем)

ӘЛӘМ ғәр. — байраҡ

ӘМЕР ғәр. — бойороҡ, фарман

ӘМИЛ неол., ғәр. — эшсе, хеҙ­мәтсе

ӘМИН ғәр. — тыныс, имен; ыша­ныслы, тоғролоҡло

ӘМИНБӘК ғәр., баш. —әмин+ бәк

ӘМИР ғәр. — түрә, башлыҡ

ӘНҒӘМ ғәр. — муллыҡ, ниғмәт

ӘНИС ғәр. — 1) яҡын иптәш, дуҫ; 2) еҫле үлән атамаһы

ӘНҮЗ неол., ғәр. — Фәнүз исе­менән ҡыҫҡартылған

ӘНҮР ғәр. — нур, яҡтылыҡ

ӘНҮС неол. — яҡтыртҡые, маяҡ («Фәнүс»тән ҡыҫҡартылған)

ӘНҮӘР ғәр. — бик яҡты, бик нур­лы

ӘНҮӘРБӘК ғәр., баш. — әнүәр+ бәк

ӘНӘС ғәр.—дуҫ, иптәш

ӘПСӘЛӘМ ғәр.—тыныслыҡ баш­лығы

102

АДҒ1П ар.—воспитанный; писа-

тель, литератор АЮП ар. — кающийся АДИГАМ ар. — черный; крепкий

АКБАР ар. — великий, величест-

венный АКРЯМЦАКРАМ ар. — щедрый,

снисходительный АКСАН ар. — очень хороший, кра-

сивый АЛГАЗИ ар.— воин, боец АЛИБАЙ ар., баш. — сокращен-

ная форма имели Галибай

АЛИБЕК неол., ар., баш. — али-(Гали) +бек

АЛИМ ар. — см. Галим

АЛИМГУЛ ар., баш. — см. Галим­гул

АЛКЯ баш.—от названия дрез-него башкирского рода Алка. Сохранилось в названии дерез-ни Алкино и в фамилии Алкин

АЛЬМУХАМЕТ ар. — известный, популярный

АЛЬТЯФ ар. — приветливый, мяг-кий, добрый; прекрасный (обра-зована фамилия Альтяпов)

АЛЬХЯМ ар.—слава, почет

АЛЯМ ар. — знамя

АМИР ғәр. — приказ

АМИЛЬ неол., ар. — рабочий,

трудяшдйся АМИН ар.—спокойный; мирный;

верный АМИНБЕК ар., баш. — амин + бек

АМИР ар.—предводитель, глава

АНГАМ ар. — изобилие, богатство

АНИС ар.) — 1) близкий друг, то-варищ; 2) название растения

АҒ1УЗ неол., ар. — сокращенная форма имени Фануз

АНУР ар. — луч, свет

АНУС неол. — фонарь, маяк (со­кращенная форма имени Фа­нус)

АНВАР ар.—лучистый, самый светлый

АНВАРБЕК ар., баш. — анвар + бек

АНЯСЦАНАС ар.—друг, това-рищ

АПСАЛЯМ ар. — борец за мир

ӘСҒӘТ ғәр. — иц бәхетле ӘСҠӘТ ғәр. — иң бәхетле ӘСЛӘМ ғәр. — иц ныҡ, һау-сә­ләмәт ӘСМӘН фарс. — күк йөҙө, һауа ӘССӘЛ ғәр.—тыныслыҡ (эссәлә-ми һүҙенән ҡыҫҡартылған)

ӘСХӘЛ ғәр. — бик упайлы, бик анһат

ӘСӘДУЛЛАЦӘСӘҘУЛЛА ғәр.— әсәд (арыҫлан) + улла

ӘСӘН ғәр. — 1) тәхет, урын; 2) Хәсән исеменә:! ҡыҫҡартыл­ған

ӘСӘНБАЙ ғәр., баш. — әсән+бай

ӘСӘТ ғәр. — 1) арыҫлан; 2) Ҡо­яш йылының 5-се айына тура килгән Зодиак билдәһе

ӘҮБӘКЕР ғәр. — ҡара: Әбүбәкер

ӘҮӘЛ ғәр. — тәүге, беренсе; баш бала

ӘҮХӘҘИ || ӘҮХӘДЕЙ ғәр. — тура юл күрһәтеүсе

ӘҮХӘТ 1-өр. — беренсе, тәүге; яң­ғыҙ, бөртөк

ӘФҒӘЛ ғәр. — эш, хеҙмәт; ҡылыҡ

ӘФҒӘН фарс. — халыҡ атамаһы­нан; зар

ӘФЛИТУН ғәр. — көслө, ғәйрәтле (боронғо грек философы Пла­тоң исеменән)

ӘФЛӘТУН ғәр. — көслө, ғәйрәт­ле

ӘФТӘБ фарс. — ҡояш

ӘФТӘХ ғәр. — башлаусы

ӘХИӘР ғәр. — яҡшылыҡлы, изге­лекле

ӘХКӘМ ғәр. — хөкөм, ҡарар; аҡыллы, зирәк

ӘХМӘҘИЦӘХМӘДИ ғәр. — мосол­ман

ӘХМӘҘИӘ ғәр. — мосолман

ӘХМӘР ғәр. — ҡыҙыл, матур

ӘХМӘТ ғәр. — иң маҡтаулы

ӘХМӘТБАҠЫЙ ғәр.—ӘХМӘТ +ба­ҡый ӘХМӘТВӘЛИ ғәр.— әхмәт+вәли ӘХМӘТГӘРӘЙ ғәр., фарс. — әх­мәт +гәрәй ӘХМӘТДИН ғәр. — әхмәт+дин ӘХМӘТЗАДА ғәр., фарс.— әх­мәт + зада ӘХМӘТҒӘЛИ ғәр. — әхмәт + ғәли

АСГАТ ар. — самый счастливый АСКАТ ар. — самый счастливый АСЛЯМ ар. — самый здоровый,

невредимый АСМАН перс. — небо АССЯЛЬ ар. — мир, покой (со-

кращенная ферма слова «асся-

лами») АСХАЛЬ ар.—очеыь удобный,

легкий АСАДУЛЛА ар. — асад лев + ул-

ла бог, господь АСАН ар. — 1) трон, место; 2) со-

кращенная форма нмени Хасан

АСАНБАЙ ар., баш. — асан + бай (компонент мужских имен)

АСАТ ар. — 1) лев; 2) знак Зо-диака, соответствующий 5-му месяцу Солнечного года

АУБАКИР ар.— см. Абубакир

АВАЛЬ ар.—первый, первенец

АУХАДИ ар. — предводитель

АВХАТ ар. — пеовоначальный,

первый; единственный АФГАЛЬ ар.—работа, труд; по-

ведение АФГАН перс.—от названия на-

рода; печаль АФЛИТУН ар. — сильный, могу-

чий (от нмени древнегреческого

философа Платона) АФЛАТУН ар. — сильный, могу-

чий АФТАБ перс. — солнце АФТАХ ар. — зачинатель АХИЯР ар. — доброжелательный,

благодетельный АХКЯМ ар. — постановления, за­коны; умный, смышленый АХМАДИ ар. — мусульманин

АХМАДИЯ ар. — мусульманин АХМАР ар.—красный, красивый АХМЕТЦАХМАТ ар. — прослав-

ленный АХМЕТБАКЫЙ ар. — ахмет+ба-

кый всчный АХМЕТВАЛИ ар. — ахмет+вали АХМЕТГАРЕЙ ар., перс. — ах­мет + гарей АХМЕТДИН ар, —ахмет+дин АХМЕТЗАДА ар., перс. — ахмет+

зада АХМЕТГАЛИ ар. — ахмет+гали

103

ӘХМӘТҒӘНИ ғәр.—әхмәт + ғәни ӘХМӘТР1ӘН ғәр., фарс.— әхмәт+-

йән ӘХМӘТЙӘР ғәр., фарс.—әхмәт +

йәр ӘХМӘТСАФА ғәр. — әхмәт + сафа ӘХМӘТСОЛТАН ғәр. — әхмәт +

солтан ӘХМӘТША ғәр., фарс. — әхмәт+

шаһ (Әхмәтшин фамилияһы

яһалған) ӘХНӘФ ғәр.—дөреҫ һүҙле, иң

ғәҙел; сер һаҡлаусы

ӘХРӘР ғәр. — ирекле, азат

ӘХСӘН ғәр. — ин яҡшы, иң ма­тур

ӘХТӘМ ғәр. — мөһөр; иң аҙаҡ­ҡы; иң йомарт

ӘХТӘМЙӘН ғәр., фарс—әхтәм + йән

ӘХТӘР фарс. — йондоҙ

ӘХТӘРЙӘН фарс.—әхтәр (йон­доҙ) +йән; йондоҙ һымаҡ бала

ӘХӘТ ғәр. — яңғыҙ, берәү

ӘҺЛИ ғәр. — кеше, хужа (ҡыҫ­ҡартылған исем)

ӘҺЛИСЛАМ ғәр. — ислам кеше­һе

ӘҺЛИУЛЛА ғәр. — алла кешеһе

ӘШИРӘФ ғәр. — ҡәҙерле, хөрмәт­ле; дәрәжәле, данлы

ӘШРӘФ ғәр.—ҡәҙерле, хөрмәт­ле, дәрәжәле, данлы

ӘЮП бор. йәһ., ғәр. — эҙәрләнеү­се; үкенеүсе, тәүбә итеүсе; са­бый (пәйғәмбәр исеменән)

АХМЕТГАНИ ар. — ахмет+гани ■

АХМЕТЬЯН ар., перс. — ахмет прославленный+як душа

АХМЕТЬЯР ар., перс. — ахмет 4-яр друг, товаршц

АХМЕТСАФА ар. — ахмет + сафа

АХМЕТСУЛТАН ар. — ахмет + султан

АХМЕТША ар., перс. — ахмет 4-
шах (образөвана фамилия Ах­
метшин)

АХНАФҢАХНЯФ ар. — правди-вый, справедливый; хранитель т айны

АХРАР ар. — свободный, воль-ный

АХСАН ар. — самый лучший, са-мый красивый

АХТЯМ ар. — печать; последний; самый щедрый

АХТЯМЬЯН ар., перс. — ахтямь­ян

АХТАР||АХТЯР перс.—звезда

АХТАРЬЯН перс. — ахтар звез­да + ян душа

АХАТ ар. — один, единственный

АГЛИ ар. — человек, хозяин (со кращенное имя)

АГЛИСЛАМ ар.—человек, при надлежащий исламу

АГЛИУЛЛА ар. — человек, пр-я надлежащий аллаху

АШИРАФ ар. — дорогой, уважае мый; знатный, славный

АШРАФ ар. —дорогой, уважае мый; знатный, славный

АЮП др. евр„ ар.—преследуе мый; раскаивающийся; терпели вый (от пменп пророка Иов)

Ю

ЮЛАБАЙ баш. — юл+абай (һаҡ бул); ағай, ырыу башлығы

ЮЛАЙ баш. — юлда тыуған; Са­лауат Юлаевтың атаһының исе­ме

ЮЛАМАН баш., ғор. — юл + аман (балаға бәхетле ғүмер юлы те­ләп ҡушылған исем)

ЮЛАБАЙ баш.— юл дорога+ абай будь осторожен; старший брат; старший, почтенный в ро-де (Джанузаков)

ЮЛАЙ баш.—юл путь, дорога + ай (аффикс); имя отца Салава-. та Юлаева

ЮЛАМАН баш., ар. — юл путь. дорога-т аман благополучный, невредимый (пожеланне ребен. ку счастливого жизненного пу-ти)

104

ЮЛАН баш.— юлда тыуған (Юла­нов фамилияһында һаҡланған)

ЮЛБАЙ баш. — юл + бай ЮЛБАҠ баш. — юл + баҡ

ЮЛБАҠТЫ баш. — юл4- баҡты

ЮЛБАРИС баш.— «юлбарыҫ» һү­ҙенән (бала юлбарыҫ һымаҡ көслө, батыр булһын тигән те­ләк менән ҡушылған исем)

ЮЛБАШ баш. — юл+баш

ЮЛБИРҘЕ баш. — юл+бирҙе

(Юлбирҙин фамилияһы яһал­ған)

ЮЛГИЛДЕ баш. — юл+килде

ЮЛҒОТЛО баш. — юл + ҡотло

(балаға бәхетле юл, бәхетле ғү­мер теләп ҡушылған исем). Юлғотлин фамилияһы бар

ЮЛДАН баш.—юлда тыуған

ЮЛДАШ баш. — юлдаш, иптәш,

дуҫ

ЮЛДАШБАЙ баш. — юлдаш н бай

ЮЛДЫБАЙ баш. — юлда тыуған ■ (Йылайыр, Зиянчура, Күгәрсен райондарында ауыл исемдәрен­дә һаҡланған)

ЮЛДЫҠАЙ баш.—юлда тыуған

ЮЛМӨХӘМӘТ баш., ғәр. — юл -

мөхәмәт ЮЛСЫБАЙ баш. — юлсы+ бай:

юлсы, сәйәхәтсе

ЮЛСЫҒОЛ баш. — юлсы+ҡол

ЮЛСУР баш. — Юлсура исеме­нән ҡыҫҡартылған

ЮЛСУРА баш. — юл + сура; су­ра — батыр, егет

ЮЛТАЙ баш., монг.—юл + тай; юлда тыуған

ЮЛТЫЙ баш. — юлда тыуған

ЮЛАН баш. — юл путь, дорога+ ан (аффикс)

ЮЛБАЙ баш. — юл + бай ЮЛБАК баш.—юл путь, доро-

га+бак покажись ЮЛБАКТЫ баш. — юл путь, до-

рога+ бакты появился, показал-

ся ЮЛБАРИС баш.—тигр (символ

храбростп, смелости)

ЮЛБАШ баш.—юл путь, доро-га+баш начало

ЮЛБИРДИ баш. — юл путь, до-рого+бирди дал (образована фамилия Юлбирдин)

ЮЛГИЛЬДИ баш.— юл путь, дорога+ гильди пришел, появил­ся

ЮЛГУТЛУ баш. — юл путь, до-рога + кутлу счастливый (поже-лание ребенку счастливой жиз-ни). Образована фамилия Юл­гутлин

ЮЛДАН баш. — родился в доро-ге, в пути

ЮЛДАШ баш. — спутник, това-рищ, друг

ЮЛДАШБАЙ баш .— юлдаш

спутник, друг + бай (компонент мужских имен)

ЮЛДЫБАЙ баш. — родился в .до-.роге, в пути (сохранилось в названиях деревень в Зилаир-ском, Кугарчинском и Зианчу-ринском районах)

ЮЛДЫКАЙ баш. — юл путь, до-рога + кай (аффикс)

ЮЛМУХАМЕТ баш., ар. — юл + мухамет

ЮЛСЫБАЙ баш. — юлсы путник, путешественник+бай (компо­нент мужских имен)

ЮЛСЫГУЛ баш. — юлсы путник, путешественник+гул (компонент мужских имен)

ЮЛСУР баш. — сокращенная фор­ма имени Юлсура

ЮЛСУРА баш. — юл путь, доро-га+сура смелый, герой

ЮЛТАЙ баш.—юл дорога, путь + тай (древний словообразователь-ный аффикс); содился в пути

ЮЛТЫЙ баш. — то же, что Юл­тай

105

ЮЛТИМЕР баш.—юл+тимер

(юлда тыуған балаға һаулыҡ, ныҡлыҡ теләп ҡушылған исем)

ЮЛЫЙ баш. — «юл» һүҙенән; Юлыеә фамилияһы бар

ЮЛЪЯҠШЫ баш. — юл яҡшы (Юлъякшин фамилияһы яһал­ған)

ЮНАЙ — мәғәнәһе билдәһеҙ ЮНЫС ғәр. — күгәрсен (сығышы

боронғо йәһүд теленән килә) ЮНЫСБАЙ ғәр., баш. — юныс+

бай

ЮЛТИМИР баш.—юл путь, до-рога+тимир железо (пожелание ребенку крепкого здоровья)

ЮЛЫЙ баш. — от слова «юл» —

дорога (образована фамилия

Юлыев) ЮЛЬЯКШИ баш. — юл путь, до-

рога+якши хороший, благопо-

лучный (образована фамилия

Юльякшин) ЮНАЙ — этимология неясна ЮНУС ар. — голубь (восходит к

древнееврейскому И о н а) ЮНУСБАЙ ар., баш.—юнус +

бай

Я

ЯБАЛАҠ баш.— ҡош атамаһынан (ауыл исемендә һаҡланған)

ЯҘГАР фарс. — иҫтәлек, мираҫ (синонимдары: Мираҫ, Бүләк)

ЯҘЫҠБАЙ ' баш.— яҙыҡ+бай (я ҙ ы ҡ боронғо төрки телендә «яҙ булды» тигәнде аңлата; ДТС, 251-се б.)

ЯЗАР ғәр. — итсе

ЯЙЫҠ баш. — Яйыҡ (хәҙерге атамаһы Урал) йылғаһы буйын­да тыуғанын билдәләп ҡушыл­ған исем)

ЯЙЫҠБАЙ баш. — яйыҡ+бай (Яйыкбаев фамилияһы бар)

ЯҠУП ғәр. — 1) ҡаршылыҡ бел­дереүсе, егәрле; 2) хәйләкәр; 3) игеҙҙең һуңғыһы

ЯҠУТ ғәр. — аҫыл' таш — ҡыҙыл яҡут, рубин исеменән; Яҡутов фамилияһы бар

ЯҠШЫБАЙ баш. — яҡшы, һәйбәт бала

ЯҠШЫБИРҘЕ баш.—яҡшы, һәй­бәт бала бирҙе

ЯҠШЫГИЛДЕ баш.—яҡшы, һәй­бәт бала килде

ЯҠШЫҒОЛ баш. — яҡшы, һәйбәт бала

ЯБАЛАК баш.—филин (сохрани-лось в названии дер. Ябалако-во)

ЯДГАР перс. — память, реликвия (синонимы: Мирас, Буляк)

ЯЗИКБАЙ баш. — язик просту-пок, грех+баа (компонент муж-ских имен): возможно, это имя восходит к древнетюркскому слову «язик» — «наступила вес-на»: значит, родился весной; ДТС, стр. 251)

ЯЗАР ар. — мясник

ЯИК баш. — древнее название ре-ки Урал (по древнему обычаю, детям давали имена по назва-нию местности, рек, гор и нр., где они родились)

ЯИКБАЙ баш. — яик+бай (обра­зована фамилия Яикбаев)

ЯКУП ар. — 1) упорный, оказы-вающий сопротивление; 2) хит-рый; 3) один из близнецов (древнееврейская форма—Иа-ков)

ЯКУТ ар.—рубин; яхонт (сохра-нилась фамилия Якутов)

ЯКШИБАЙ баш. — яҡши хоро­ший + бай (кэмпонент мужских имен)

ЯКШИБИРДИ баш.— якши хо­роший, добрый+бирди дал

ЯКШИГИЛЬДИ баш.— якши хо-роший -Ькильди пояеился

ЯКШИГУЛ баш. — якши хоро­ший, добрый+тул (компонент мужских имен)

106

ЯҠШЫҠАЙ баш. — яҡшы һү­ҙенең иркәләү формаһынан

ЯҠШЫМБӘТ баш., ғәр.—яҡ­шы-)-өммәт (халыҡ); Яҡшымбә­тов фамилияһында һаҡланған

ЯЛАЛ ғәр. — бөйөк, атаҡлы, бил­дәле (Ялалов фамилияһы яһал­ған)

ЯЛАЛЕТДИН ғәр. — ялал+дин; диидең бөйөк кешеһе

ЯЛАНБАЙ баш. — яланда тыу­ған

ЯЛСЫБАЙ баш. — ялсы+бай

ЯЛСЫҒОЛ баш. — ялсы + ғол ЯМАЛ ғәр. — матур, матурлыҡ (Ямалов фамилияһы бар)

ЯМАЛЕТДИН ғәр. — ямал+дин

ЯМАНБАЙ баш.— яман+бай (бо­ронғо йола буйынса, баланы яуыз заттан һаҡлау әсән яман һүҙе менән исем ҡушҡандар)

ЯМАНҒОЛ баш. — яман + ҡол

ЯМАНТАЙ баш. — яман + тай (ба­ланы һаҡлау йолаһы менән ҡу­шылған исем)

ЯМАНҺАРЫ баш.—йыртҡыс

(ҡош исеменән; Яманһары ти­гән ауыл исеме, Ямансарин ти­гән фамилия бар)

ЯМАШ баш. — 1) ҡош исеменән; 2) Ямалетдин исеменән ҡыҫҡар­тылған

ЯМҒУР баш. — «ямғыр» һүҙенен боронғо формаһынан (ДТС. 231-се б.)

ЯНБАЙ фарс, баш.—йән + бай

ЯНБАРИС фарс, ғәр. —йән +ба­рис

ЯНБУЛАТ фарс—йән +булат (бала ныҡ булһын тигән теләк менән ҡушылған исем)

ЯНТАҺИР фарс.—ғәр,—саф, пак, таҙа

ЯКШИКАЙ баш.— якши добрый, хороший+кая (аффикс); хоро-шенький

ЯКШИМБЕТ баш.— якши хоро-ишы + уммет народ; образована фамилия Якшимбетов

ЯЛАЛ ар. — великий, славный, из-вестный (образована фамилия Ялалов)

ЯЛАЛИТДИН ар.— ялал вели­кий, славный, известный + ют вера, религия

ЯЛАНБАЙ баш.—ялан поле+ бай (компонент мужских имен); родился в поле

ЯЛСЫБАЙ баш.—ялсы работ­ник, батрак, наемник + баһ (ком­понент мужских имен)

ЯЛСЫГУЛ баш. — ялсы + гул

ЯМАЛ ар.-—красивый, красота; краса (образована фамилия Ямалов)

ЯМАЛИТДИН ар. — ямал краси­вый +дңн религия, вера

ЯМАНБАЙ баш. — яман + бай (по древнему обычаю башкир, чтобы сохранить ребенка от злых ду-хов, давали имена-обереги типа «яман» — «плохой»)

ЯМАНГУЛ баш. — яман плохой+ гул (компонент мужских имен)

ЯМАНТАЙ баш. — яман плохой+ тай (аффикс); такие имена да­вали детям, когда в семье дети часто умирали

ЯМАНСАРЫ баш.— змееяд (хищ-ная птица); сохранилось в фа-милии Ямансарин и в названии деревни Ямансарово

ЯМАШ баш. — 1) от названия птицы; 2) сокращенная форма имени Ямалитдин

ЯМГУР баш.—дождь (от древ-нетюркской формы слова); ДТС, стр. 231

ЯНБАЙ перс, баш. — ян душа+ бай

ЯНБАРИС перс, ар. — ян душа+ барис умный; предвестник

ЯНБУЛАТ перс. — ян душа+бу-лат сталь (пожелание ребенку, чтобы он был крепким, здоро-вым)

ЯНТАГИР перс, ар.— ян душа+ тагир чистый, непорочный, не-винный

107

ЯНУҘАҠ фарс, баш. — йән + оҙаҡ (оҙон ғүмер теләп ҡушылған исем)

ЯНҺАРЫ фарс, баш.—нән + һа-ры

ЯҢЫБАЙ баш. — яны + бай

ЯППАР ғәр. — Йәннәт- шишмәһе; көслө, батыр, бәһлеүән

ЯРАТ баш. — барлыҡҡа килте­реү, бар итеү, булдырыу

ЯРҠЫНБАЙ бор. баш.— ярыҡ (яҡтылыҡ) +бай {Ярҡынбаев фамилияһы бар)

ЯРЛЫҠАП баш. — ярлыҡау, ғә­фү итеү

ЯРМАҠ бор. баш. — тәнкә, аҡса (Ирмаков, Ермаков фамилияһы, бәлки, ошо исемдән яһалған­дыр; М. Кашгари, Инд., По­сы б.)

ЯРУЛЛА фарс, ғәр.— яр (йәр)+ у л ла

ЯРЫЛҠАП бор. баш. — ярлыҡау, ғәфү итеү, кисереү (Ярылҡапов фамилияһында, Әбйәлил райо­нында Ярылҡап тигән ауыл атамаһында һаҡланған)

ЯРЫШ бор. баш. — бәйге, ярыш; бергә, йәнәш (Ярышев фами­лияһы бар)

ЯҪЫБАЙ бор. баш. — яҫы+бай

ЯУБАТЫР баш. — яу батыры, ба­тыр һуғышсы

ЯУЫМБАЙ баш. — яуын + бай

(Бөрйән районында ауыл исе­мендә һаҡланған)

ЯУЫМБӘТ баш., ғәр.— яуым + өммәт (халыҡ); бәлки, я у ы м, я у күп мәғәнәһендә ҡулланыл­ғандыр

ЯУБАҪАР баш. — яу + баҫар (яу­ҙы баҫһын тигән теләк менән ҡушылған; Яубасаров фамилия­һы яһалған)

ЯУГИЛДЕ баш. — яу + килде (яу килгән ваҡытта тыуыуын бил­дәләп ҡушылған исем)

ЯХЫЯҢЯХЪЯ бор. евр., ғәр.— минең туғаным Яхуе (пәйғәм­бәр исеме)

ЯНУЗАК перс, баш.—ян душа-~

узак долгий (пожелание ребен-

ку долгих лет жизни) ЯНСАРЫ перс, баш.— ян душа+

сары светлый, белый (образо-

вана фамилия Янсарин) ЯНЫБАЙ баш. — яңы новый+

бай ЯППАР ар. — райский источник;

снльный, смелый ЯРАТ баш.—создание, сотворе-

ние ЯРКЫНБАЙ др. баш. — ярык

сеет+бай (образована фамилия

Яркынбаев) ЯРЛЫКАП баш. — прощать, из-

винить ЯРМАК др. баш.—деньги (воз-

можно фамилии Ярмаков, Ер­маков восходят к этому имёни;

М. Кашгари, Индекс, стр. 116;

ДТС, стр. 242) ЯРУЛЛА перс, ар. — яр друг, то-

варищ + улла бог, господь ЯРЫЛКАП др. баш. — прощать,

простнть (образована фамилия

Ярылкапов, сохранилось в наз-

вании деревни Ярылкапово Аб-

зелиловского района) ЯРЬ1Ш др. баш.—скачки; вмес-

те, рядом (образована фамилия

Ярышев) ЯСЫБАЙ др. баш. — ясы плос-

таш+бай ЯУБАТЫР баш. — яу бдтөа, бой,

набег + батыр герой; отважный

воин ЯУМБАЙ баш. — яум дождь,

о:адки + бай (компонент муж-

ских имән) ЯУМБЕТ баш., ар.— яум дождь,

осадки+уммет народ

ЯУБАСАР баш. — яу набег, бит-ва, бой+басар усмиритель, по-бедитель (образована фамилия Яубасаров)

ЯУГИЛЬДИ баш. — яу набег, на-шествие битва+кшыщ пришел

ЯХИЯ||ЯХЪЯ др- евр., ар. — мой брат Яхве (имя пророка)

108

ҠАТЫН-ҠЫЗ ИСЕМДӘРЕ

ЖЕНСКИЕ ИМЕНА

БАШҠОРТСА ЯҘЫЛЫШЫРУССА ЯҘЫЛЫШЫ

БАШКИРСКОЕ НАПИСАНИЕРУССКОЕ НАПИСАНИЕ

А

АҘНАБИКӘ фарс, баш. — аҙна, йома көн тыуған («аҙна» һуҙе менән исем әсәнең аҙна буйына балаға ауырыуын билдәләп тә ҡушылған)

АҘНАСОЛТАН || АҘНАҺОЛТАН фарс, ғәр. — аҙна + солтан; йо­ма көн тыуған

АЗИЯ неол., ғәр. — 1) ҡара: Асия; 2) донъя өлөшөнөң, ма­териктың атамаһы

АЙБИБИ баш., фарс. — ай+биби; ай һымаҡ матур

АЙБИКӘ баш. — ай һымаҡ ма­тур; айлы төндә тыуған

АЙГИЗӘ неол., баш. — ай + гиҙә;

сәйәхәт итә АЙГӨЛ баш., фарс. — ай + гөл; ай

гөлө АЙЗАДА баш., фарс — ай+зада;

ай һымаҡ АЙЗИЛӘ неол., баш., фарс. — ай

һымаҡ АЙЗИФА баш., фарс. — ай+зифа

АЙКӨМӨШ баш. — ай+көмеш; ай һымаҡ матур, ҡәҙерле

АЙНАЗА баш., фарс. — ай һымаҡ матур, наҙлы

АЙНУР баш., ғәр.—ай + нур; ай нуры һымаҡ

АЗНАБИКА перс, баш. — азна пятница, неделя 4- бика госпожа, дама; девочка (такое имя да-валось ребенку, рожденному в пятницу или по другому өбы-чаю, когда роды длились целую неделю)

АЗНАСУЛТАН перс, ар. —азна пятница, неделя+султан царица, правительница; наилучшая

АЗИЯ неол., ар. — 1) см. Асия; 2) название материка, континен-та

АЙБИБИ баш., перс. — ай луна + биби госпожа, дама; девочка (пожелание девочке, чтобы бы-ла красивой, луноподобной)

АЙБИКА баш. — прекрасная, как луна, луноподобная; родилась в лунную ночь

АЙГИЗА неол., баш. — ай лунаЛ-гиза путешествует

АЙГУЛЬ баш., перс. — ай луна + гуль цветок; лунный цветок

АЙЗАДА баш., перс — ай+зада; луноподобная

АЙЗИЛЯ неол., баш., перс.— ай +

зиля; луноподобная

АЙЗИФА баш., перс. — ай луна+ зифа статная, стройная, краси-вая

АЙКУМУШ баш. — ай луна+кү-муш серебро; красивая, доро-гая, ценная

АЙНАЗА баш,, перс. — ай луна + наза нежность; красивая и неж-ная

АЙНУР баш., ар. — ай луна+ нур луч, свет, сияние (выража-ет пожелание родителей, чтобы девочка была прекрасной, как лунный свет)

110

АЙҺЫЛЫУ баш. — ай+һылыу; айлы төндә тыуған (ай һымаҡ матур булһын тигән теләк ме­нән ҡушылған; иң күп тарал­ған боронғо исемдәрҙең береһе)

АҠБИБИ баш., фате. — аҡ+би-би; аҡ, саф ҡыҙ

АҠБИКӘ баш. — аҡ, саф бала;

матур ҡыҙ АҠСОЛТАН баш., ғәр. — аҡ + сол-

тан

АҠСУЛПАН _ баш., ғәр. —аҡ+ сулпан; аҡ йондоҙ

АҠСӘСКӘ баш. — аҡ+сәскә; аҡ

сәскә кеүек матур АҠҺЫЛЫУ баш. — аҡ+һылыу;

изге күңелле

АЛМА баш. — алма кеүек АЛМАБИКӘ баш. — алма + бикә;

алма кеүек АЛ ЬМ ИРА — ҡа ра: Әлмира АЛТЫН баш. — алтын һымаҡ ҡә­ҙерле АЛТЫНБАНЫУ баш., фарс. — алтын + баныу; ҡәҙерле, хөрмәт­ле

АЛТЫНБИКӘ баш.— алтын һы­маҡ ҡәҙерле

АЛТЫНГӨЛ баш., фарс.—ал­тын + гөл

АЛТЫНҠАЙ баш.— алтын һы­маҡ

АЛТЫНСӘС баш. — алтын сәсле

АЛСЫУ баш. — алһыу йөҙлө

АЛҺЫУ баш. — алһыу йөҙлө

АППАҠ баш. — аҡ, аҡ йөҙлө АРСЛАНБИКӘ бор. баш. — арыҫ­лан + бикә (арыҫлан һымаҡ ба­тыр булһын тип ҡушылған исем) АРЫУБИКӘ бор. баш. — арыу (саф, тоғро, матур)+бикә

АРЫУҠАЙ бор. баш.— саф, ма­тур ҡыҙ

АЙСЫЛУ баш. — ай луна+сылү красивая (с компонентом «ай»— «луна» давали имя детям, ро-днвшимся в лунную ночь или с пожеланием, чтобы ребенок был красивым, светлым, как лу­на)

АКБИБИ баш., перс. — ак белый, светлый, чистый, непорочный+ биби госпожа, хозяйка (компо­нент женских имен)

АКБИКА баш. — ак+бика, то же что Акбиби

АКСУЛТАН баш., ар. — ак бе­лый, светлый+султан царица, правительница (компонент жен­ских имен)

АКСУЛПАН баш. — ак белый, светлый+сулпан звезда (Вене­ра)

АКСАСЯК баш.—ак белый+са-сяк цветок

АКСЫЛУ баш. — ак белый, свет­лый, честный, невинный+сылу красивый

АЛМА баш. — яблоко

АЛМАБИКА баш. — алма + бика

АЛЬМИРА — см. Әлмира АЛТЫН баш. — золото, золотце

АЛТЫНБАНУ баш., перс. — ал­тын золото+ бану госпожа, хо­зяйка (компонент женских имен)

АЛТЫНБИКА баш. — алтын зо­лото +бика девочка

АЛТЫНГУЛЬ баш., перс. — алтын золото+гуль цветок

АЛТЫНКАЙ баш. — золотце .

АЛТЫНСЯС баш. — алтын золо­то +Сяс волосы; золотоволосая

АЛСУ баш. — розовая, розоволи-кая

АЛСУ баш. — розовая, розоликая

АППАК баш. — беленькая

АРСЛАНБИКА др. баш. — арс­лан лев + бжа (выражает поже-лание девочке, чтобы она была смелой)

АРУБИКА др. баш. — ару чистый, верный, красивый+бяка (ком­понент женских имен)

АРУКАЙ др. баш. — чистая, непо-рочная, красивая

111

АСИЯ ғәр.—дауалаусы, тыныс­ландырыусы АСМА ғәр. — юғары, бөйөк

АСМАБИКӘ ғәр., баш, —асма+ бикә

АҪЫЛБИКӘ ғәр., баш. — аҫыл­бикә; бик ҡәҙерле ҡыҙ

АУСАФ ғәр. — сифаттар, билге­ләр; һәйбәт, сифатлы

АУСАФКАМАЛ ғәр. - бик һәй­бәт, яҡшы

АСИЯ ар.—лечащая, успокаива-

гощая АСМА ар. —величественная, вели-

кая АСМАБИКА ар., баш. — асма +

бпка АСЫЛБИКА ар., баш. — асыл до-

рогой, ценный + бика (компонент

женских имен) . АУСАФ ар. — качественная, из-

вестная, хорошая АУСАФКАМАЛ ар. — очень хо­рошая, совершенная

Б

БАҒБОСТАН фарс. — емеш баҡ­саһы

БАҘЫЯН фарс. — баҙыян тигән хуш еҫле ағас исеменән

БАЙБИКӘ баш. — бай + бикә

БАЙРАМБИКӘ баш. — байрамда тыуған

БАКИРА ғәр. — саф, ғиффәтле

ҡыҙ; ҡыҙ бала БАЛЛЫБИКӘ баш. — баллы + би­кә БАНАТ ғәр. — ҡыҙ балалар, ҡыҙ­ҙар; иркә ҡыҙ БАНЫУ фарс. — 1) бикә, ҡыҙ ба­ла, хужабикә, ханым; 2) ҡатын-ҡыҙ исемдәре компоненты БАРСЫН баш. — ебәк

БАРСЫНҺЫЛЫУ баш — бареын+

һылыу БАЯН баш. — бай, мөлкәтле

БАЯН монг. — бай, аҡыллы

БАЯН ғәр. — асыҡ, аныҡ; әйт.еү, аңлатыу, белдереү, баян итеү

БАЯНҺЫЛЫУ — баян + һылыу; ҡара: Баян

БИБЕКӘЙ фарс, баш. — Биби исеменең иркәләү формаһы

БИБИ фарс. — 1) хужабикә, ха­ным; ҡыҙ бала; 2) ҡатын-ҡыҙ исемләренең компоненты

БИБИАСМА фарс, ғәр. — биби+ асма; бөйөк, олпатлы

БИБИГӨЛ фарс. — биби + гөл

БИБИҒӘЙШӘ фарс, ғәр. — би­би + ғәйшә (тормош, йәшәү)

БАГБУСТАН перс. — фруктовый сад

БАДИЯН перс. — бадьян; анисо-вое дерево

БАЙБИКА баш. — бай богатый+ бика; богатая, состоятельная

БАЙРАМБИКА баш. — байрам праздник+бша девочка; роди-лась в праздничный декь ■ .

БАКИРА ар. — честиая, непороч-ная, целомудренная

БАЛЛЫБИКА баш.— баллы слад-кая + бика

БАНАТ ар. — девочки, девушки; неженка, любимая

БАНУ перс.— I) дочь, девочка, госиожа, хозяйка, дама; 2) ком­понент женских имен

БАРСЫН баш. — шелковая мате­рия

БАРСЫНСЫЛУ баш. — барсын шелк+сылу красивый

БАЯН баш. — богатая, состоятель­ная

БАЯН монг. — богатая, умная-

БАЯН ар. — ясный, ясность; объ-яснение, объявление, изложение

БАЯНСЫЛУ — баян+сылу ' кра-сивая; см. Баян

БИБИКЕЙ перс, баш. — ласка-тельная форма имени Биби

БИБИ перс. — 1) хозяйка, гоҫпо-
жа; дочь, девочка; 2) .компо­
нент женских имен ...

БИБИАСМА перс, ар. — биба+ асма; величавая, величественная

БИБИГУЛЬ перс —биби -гоҫпо-жа, хозяйка+тулъ цветок

БИБИГАЙША перс, ар.— биби госпожа, девочка + гайша жизиь

112

БИБИЗАДА фарс. — биби + зада БИБИКАМАЛ фарс, ғәр. — би-

би + камал БИБИНИСА фарс, ғәр. — биби+

ниса БИБИНУР фарс, ғәр. — биби+

нур БИБИСАРА фарс, ғәр. — биби+

сара (саф, иң шәп ҡыҙ) БИБИСАФА фарс, ғәр. —' биби +

сафа (саф ҡыҙ) БИБИФАТИМА фарс, ғәр. — би­би + фатима БИБИӘСМӘ фарс, ғәр. — биби +

әсмә; бөйөк, олпатлы БИБИЯМАЛ фарс, ғәр. — биби+

ямал; матур, һылыу ҡыҙ БИКҺЫЛЫУ баш. — бик һылыу

БИКӘ баш. — хужа; ханым (бо­рон заманда юғары ҡатлам ҡа­тын-ҡыҙ исеменә ҡушылып дә­рәжә атамаһы булып йөрөгән, һуңынан ҡатын-ҡыҙ исемдәренә ҡушыла торған компонентҡа өй­ләнгән)

БИКЪЯМАЛ баш, ғәр. — бик ма­тур, бик һылыу

БИРБИКӘ баш. — бир + бикә (ҡыҙ бала булыуҙы теләп ҡушылған боронғо исем)

БОСТАН фарс. — баҡса

БУРАНБИКӘ баш.—буранда тыу­ған

БҮЛӘК баш. — бүләк, мираҫ, ҡо­мартҡы (атанан, әсәнән буләк булып ҡалған балаға ҡушылған боронғо исем).

БҮЛӘКБИКӘ баш.— буләк + бикә; буләк, мираҫ булып ҡалған ҡыҙ

БЫЛБЫЛ .фарс—һандуғас

БӘҒИҘӘ ғәр. — һуңғы, төпсөк, кинйә

БӘҘЕҒОЛ ғәр. — бәзе (иң шәп, иң яҡшы)

БӘҘЕҒОЛЪЯМАЛ ғәр.—иң шәп, иң яҡшы һылыу

БӘҘЕРНИСА ғәр.—тулған ай ке­үек матур ҡыҙ

БӘҘЕРЪЯМАЛ ғәр. — матурҙың

матуры БӘҘИҒА ғәр. — иҫ киткес матур,

сибәр

БИБИЗАДА перс. — биби+зада

БИБИКАМАЛ перс. — ар. — би­би + камал совершенная

БИБИНИСА перс, ар. — биби+ ниса

БИБИНУР перс, ар. — бибй+нур» свет, блеск, сияние

БИБИСАРА перс. — ар. — биби+ сара чистая, отборная, лучшая-

БИБИСАФА перс. — ар. — биби+ сафа; честная, пепорочная

БИБИФАТИМА пер, ар. — биби+ фатима

БИБИАСМА перс, ар. — биби + асма; величавая, величественная

БИБИЯМАЛ перс, ар. — биби+ ямал; красивая девушка

БИКСЫЛУ' баш. — бик очень + сылу красивая

БИКА баш. — хозяйка, госпожа (в прошлом слово «бика» явля-лось титулом женщин богатон верхушкп, впоследствии, утра-тив прежнее значёние, превра-тилось в компонент женских имен)

БИКЬЯМАЛ баш, ар. — очень красивая

БИРБИКА баш. — бир дай+бжя девочка (это имя выражает по-желание родителей, чтобы роди-лась девочка)

БОСТАН перс. — сад

БУРАНБИКА баш. — буран + би­ка; родилась в буранный день

БУЛЯК баш.—дар, подарок, на-следие (по древнему обычаю, такое имя давали ребенку, при рождении которого не было уже в живых отца или при родах умерла мать)

БУЛЯКБИКА баш, — буляк+ би­ка; дар, подарок

БЫЛБЫЛ перс. — соловей

БАГИДА ар. — последний, после-дыш

БАДИГУЛЬ ар. — самая лучшая, прекрасная

БАДИГУЛЬЯМАЛ ар. —самая лучшая, прекрасная, красивая

БАДИРНИСА ар. — красивая де­вушка, как полная луна; луч­шая из женщин

БАДИРЬЯМАЛ ар.— самая кра­сивая

БАДИГА ар. — красавица

113

БӘҘӘР ғәр. — тулған ай; матур

БӘЛХИӘ фарс. — ер-һыу исеме­нән

БӘРИҠӘ ғәр.— нур

БӘҺИРӘ ғәр. — табыш, өлөш

БӘҺИӘ ғәр. — матур, сибәр, гү­зәл

БӘҺӘР фарс. — яҙ, яҙғы

БӘШИРӘ фарс. — һөйөнөс килте­реүсе

БАДАР ар.—полная луна; со-

вершенная, красивая БАЛХИЯ перс. — от названия ме-

стности в Средней Азии БАРИКА ар. — свет, луч, сияние БАГИРА ар. — находка, доля БАГИЯ ар.—красивая, прелест-

пая БАГАР перс.—весенняя; пре-

красная, как весна БАШИРА перс. — вестник радости

В

ВАЗИФА ғәр. —- өҫкә йөкмәтелгән бурыс, хеҙмәт

ВАЗИХА ғәр. — асыҡ, аныҡ итеп аңлатыусы

ВАКИФА ғәр. — аңлаусан, белдек­ле

ВАРИСА ғәр.—дауам итеүсе

ВАФИРА ғәр. — бай, мул; киң кү­ңелле, тоғро

ВАФИЯ ғәр. — тоғро, тотанаҡлы, ышаныслы

ВАҺИБА ғәр. — бағышлаусы, бу­лак биреүсе

ВЕНЕРА неол., лат. — Зөһрә йон­доҙо; Таңсулпан, Сулпан, Зөһ­рә исемдәре менән бер мәғәнә­лә

ВӘҒИҘӘ ғәр. — вәғәз һөйләүсе

ВӘЗИҒӘ ғәр. — тыйнаҡлы, ба­ҫалҡы

ВӘЖИҘӘ ғәр. — һөйөү, шатлыҡ, байлыҡ

ВӘЖҮДӘ ғәр. — тормош, йәшәү; күңел, рух

ВӘКИЛӘ ғәр. — вәкил, ышаныс­лы кеше

ВӘҠИФӘ ғәр. — белемле, аҡыл­лы; аңлаусы, белеүсе

ВӘЛИҘӘ ||ВӘЛИДӘ ғәр.—ҡыҙ ба­ла; тоҡом, нәҫел

ВӘЛИМӘ ғәр. — ҡунаҡ; туй

.ВӘЛИӘ ғәр. — туған; изге

ВӘРИҘӘЦВӘРИДӘ ғәр. — роза сәскәһе; өлгәшкән, теләгенә ирешкән

ВӘРИҒӘ ғәр. — насарлыҡтан һаҡ­ланыусы; динле

ВӘРИСӘ ғәр.—дауам итеүсе

ВӘРӘҠӘ ғәр. — йәшел япраҡ

ВАЗИФА ар.—должность, обя-

занность ВАЗИХА ар.—ясная, четкая; яс-

но, четко объясняющая ВАКИФА ар. — понимагощая, све-

дущая, знающая ВАРИСА ар. — наследница ВАФИРА ар. — богатая, велико-

душная; верная ВАФИЯ ар. — верная, выдержан-

ная, благонадежная ВАГИБА ар. — посвящающая, да-

рящая ВЕНЕРА неол., лат.—название

звезды (то же, что Сулпан,

Тансулпан, Зухра)

ВАГИЗА ар. — проповедница ВАЗИГА ар. — скромная, выдер-

жанная ВАЖИДА ар. — лгобовь, радость,

богатство ВАЖУДА ар. — жизнь, душа

ВАКИЛЯ ар. — представительни-

ца, доверенное лицо ВАКИФА ар. — грамотная, умная;

понимающая, знаюгдая ВАЛИДА ар. — дитя, девочка;

наследие, потомок ВАЛИМА ар. — гость; свадьба ВАЛИЯ ар. — родственница; свя-

щенная ВАРИДА ар. — роза; преуспеваю-

щая, достигш^я цели

ВАРИГА ар.—остерегающаяся от

порочного; верующая ВАРИСА ар. — продолжительница ВАРАКА ар. — зеленый лист, лис-

точек

114

ВӘСИЛӘ ғәр. — айырылмаҫ дуҫ;

көтә белеүсе ВӘСИМӘ ғәр. — матур, һылыу ВӘХИҘӘ ғәр. — берәү, яңғыҙ, тиң­дәшһеҙ

Г

ГӨЛБАҘЫЯН фарс. — баҙыян гө­лө, сәскәһе ГӨЛБАНЫУ фарс. —гөл + баныу

ГӨЛБИКӘ фарс, баш. — гөл+би-кә; гөл һымаҡ ҡыҙ

ГӨЛБИНАЗ фарс, — гөл һымаҡ наҙлы

ГӨЛБИНУР фарс, ғәр. — гөл ну­ры

ГӨЛБОСТАН фарс.—гөл баҡса­һы, гөлбаҡса

ГӨЛБӘҒИҘӘ фарс, ғәр.—һуңғы гөл

ГӨЛБӘҘӘН фарс, ғәр.— гөл һы­маҡ зифа

ГӨЛБӘҘӘР фарс, ғәр. — гөл+ бә­ҙәр; тулған ай гөлө

ГӨЛБӘҘИҒА фарс, ғәр. — гөл + бәҙиға; иң матур гөл

ГӨЛБӘЗИР фарс, ғәр. — гөл+ бә­ҙәр ГӨЛБӘЗИРӘ—ҡара: Гөлбәҙәр ГӨЛБӘҺӘР фарс. — яҙғы гөл

ГӨЛГИЗӘР фарс. — гөллөк, сәскә­лек ГӨЛГӨЛ фарс.—гөл һымаҡ

ГӨЛГӨНӘ фарс. — алһыу, роза

гөлө төҫлө ГӨЛҒӘЙШӘ фарс, ғәр.—тормош

гөлө ГӨЛГӘҮҺӘР фарс —гөл + гәүһәр

ГӨЛДӘР фарс. — гөл менән би­ҙәлгән

ГӨЛЗАДА фарс. — гөллө; сәскә­нән яһалған

ГӨЛЗАР фарс — гөллөк, сәскәлек

ГӨЛЗАҺИҘАҢГӨЛЗАҺИДАфарс, ғәр.—гөл + заһиҙа; тыйнаҡлы ҡыҙ

ГӨЛЗАҺИРА фарс, ғәр.—гөл+ заһира; нур сәсеүсе

ВАСИЛЯ ар.—неразлучимая по~

друга; умеющая ждать ВАСИМА ар. — красивая ВАХИДА ар. — одна, единствен-